กลยุทธ์การเติบโตและการระดมทุนของกิจการไทย

อันดับแรกคือความสามารถในการชำระคืนจากกระแสเงินสดจากการดำเนินงาน ไม่ใช่กำไรสุทธิ เพราะกำไรอาจมาจากรายการที่ไม่เป็นเงินสด ตัวเลขที่ถูกคำนวณซ้ำเสมอคือกำไรก่อนดอกเบี้ยและค่าเสื่อมเทียบกับภาระผ่อนต่อปี ถัดมาคืออัตราส่วนหนี้สินต่อทุนและคุณภาพของลูกหนี้ ถ้ายอดขายโตแต่ลูกหนี้ค้างนานขึ้นทุกปี ผู้พิจารณาจะอ่านว่าโตด้วยการให้เครดิต ไม่ใช่โตด้วยความต้องการจริง จึงควรอธิบายอายุลูกหนี้พร้อมกับตัวเลขยอดขายเสมอ

ขอได้ แต่ต้องยอมรับว่าจะถูกพิจารณาจากงบที่ยื่นไว้จริง ไม่ใช่ตัวเลขที่บอกด้วยวาจา ทางออกที่ใช้ได้คือปรับให้ถูกต้องแล้วรอให้มีประวัติงบที่สะอาดอย่างน้อยสองรอบบัญชีก่อนยื่นคำขอ ระหว่างนั้นต้องเตรียมคำอธิบายว่าเหตุใดตัวเลขจึงกระโดด พร้อมหลักฐานยอดเข้าบัญชีธนาคารที่สอดคล้องกัน สิ่งที่ไม่ควรทำคือส่งงบชุดหนึ่งให้กรมสรรพากรและอีกชุดให้ธนาคาร เพราะเป็นความเสี่ยงทางกฎหมายที่ร้ายแรงกว่าการเสียโอกาสกู้ในปีนี้

ต้องแยกสมมติฐานออกจากผลลัพธ์ให้เห็นชัด ผู้อ่านต้องเปลี่ยนสมมติฐานหนึ่งตัวแล้วเห็นผลกระทบทันที สมมติฐานที่ต้องระบุเสมอคือระยะเวลาเก็บเงินจากลูกค้า ระยะเวลาจ่ายเจ้าหนี้ รอบการหมุนของสินค้าคงเหลือ และภาษีที่ต้องนำส่งในแต่ละเดือน ซึ่งข้อสุดท้ายเป็นสิ่งที่กิจการลืมใส่บ่อยที่สุดจนประมาณการดูสวยเกินจริง ควรทำสามฉากทัศน์คือกรณีฐาน กรณีขายต่ำกว่าเป้า และกรณีลูกค้ารายใหญ่จ่ายช้าหนึ่งรอบ

สำหรับกิจการขนาดเล็กและกลางในไทย แทบทุกวงเงินยังต้องมีการค้ำประกันของผู้ถือหุ้นหลัก สิ่งที่ต่อรองได้จริงคือขอบเขต เช่น จำกัดวงเงินค้ำไว้ตามสัดส่วนการถือหุ้น กำหนดเงื่อนไขปลดค้ำเมื่ออัตราส่วนทางการเงินถึงระดับที่ตกลงกันไว้ และไม่ยอมให้ครอบคลุมวงเงินในอนาคตโดยอัตโนมัติ ควรบันทึกภาระผูกพันนี้เป็นหนี้สินที่อาจเกิดขึ้นในหมายเหตุประกอบงบ และแจ้งให้ผู้ถือหุ้นรายอื่นทราบ เพราะเป็นข้อมูลที่กระทบการตัดสินใจของทุกฝ่าย

ให้ดูที่ลักษณะของเงินที่ต้องการใช้ ถ้าเป็นเงินทุนหมุนเวียนที่หมุนกลับมาภายในรอบสั้นและมีหลักประกัน สินเชื่อมักถูกกว่าและไม่ลดสัดส่วนการถือหุ้น แต่ถ้าเป็นการลงทุนที่กว่าจะให้ผลตอบแทนต้องใช้เวลาหลายปี เช่น เปิดสายการผลิตใหม่หรือขยายไปต่างประเทศ การผูกกับภาระผ่อนคงที่จะกดดันกระแสเงินสดจนเสี่ยงผิดนัด ทุนจากผู้ถือหุ้นใหม่เหมาะกว่าในกรณีหลัง แต่ต้องยอมรับว่ามีคนร่วมตัดสินใจ และต้องมีข้อตกลงผู้ถือหุ้นที่ระบุสิทธิยับยั้งไว้ล่วงหน้า

จัดเป็นห้าหมวดคือ นิติบุคคลและผู้ถือหุ้น การเงินย้อนหลังพร้อมงบทดลองรายเดือน ภาษีและแบบยื่นทั้งหมดพร้อมหลักฐานการชำระ สัญญาสำคัญกับลูกค้า ซัพพลายเออร์ และผู้ให้เช่า และสุดท้ายคือบุคลากรพร้อมภาระผูกพันตามกฎหมายแรงงาน ประเด็นที่ทำให้ดีลช้าที่สุดไม่ใช่ตัวเลขกำไร แต่เป็นเอกสารที่หาไม่เจอ เช่น สัญญาที่ต่ออายุด้วยวาจา หรือรายการกับบุคคลที่เกี่ยวข้องกันที่ไม่มีสัญญารองรับ ควรไล่เก็บให้ครบก่อนเปิดห้องข้อมูล

ตอนรับเงินให้บันทึกเป็นหนี้สินตามจำนวนที่ได้รับ พร้อมเปิดเผยเงื่อนไขการแปลงสภาพ อัตราดอกเบี้ย และวันครบกำหนดไว้ในหมายเหตุ ดอกเบี้ยที่เกิดขึ้นต้องรับรู้ตามงวดแม้ยังไม่จ่าย และถ้าผู้ให้กู้อยู่ต่างประเทศต้องพิจารณาภาษีหัก ณ ที่จ่ายและอนุสัญญาภาษีซ้อนที่เกี่ยวข้องด้วย เมื่อถึงวันแปลงสภาพจึงโอนยอดคงเหลือไปเป็นทุนเรือนหุ้นและส่วนเกินมูลค่าหุ้นตามราคาที่ตกลง ขั้นตอนนี้ต้องมีมติที่ประชุมผู้ถือหุ้นและจดทะเบียนเพิ่มทุนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าให้สอดคล้องกับวันที่บันทึกบัญชี

โดยหลักถือเป็นรายได้ของกิจการเว้นแต่จะมีกฎหมายหรือประกาศยกเว้นไว้เป็นการเฉพาะ จึงต้องอ่านเงื่อนไขของโครงการนั้นให้ละเอียดก่อนบันทึก วิธีรับรู้ขึ้นกับลักษณะ ถ้าเป็นเงินชดเชยค่าใช้จ่ายที่เกิดแล้วให้รับรู้ในงวดเดียวกับค่าใช้จ่ายนั้น ถ้าเป็นเงินสนับสนุนการซื้อทรัพย์สินให้ทยอยรับรู้ตามอายุการใช้งานของทรัพย์สินหรือหักจากราคาทุน สิ่งที่ต้องเก็บไว้เสมอคือหนังสืออนุมัติและรายงานการใช้เงินตามที่โครงการกำหนด เพราะอาจถูกเรียกคืนหากใช้ผิดวัตถุประสงค์

ห้าตัวก็เพียงพอสำหรับกิจการส่วนใหญ่ ได้แก่ เงินสดคงเหลือเทียบกับภาระผูกพันในเก้าสิบวันข้างหน้า อัตรากำไรขั้นต้นแยกตามกลุ่มสินค้าหรือบริการ จำนวนวันเก็บหนี้เฉลี่ย จำนวนวันสินค้าคงเหลือ และยอดขายที่ยังไม่ได้ออกใบแจ้งหนี้ สองตัวหลังคือจุดที่เงินสดหายไปโดยไม่มีใครสังเกต เพราะไม่ปรากฏในงบกำไรขาดทุน ควรดูเป็นแนวโน้มย้อนหลังหกเดือน ไม่ใช่ดูค่าเดือนเดียวแล้วสรุป เพราะฤดูกาลของธุรกิจไทยหลายประเภททำให้เดือนเดียวชี้อะไรไม่ได้

เปิดเป็นสาขาของนิติบุคคลเดิมจะเรียบง่ายกว่าในแง่บัญชีและภาษี เพราะรวมผลประกอบการเป็นก้อนเดียว ขาดทุนของสาขาใหม่หักกลบกับกำไรของสาขาเดิมได้ และมีงบชุดเดียวที่ต้องปิด แต่ก็หมายความว่าความเสี่ยงทั้งหมดกองอยู่ในนิติบุคคลเดียวกัน การตั้งบริษัทใหม่เหมาะเมื่อมีผู้ร่วมทุนคนละชุดในแต่ละแห่ง ต้องขอใบอนุญาตแยก หรือวางแผนขายกิจการเฉพาะส่วนในอนาคต ข้อควรจำคือถ้าจดภาษีมูลค่าเพิ่มไว้ ต้องแจ้งเพิ่มสถานประกอบการและออกใบกำกับภาษีที่ระบุสาขาให้ถูกต้อง