บัญชีการเงิน การลงทุน และสินทรัพย์ดิจิทัล

ต้องนำมารวมเต็มจำนวนก่อนหัก แล้วนำยอดที่ธนาคารหักไว้ไปใช้เป็นเครดิตลดภาษีที่ต้องชำระตอนปลายปี การบันทึกเพียงยอดสุทธิที่เข้าบัญชีทำให้รายได้ต่ำกว่าความจริงและเสียสิทธิเครดิตไปด้วย วิธีที่ปลอดภัยคือเดบิตเงินฝากด้วยยอดสุทธิ เดบิตภาษีถูกหัก ณ ที่จ่ายด้วยยอดที่ถูกหัก และเครดิตดอกเบี้ยรับด้วยยอดเต็ม จากนั้นเก็บหนังสือรับรองการหักภาษีที่ธนาคารออกให้เรียงตามเดือน เพราะกรมสรรพากรจะเทียบยอดเครดิตกับหลักฐานฉบับจริง หากหาไม่พบจะถูกตัดสิทธิเครดิตในส่วนนั้น

กฎหมายเปิดช่องยกเว้นบางส่วนหรือทั้งจำนวนให้ ขึ้นอยู่กับสัดส่วนการถือหุ้นและระยะเวลาที่ถือก่อนและหลังวันจ่ายปันผล เงื่อนไขเรื่องระยะเวลาถือหุ้นคือจุดที่พลาดกันบ่อยที่สุด เพราะซื้อหุ้นก่อนวันจ่ายไม่นานแล้วขายออกเร็วจะไม่เข้าเงื่อนไข ให้เก็บหลักฐานวันที่ได้มาและวันที่จำหน่ายไว้ชัดเจน พร้อมหนังสือรับรองการจ่ายเงินปันผลจากผู้จ่าย ในทางบัญชียังต้องรับรู้เป็นรายได้เต็มจำนวน แล้วไปปรับลดในแบบแสดงรายการภาษีเป็นรายการปรับปรุง ไม่ใช่ตัดออกจากงบกำไรขาดทุน

ต้องตั้งค้างรับตามสัดส่วนวันที่ผ่านไปแล้ว เพราะเกณฑ์คงค้างกำหนดให้รับรู้รายได้ตามงวดที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่รอวันที่เงินเข้าบัญชี วิธีคำนวณคือนำเงินต้นคูณอัตราต่อปี แล้วคูณจำนวนวันนับจากวันฝากหรือวันจ่ายดอกเบี้ยครั้งล่าสุดถึงวันสิ้นรอบบัญชี หารด้วยจำนวนวันใน 1 ปีตามที่สัญญากำหนด ส่วนภาษีถูกหัก ณ ที่จ่ายจะเกิดตอนธนาคารจ่ายจริง จึงยังไม่มีเครดิตในงวดที่ตั้งค้างรับ ให้บันทึกไว้ในกระดาษทำการเพื่อกันการนับซ้ำเมื่อเงินเข้าจริงในปีถัดไป

ขึ้นอยู่กับมาตรฐานรายงานทางการเงินที่กิจการเลือกใช้และการจัดประเภทเงินลงทุนตั้งแต่วันที่ซื้อ กิจการที่ใช้มาตรฐานสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะมีทางเลือกที่ยืดหยุ่นกว่าและมักวัดด้วยราคาทุนหรือราคาทุนหักค่าเผื่อการด้อยค่า ประเด็นสำคัญคือต้องเลือกนโยบายแล้วใช้อย่างสม่ำเสมอทุกปี พร้อมเปิดเผยไว้ในหมายเหตุประกอบงบการเงิน ในทางภาษี กำไรที่ยังไม่เกิดจากการขายจริงมักไม่ถือเป็นรายได้ทางภาษี จึงเกิดผลต่างที่ต้องปรับปรุงในแบบภาษีและติดตามไว้จนกว่าจะขายออก

งบเฉพาะกิจการโดยทั่วไปแสดงเงินลงทุนในบริษัทย่อยด้วยราคาทุน แล้วพิจารณาการด้อยค่าเมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น บริษัทย่อยขาดทุนต่อเนื่อง สูญเสียลูกค้ารายใหญ่ หรือส่วนของผู้ถือหุ้นติดลบ เงินปันผลที่ได้รับจากบริษัทย่อยรับรู้เป็นรายได้เมื่อมีสิทธิได้รับ ไม่ใช่ทยอยรับรู้ตามผลกำไรของบริษัทย่อย จุดที่ควรระวังคือเงินให้กู้ยืมแก่บริษัทย่อยต้องแยกออกจากเงินลงทุนและต้องคิดดอกเบี้ยในอัตราที่สมเหตุสมผล มิฉะนั้นเจ้าหน้าที่มีอำนาจประเมินดอกเบี้ยตามราคาตลาดให้เป็นรายได้ของผู้ให้กู้

ไม่ถือเป็นเงินสดหรือรายการเทียบเท่าเงินสด เพราะไม่ใช่เงินตราที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายและมูลค่าผันผวนสูงเกินกว่าจะเข้านิยามรายการเทียบเท่าเงินสด แนวปฏิบัติที่พบมากคือจัดเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตน เว้นแต่กิจการถือไว้เพื่อขายตามปกติธุรกิจซึ่งจะเข้าลักษณะสินค้าคงเหลือ การจัดประเภทมีผลต่อวิธีวัดมูลค่าและการรับรู้ผลขาดทุนอย่างมาก จึงควรกำหนดนโยบายเป็นลายลักษณ์อักษรตั้งแต่ก่อนซื้อครั้งแรก พร้อมระบุแหล่งราคาอ้างอิงที่ใช้ประจำและเวลาที่ใช้ตัดยอด เพื่อไม่ให้เลือกราคาที่เอื้อประโยชน์ภายหลัง

นิติบุคคลคำนวณกำไรสุทธิตามเกณฑ์สิทธิ ดังนั้นกำไรจากการจำหน่ายเข้ามาเป็นรายได้ในรอบบัญชีที่เกิดรายการ ไม่ต้องรอถอนเงินออกมาเป็นเงินบาทเข้าบัญชีธนาคาร การสับเปลี่ยนสกุลเหรียญระหว่างกันนับเป็นการขายออกด้วย จึงต้องคำนวณผลต่างเทียบกับต้นทุนของเหรียญที่จ่ายชำระไป การใช้คริปโทชำระค่าสินค้าให้คู่ค้าก็เข้าข่ายเดียวกัน สิ่งที่ต้องเตรียมคือรายงานการเคลื่อนไหวจากศูนย์ซื้อขายทั้งหมด ที่อยู่กระเป๋าที่บริษัทควบคุม และวิธีคิดต้นทุนที่ใช้สม่ำเสมอ เช่น เข้าก่อนออกก่อนหรือถัวเฉลี่ย

เตรียมสามชั้น ชั้นแรกคือหลักฐานการมีอยู่จริง ได้แก่ ภาพหน้าจอยอดคงเหลือพร้อมวันเวลา และการพิสูจน์ว่าบริษัทควบคุมกระเป๋านั้นจริง เช่น การเซ็นข้อความด้วยกุญแจส่วนตัวหรือการโอนจำนวนเล็กน้อยตามที่ผู้สอบบัญชีระบุ ชั้นที่สองคือความครบถ้วนของรายการ ใช้ไฟล์ประวัติธุรกรรมทั้งปีกระทบกับบัญชีแยกประเภท ชั้นที่สามคือมูลค่า ระบุแหล่งราคาที่อ้างอิงและเวลาตัดยอดให้ตรงกับนโยบายที่เขียนไว้ ควรมีเอกสารกำหนดผู้มีสิทธิเข้าถึงกุญแจและวิธีเก็บสำรอง เพราะการควบคุมภายในของสินทรัพย์ประเภทนี้เป็นประเด็นที่ถูกตั้งคำถามเสมอ

ต้องแปลงค่ายอดคงเหลือที่เป็นตัวเงินด้วยอัตราปิด ณ วันสิ้นรอบบัญชี แล้วรับรู้ผลต่างในกำไรขาดทุน ส่วนรายการที่ไม่เป็นตัวเงินและวัดด้วยราคาทุนจะคงอัตราวันที่เกิดรายการไว้ อัตราที่ใช้ควรเป็นอัตราอ้างอิงที่ธนาคารแห่งประเทศไทยประกาศและใช้แนวเดียวกันทุกปี จุดที่มักถูกท้วงคือการเลือกใช้อัตราซื้อหรืออัตราขายสลับไปมาให้ผลลัพธ์ดูดี ทางแก้คือเขียนไว้ในนโยบายบัญชีว่ารายการประเภทใดใช้อัตราใด แล้วแนบตารางอัตราที่ใช้จริงไว้กับกระดาษทำการปิดงบทุกงวด

อย่างน้อยควรระบุสี่เรื่อง หนึ่งคือวัตถุประสงค์ของเงินแต่ละก้อน แยกเงินสำรองสภาพคล่องที่ต้องถอนได้ทันทีออกจากเงินที่ลงทุนระยะยาว สองคือวงเงินและประเภทสินทรัพย์ที่อนุญาต พร้อมเพดานต่อผู้ออกตราสารรายเดียวเพื่อกระจายความเสี่ยง สามคืออำนาจอนุมัติเป็นลำดับขั้น โดยแยกคนสั่งซื้อออกจากคนอนุมัติและคนกระทบยอด สี่คือรอบการรายงานต่อกรรมการพร้อมข้อมูลผลตอบแทนและมูลค่าคงเหลือ นโยบายที่เขียนไว้ล่วงหน้าช่วยให้ผู้สอบบัญชีทดสอบการควบคุมได้ง่ายและลดข้อสังเกตเรื่องรายการที่ทำโดยบุคคลคนเดียว