บัญชีธุรกิจโลจิสติกส์และคลังสินค้า

ขึ้นกับว่าเป็นการให้บริการขนส่งแบบใด การให้บริการขนส่งในราชอาณาจักรได้รับยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่มตามมาตรา 81(1)(ณ) แห่งประมวลรัษฎากร ส่วนการขนส่งระหว่างประเทศโดยอากาศยานหรือเรือเดินทะเลที่กระทำโดยผู้ประกอบการที่เป็นนิติบุคคลอยู่ในระบบภาษีมูลค่าเพิ่มโดยใช้อัตราร้อยละศูนย์ตามมาตรา 80/1 จุดที่ผิดพลาดบ่อยที่สุดคือเข้าใจว่าทุกอย่างที่เกี่ยวกับการเคลื่อนย้ายสินค้าได้รับยกเว้นไปด้วย ทั้งที่บริการที่มิใช่การขนส่งโดยตรง เช่น ค่าบริการคลังสินค้า ค่ายกขน ค่าบรรจุหีบห่อ ค่าดำเนินพิธีการศุลกากร และค่าบริการตัวแทนออกของ ยังคงต้องเสียภาษีมูลค่าเพิ่มตามปกติ ดังนั้นถ้าใบแจ้งหนี้ใบเดียวมีทั้งค่าขนส่งและค่าบริการอื่น ต้องแยกบรรทัดให้ชัดและออกใบกำกับภาษีเฉพาะส่วนที่อยู่ในระบบ มิฉะนั้นอาจถูกประเมินภาษีขายทั้งจำนวน ควรตรวจสอบข้อกำหนดล่าสุดกับกรมสรรพากร (rd.go.th) ก่อนวางระบบเอกสาร (ข้อมูล ณ สิงหาคม 2569)

การจ่ายค่าขนส่งที่ไม่ใช่การขนส่งสาธารณะให้แก่ผู้รับซึ่งเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่ประกอบกิจการในไทย ผู้จ่ายที่เป็นนิติบุคคลมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตราร้อยละหนึ่งตามคำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.4/2528 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ขณะที่ค่าจ้างทำของหักในอัตราร้อยละสาม ปัญหาในทางปฏิบัติคือหลายงานอยู่ก้ำกึ่ง เช่น จ้างขนย้ายพร้อมยกขึ้นลงและจัดวาง หรือจ้างส่งของพร้อมติดตั้ง หลักที่ใช้แยกคือดูสาระสำคัญของสัญญาว่ามุ่งผลสำเร็จของการเคลื่อนย้ายจากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่งเป็นหลักหรือมุ่งผลสำเร็จของงานอื่น ถ้าสัญญามุ่งงานอื่นและการขนส่งเป็นเพียงส่วนประกอบ ทั้งจำนวนมักถูกถือเป็นค่าจ้างทำของ ทางที่ปลอดภัยคือแยกราคาค่าขนส่งกับค่าบริการอื่นในสัญญาและในใบแจ้งหนี้ให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น แล้วหักภาษีตามอัตราของแต่ละส่วน

หลักคือดูว่าบริษัทเป็นตัวการหรือตัวแทน ถ้าเป็นตัวการ คือรับความเสี่ยงหลักในการให้บริการ กำหนดราคาเองได้ และรับผิดต่อลูกค้าโดยตรงเมื่อเกิดความเสียหาย ให้รับรู้รายได้ด้วยยอดเต็มที่เรียกเก็บและรับรู้ค่าระวางที่จ่ายให้สายเรือหรือสายการบินเป็นต้นทุน แต่ถ้าเป็นตัวแทน คือทำหน้าที่จัดหาบริการแทนลูกค้าโดยได้รับค่าบำเหน็จ ให้รับรู้เฉพาะค่าบำเหน็จเป็นรายได้ และเงินที่ออกแทนลูกค้าให้บันทึกเป็นลูกหนี้เงินทดรองไม่ใช่รายได้ ตัวชี้วัดที่ผู้สอบบัญชีดูคือใครเป็นคู่สัญญาในใบตราส่ง ใครรับผิดเมื่อของเสียหาย และใครมีอำนาจกำหนดราคา ผลกระทบสำคัญมากเพราะยอดรายได้ที่แสดงต่างกันหลายเท่า มีผลต่อเกณฑ์การจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม เกณฑ์อัตราภาษีนิติบุคคลของ SME และเกณฑ์การจัดทำเอกสารราคาโอน จึงควรกำหนดนโยบายให้ชัดและใช้อย่างสม่ำเสมอพร้อมเอกสารสนับสนุน

ไม่ต้อง เพราะสินค้าคงเหลือรับรู้ได้เฉพาะสินทรัพย์ที่กิจการควบคุมและได้รับประโยชน์เชิงเศรษฐกิจ สินค้าที่รับฝากยังเป็นกรรมสิทธิ์ของเจ้าของสินค้า จึงไม่บันทึกในงบแสดงฐานะการเงินของผู้รับฝาก แต่สิ่งที่ต้องทำคือหนึ่งจัดทำทะเบียนคุมสินค้ารับฝากแยกต่างหากจากสินค้าของกิจการเอง ระบุเจ้าของ จำนวนรับเข้า จ่ายออก และคงเหลือ สองจัดเก็บแยกพื้นที่หรือแยกรหัสให้ตรวจนับได้จริง สามเปิดเผยในหมายเหตุประกอบงบการเงินถึงภาระผูกพันและความรับผิดต่อสินค้าของบุคคลอื่นและวงเงินประกันภัยที่มี สี่บันทึกรายได้เฉพาะค่าบริการรับฝากตามงวดที่ให้บริการ ประเด็นที่มักเกิดปัญหาคือระบบคลังบันทึกสินค้ารับฝากปนกับสินค้าตนเองแล้วยอดสินค้าคงเหลือในงบสูงเกินจริง ซึ่งกระทบทั้งงบการเงินและต้นทุนขายทางภาษี

ต่างกันสองเรื่องใหญ่ เรื่องแรกคือภาษีมูลค่าเพิ่ม การให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ได้รับยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่มตามมาตรา 81(1)(ต) แต่การให้บริการคลังสินค้าซึ่งรวมการรับฝาก จัดเก็บ ดูแล ตรวจนับ และจัดส่ง ถือเป็นการให้บริการที่อยู่ในระบบภาษีมูลค่าเพิ่มตามปกติ เรื่องที่สองคือภาษีหัก ณ ที่จ่าย ค่าเช่าอสังหาริมทรัพย์หักในอัตราร้อยละห้า ส่วนค่าบริการทั่วไปหรือค่าจ้างทำของหักในอัตราร้อยละสาม ตัวแยกที่ใช้ตัดสินคือผู้เช่าได้สิทธิครอบครองพื้นที่โดยเฉพาะเจาะจงและใช้ได้เองหรือไม่ ถ้าได้กุญแจ ได้พื้นที่ระบุชัด และดูแลของเอง มักเป็นการเช่า แต่ถ้าผู้ให้บริการเป็นผู้ควบคุมพื้นที่ จัดวางเอง และคิดค่าบริการตามปริมาณหรือจำนวนพาเลท มักเป็นการให้บริการ สัญญาควรเขียนให้ตรงกับข้อเท็จจริง เพราะการตั้งชื่อสัญญาว่าเช่าทั้งที่พฤติการณ์เป็นบริการไม่ทำให้ได้รับยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่ม

หัวใจคือเชื่อมค่าใช้จ่ายเข้ากับเที่ยววิ่งที่พิสูจน์ได้ ระบบที่ใช้ได้จริงคือหนึ่งออกใบงานขนส่งทุกเที่ยวระบุเลขทะเบียนรถ คนขับ ต้นทางปลายทาง วันที่ และเลขไมล์ต้นปลาย สองใช้บัตรเติมน้ำมันผูกกับทะเบียนรถแทนการเบิกเงินสด เพื่อให้ใบเสร็จมีทะเบียนรถกำกับอัตโนมัติ สามเก็บใบเสร็จค่าทางด่วนและค่าผ่านทางแนบใบงานเที่ยวนั้น สี่กำหนดอัตราเบี้ยเลี้ยงเป็นระเบียบบริษัทเป็นลายลักษณ์อักษรและจ่ายตามอัตรานั้นอย่างสม่ำเสมอ พร้อมมีหลักฐานการเดินทางจริง ห้าวิเคราะห์อัตราสิ้นเปลืองน้ำมันต่อกิโลเมตรรายคันทุกเดือนเพื่อจับความผิดปกติ เช่น เติมน้ำมันวันที่รถไม่ได้วิ่ง ในทางภาษีเบี้ยเลี้ยงที่จ่ายตามความจำเป็นในการปฏิบัติงานและมีระเบียบรองรับถือเป็นรายจ่ายของบริษัทได้ แต่ถ้าจ่ายเหมาโดยไม่มีหลักฐานการเดินทางมีความเสี่ยงถูกถือเป็นเงินได้ของพนักงานที่ต้องนำไปรวมคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย

ประเด็นสำคัญคือเพดานราคาทุน รถยนต์นั่งหรือรถโดยสารที่มีที่นั่งไม่เกินสิบคนซึ่งไม่ได้ใช้ในกิจการให้เช่าหรือกิจการรับจ้างขนส่งโดยตรง ถูกจำกัดให้หักค่าเสื่อมราคาจากมูลค่าต้นทุนไม่เกินหนึ่งล้านบาทตามพระราชกฤษฎีกาที่ใช้บังคับอยู่ ส่วนรถบรรทุกที่ใช้ในการขนส่งสินค้าไม่อยู่ในข้อจำกัดนี้ จึงหักค่าเสื่อมราคาจากราคาทุนเต็มจำนวนตามอายุการใช้งานที่เหมาะสม โดยอัตราสูงสุดที่กฎหมายภาษียอมให้สำหรับทรัพย์สินประเภทนี้ตามพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการหักค่าสึกหรอและค่าเสื่อมราคาคือร้อยละยี่สิบต่อปี ในทางบัญชีต้องประมาณอายุการใช้งานและมูลค่าคงเหลือตามความเป็นจริงซึ่งอาจต่างจากอัตราภาษี ผลต่างนี้เป็นผลแตกต่างชั่วคราวที่ต้องปรับปรุงในการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษี ควรจัดทำทะเบียนทรัพย์สินที่แยกคอลัมน์ค่าเสื่อมราคาทางบัญชีกับทางภาษีเพื่อไม่ให้สับสนตอนปิดงบ

ต้องพิจารณาสองชั้น ชั้นแรกคือกฎหมายภายใน กรณีจ่ายเงินได้ให้แก่บริษัทต่างประเทศที่มิได้ประกอบกิจการในไทย มาตรา 70 กำหนดให้ผู้จ่ายหักภาษีนำส่งตามประเภทเงินได้ ส่วนกรณีบริษัทขนส่งระหว่างประเทศต่างชาติที่ประกอบกิจการในไทย มาตรา 67 มีวิธีคำนวณภาษีจากค่าระวางค่าธรรมเนียมและประโยชน์อื่นที่เรียกเก็บในไทยเป็นการเฉพาะ ชั้นที่สองคืออนุสัญญาภาษีซ้อน ซึ่งข้อบทว่าด้วยการขนส่งทางเรือและทางอากาศระหว่างประเทศในอนุสัญญาส่วนใหญ่ให้สิทธิเก็บภาษีแก่ประเทศถิ่นที่อยู่ของผู้ประกอบการเท่านั้น ทำให้ได้รับยกเว้นในไทยเมื่อเข้าเงื่อนไข เอกสารที่ต้องมีเพื่อใช้สิทธิคือหนังสือรับรองถิ่นที่อยู่ทางภาษีของคู่สัญญาที่ออกโดยหน่วยงานภาษีของประเทศนั้น สัญญาหรือใบตราส่ง และหลักฐานการจ่ายเงิน เนื่องจากรายละเอียดต่างกันไปตามแต่ละอนุสัญญา ควรตรวจสอบตัวบทฉบับที่ใช้กับประเทศคู่สัญญาจากเว็บไซต์กรมสรรพากรก่อนจ่ายทุกครั้ง

แยกเป็นสามเหตุการณ์ที่อาจไม่เกิดในงวดเดียวกัน เหตุการณ์แรกคือความเสียหายเกิดขึ้น ให้ประเมินภาระที่กิจการต้องรับผิดต่อเจ้าของสินค้าและรับรู้ประมาณการหนี้สินเมื่อมีความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ที่จะต้องจ่ายและประมาณจำนวนได้อย่างน่าเชื่อถือ เหตุการณ์ที่สองคือสิทธิเรียกร้องจากบริษัทประกัน ซึ่งรับรู้เป็นสินทรัพย์ได้ก็ต่อเมื่อมีความแน่นอนว่าจะได้รับ โดยทั่วไปคือเมื่อบริษัทประกันแจ้งอนุมัติค่าสินไหมแล้ว ห้ามนำมาหักกลบกับหนี้สินที่รับรู้ไว้เว้นแต่มีสิทธิหักกลบตามกฎหมาย เหตุการณ์ที่สามคือได้รับเงินสินไหมจริง ในทางภาษีค่าสินไหมทดแทนที่ได้รับเป็นรายได้ที่ต้องนำมารวมคำนวณกำไรสุทธิ ส่วนผลเสียหายที่กิจการรับภาระเองถือเป็นรายจ่ายได้เมื่อมีหลักฐานชัดเจน เช่น บันทึกเหตุการณ์ ภาพถ่าย รายงานความเสียหาย หนังสือเรียกร้องจากลูกค้า และหลักฐานการจ่ายชดใช้ ควรมีขั้นตอนแจ้งเหตุภายในยี่สิบสี่ชั่วโมงตามที่กรมธรรม์ส่วนใหญ่กำหนด เพราะการแจ้งช้าคือสาเหตุที่เคลมไม่ผ่านบ่อยที่สุด

งบกำไรขาดทุนรวมมักซ่อนความจริงในธุรกิจขนส่ง เพราะเที่ยววิ่งที่ขาดทุนถูกกลบด้วยเที่ยวที่กำไร ตัวเลขที่ควรดูมีห้าตัว หนึ่งต้นทุนต่อกิโลเมตรรายคัน คำนวณจากต้นทุนผันแปรคือน้ำมัน ยาง ค่าซ่อม ค่าทางด่วน บวกต้นทุนคงที่คือค่าเสื่อมราคา ประกันภัย ภาษีรถ เงินเดือนคนขับ หารด้วยระยะทางที่วิ่งจริง สองอัตราการวิ่งเที่ยวเปล่า ซึ่งเป็นต้นทุนที่ไม่สร้างรายได้และมักเป็นจุดที่กำไรหายไปมากที่สุด สามอัตราการใช้ประโยชน์ของรถ คือจำนวนวันที่วิ่งจริงเทียบกับวันที่พร้อมใช้ สี่กำไรขั้นต้นรายเส้นทางและรายลูกค้า ซึ่งมักพบว่าลูกค้ารายใหญ่ที่กดราคาทำกำไรต่อกิโลเมตรต่ำกว่าลูกค้ารายเล็ก ห้าระยะเวลาเก็บหนี้เฉลี่ยเทียบกับรอบจ่ายค่าน้ำมันและเงินเดือน เพราะธุรกิจนี้จ่ายก่อนเก็บเงินเสมอ การทำรายงานห้าตัวนี้ทุกเดือนคือสิ่งที่แยกผู้ประกอบการที่ขยายแล้วกำไรโตออกจากผู้ที่ขยายแล้วเงินขาดมือ