งานบัญชีและงบการเงิน
การจัดทำบัญชีย้อนหลัง
Catch-up bookkeeping
การจัดทำบัญชีย้อนหลังคือการสร้างหรือแก้ข้อมูลบัญชีของงวดที่ผ่านไปจากหลักฐานจริง โดยแยกการแก้ข้อผิดพลาดในงบออกจากการแก้แบบภาษีของงวดที่เกี่ยวข้อง
คำตอบสั้น
การจัดทำบัญชีย้อนหลัง คือ การสร้างหรือแก้ข้อมูลบัญชีของงวดที่ผ่านไปจากหลักฐานจริง โดยแยกการแก้ข้อผิดพลาดในงบออกจากการแก้แบบภาษีของงวดที่เกี่ยวข้อง
ขั้นตอนโดยสรุป
- จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
- บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
- กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
- สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินงานอาจเป็นการทำบัญชีงวดที่ยังไม่เคยทำ หรือการแก้ข้อผิดพลาดของงบที่ออกไปแล้ว ซึ่งใช้วิธีต่างกันตามสาระสำคัญและความเป็นไปได้ในการคำนวณ การปรับงบย้อนหลังไม่ได้ย้ายสิทธิหักรายจ่ายภาษีมาไว้ปีปัจจุบัน และการยื่นเพิ่มเติมแต่ละภาษีมีฐานเบี้ยปรับกับเงินเพิ่มต่างกัน

กำหนดก่อนว่างานค้างอยู่ระดับใด
คำว่าบัญชีย้อนหลังครอบคลุมปัญหาหลายแบบ บริษัทอาจไม่เคยบันทึกบัญชีทั้งปี บันทึกไว้แต่ไม่ปิดงบ หรือออกงบแล้วจึงพบรายการตกหล่น การเริ่มจากยื่นแบบที่ขาดทันทีโดยยังไม่ระบุสภาพข้อมูลอาจทำให้ส่งยอดที่ต้องแก้ซ้ำ ควรทำตารางแยกรอบบัญชี เดือนภาษี แบบที่เคยส่ง และหลักฐานรับแบบจริง เพื่อทราบว่าสิ่งใดเป็นการจัดทำครั้งแรกและสิ่งใดเป็นการแก้ข้อมูลเดิม
หลักฐานเริ่มต้นควรโยงเงินฝาก ลูกหนี้ เจ้าหนี้ สินค้าคงเหลือ และยอดทุนเข้ากับเอกสารต้นทาง สเตทเมนต์ช่วยค้นหารายการแต่ไม่บอกลักษณะทางบัญชีได้ครบ เช่น เงินโอนจากกรรมการอาจเป็นเงินกู้หรือการชำระทุน ต้องหาข้อเท็จจริงประกอบ ห้ามสร้างใบเสร็จย้อนหลังเพื่อปิดช่องว่าง และไม่ควรใช้ยอดสุทธิของหลายปีแทนการแจกแจงรายงวด เพราะงบเปรียบเทียบกับภาษีแต่ละเดือนต้องการข้อมูลคนละระดับ
แก้ข้อผิดพลาดหรือเปลี่ยนประมาณการ
ภายใต้ TFRS for NPAEs ฉบับปรับปรุง 2565 ซึ่งใช้กับรอบที่เริ่มตั้งแต่ 1 มกราคม 2566 ต้องแยกข้อมูลผิดจากข้อมูลใหม่ที่ทำให้ประมาณการเปลี่ยน บทที่ 5 ข้อ 5.18 ให้แก้ข้อผิดพลาดงวดก่อนที่มีสาระสำคัญย้อนหลังในงบชุดแรกที่อนุมัติหลังค้นพบ หากกระทบงวดเปรียบเทียบให้ปรับตัวเลขเปรียบเทียบ หากเกิดก่อนงวดเปรียบเทียบแรกให้ปรับยอดเปิดของสินทรัพย์ หนี้สิน และทุนที่เกี่ยวข้องในงวดแรกนั้น
กรณีคำนวณผลแต่ละงวดไม่ได้ในทางปฏิบัติ ข้อ 5.20 ให้ปรับยอดเปิดของงวดแรกที่ทำได้ ซึ่งอาจเป็นงวดปัจจุบัน แต่ถ้าผลสะสมต้นงวดปัจจุบันยังระบุไม่ได้ ข้อ 5.21 จึงให้แก้ไปข้างหน้าจากวันแรกที่ทำได้ ต้องแสดงเหตุว่าทำไม่ได้จริง ไม่ใช่เลือกเพราะทำง่ายกว่า ส่วนการทบทวนอายุใช้งานทรัพย์สินจากข้อมูลใหม่เป็นประมาณการตามข้อ 5.15 และ 5.22 ใช้กับงวดปัจจุบันและงวดอนาคตที่กระทบ ไม่เปิดงบเก่าราวกับข้อมูลเดิมผิดเสมอ
งบย้อนหลังไม่ย้ายปีที่หักรายจ่ายภาษี
การรายงานบัญชีกับการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษีต้องมีสะพานเชื่อมแยกกัน มาตรา 65 วรรคสองใช้เกณฑ์สิทธิ ส่วนมาตรา 65 ตรี (9) ห้ามหักรายจ่ายที่เป็นของรอบอื่นในรอบที่นำมาลง เว้นแต่ไม่สามารถลงในรอบของตนได้จึงลงในรอบถัดไป ข้อยกเว้นนี้ไม่ใช่ใบอนุญาตรวมค่าใช้จ่ายที่ลืมทั้งหมดลงปีที่ค้นพบ ต้องพิสูจน์เหตุและดูว่าปีที่ลงเป็นปีถัดไปจริงหรือไม่
ตัวอย่าง รายจ่ายค่าจ้างทำของจำนวน 80,000 บาทเป็นของปี 2567 มีข้อมูลให้ลงได้แต่ตกหล่น และพบปี 2569 การปรับยอดเปิดหรือปรับงบเปรียบเทียบตามมาตรฐานไม่ได้ทำให้หัก 80,000 บาทในภาษีปี 2569 โดยอัตโนมัติ ต้องกลับไปพิจารณาแก้แบบของปี 2567 พร้อมหลักฐานและข้อจำกัดที่ใช้จริง หากพิสูจน์ไม่ได้ว่าใครเป็นผู้รับเงิน มาตรา 65 ตรี (18) ยังเป็นข้อห้ามอีกชั้นหนึ่ง แม้มีรายการธนาคารหรือบันทึกบัญชีครบแล้ว
ภาษีขาด เงินเพิ่ม และทางประเมิน
สำหรับภาษีเงินได้ ต้องแยกการยื่นเพิ่มเติมโดยสมัครใจออกจากการประเมินหลังยื่นตามมาตรา 20 หรือ 21 ซึ่งโยงเบี้ยปรับหนึ่งเท่าตามมาตรา 22 และการประเมินผู้ไม่ยื่นตามมาตรา 24 หรือ 25 ซึ่งโยงสองเท่าตามมาตรา 26 ตัวบทสองฐานนี้ไม่ได้กำหนดว่าการยื่นเพิ่มเติมเองทุกครั้งมีเบี้ยปรับหนึ่งเท่าหรือสองเท่า แต่ก็ไม่ทำให้สรุปว่าการยื่นเองปลอดภาระทุกชนิด ต้องตรวจหน้าที่และบทเฉพาะของภาษีนั้น
มาตรา 27 คิดเงินเพิ่มปกติ 1.5% ต่อเดือนหรือเศษเดือนบนภาษีที่ขาด ไม่รวมเบี้ยปรับ และไม่เกินภาษีฐานนั้น สมมติกำหนดชำระวันที่ 15 มิถุนายน แต่ชำระวันที่ 16 กรกฎาคม จะนับสองเดือน ไม่ใช่หนึ่งเดือนกับหนึ่งวันหารสามสิบ ถ้าภาษีขาด 40,000 บาท เงินเพิ่มในตัวอย่างเป็น 1,200 บาท การนับเริ่มจากกำหนดที่ใช้จริงจึงต้องตรวจการขยายเวลาที่เกี่ยวข้องก่อน ส่วนการลดเบี้ยปรับตามมาตรา 27 ทวิไม่ได้เป็นสิทธิลดเงินเพิ่มแบบเดียวกัน
ภ.พ.30 เพิ่มเติมต้องเทียบฐานให้ถูก
การแก้ยอด VAT เป็นเรื่องรายเดือน ไม่ควรเอาภาษีขายที่ตกหล่นหลายเดือนมารวมลงเดือนปัจจุบันเพื่อให้งานจบ คำสั่ง ป.81/2542 ข้อ 6 แยกการยื่นเพิ่มเติมในกำหนดซึ่งไม่คำนวณเบี้ยปรับ ออกจากการยื่นหลังครบกำหนดที่ต้องใช้หลักเกณฑ์และเทียบกรณีที่มากกว่า ฐานภาษีขายแจ้งขาดหรือภาษีซื้อแจ้งเกิน กับฐานภาษีที่คลาดเคลื่อนของเดือน อาจให้ผลต่างกัน จึงไม่ใช่ดูเฉพาะจำนวนเงินที่นำส่งเพิ่ม
สมมติฐานที่ต้องเปรียบเทียบเป็น 12,000 บาทกับภาษีขาดของเดือน 8,000 บาท ฐานหนึ่งเท่าก่อนลดในเส้นทางนี้คือ 12,000 บาท ไม่ใช่บวกเป็น 20,000 บาท และยังต้องแยกเงินเพิ่มตามมาตรา 89/1 หากไม่จัดทำหรือลงรายงานไม่ครบ มาตรา 89 (10) กับข้อ 10 ของคำสั่งมีฐานสองเท่าของภาษีที่เกี่ยวข้อง เช่น ฐานภาษี 3,000 บาทให้ผลก่อนลด 6,000 บาท การคำนวณตัวอย่างไม่ใช่ยอดประเมินสุดท้ายและไม่แทนการตรวจเงื่อนไขลด
ปิดงานด้วยร่องรอยการแก้ ไม่ใช่เพียงงบชุดใหม่
ภาษีซื้อที่ตกหล่นต้องตรวจเดือนของใบกำกับและเหตุที่ไม่ได้ใช้ ประกาศอธิบดี VAT ฉบับที่ 4 อนุญาตใช้เดือนหลังเมื่อมีเหตุจำเป็นตามเงื่อนไข โดยขอบนอกคือหกเดือนหลังเดือนใบกำกับ เช่น ใบกำกับเดือนมกราคมมีขอบถึงกรกฎาคม ไม่ใช่สิทธิรอหกปีหรือใช้ใบเก่าทุกใบในเดือนปัจจุบัน หากไม่เข้าเงื่อนไขเส้นทางคือกลับไปพิจารณายื่นเพิ่มเติมของเดือนใบกำกับ ไม่ใช่เปลี่ยนวันที่เอกสาร
แฟ้มสรุปควรมีรายการก่อนแก้ หลังแก้ เหตุผล ผลกระทบต่องบ และผลต่อแบบภาษีแต่ละงวดแยกกัน ข้อ 5.23 ของ NPAEs ยังให้เปิดเผยเรื่องการแก้ข้อผิดพลาดตามที่กำหนด การมีงบปรับใหม่ไม่ยืนยันว่า DBD รับการแก้แล้วหรือกรมสรรพากรอนุมัติคืนภาษีแล้ว ควรเก็บหลักฐานการยื่นและรายการที่ยังติดตามต่างหาก หากมีหนังสือเรียกตรวจระหว่างทำงาน ต้องตอบตามกำหนดจริง ไม่ควรรอจนบัญชีทุกปีเสร็จก่อนจึงเริ่มสื่อสาร
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •ข้อผิดพลาดที่มีสาระสำคัญต่างจากการเปลี่ยนประมาณการซึ่งใช้ไปข้างหน้า
- •รายจ่ายต่างรอบต้องตรวจมาตรา 65 ตรี (9) แม้งบได้ปรับย้อนหลังแล้ว
- •เศษเดือนของเงินเพิ่มนับเป็นหนึ่งเดือน ไม่ใช่หารเป็นรายวัน
- •ฐาน ภ.พ.30 เพิ่มเติมหลังครบกำหนดต้องเทียบกรณีที่มากกว่า ไม่ใช่รวมฐานซ้ำกัน
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง การจัดทำบัญชีย้อนหลัง
ไม่ได้เพียงเพราะเพิ่งพบ มาตรา 65 ตรี (9) ผูกรายจ่ายกับรอบของตนและมีข้อยกเว้นรอบถัดไปเมื่อเข้าเหตุที่กำหนด การปรับงบย้อนหลังจึงต้องทำคู่กับการวิเคราะห์ปีภาษี ไม่ใช่ใช้แทนกัน
ถ้าเกิดจากข้อมูลใหม่และเป็นการเปลี่ยนประมาณการ ให้ใช้ไปข้างหน้าตามข้อ 5.15 และ 5.22 แต่ถ้าพบว่าข้อมูลเดิมผิด ต้องทดสอบเส้นทางแก้ข้อผิดพลาดและสาระสำคัญก่อน การเรียกทุกอย่างว่าประมาณการเพื่อไม่ปรับงบเก่าไม่ใช่ทางเลือกตามมาตรฐาน
ไม่อัตโนมัติ ต้องประเมินว่าผลแยกรอบหรือผลสะสมหาไม่ได้ในทางปฏิบัติจริงหรือไม่ ข้อ 5.20 และ 5.21 ใช้เส้นทางต่างกันตามสิ่งที่คำนวณได้ พร้อมเปิดเผยข้อจำกัดตามข้อ 5.23
ไม่ใช่ข้อสรุปเช่นนั้น ต้องแยกชนิดภาษี ฐานความผิด และเงื่อนไขของระเบียบลดที่เกี่ยวข้องก่อน การยื่นในกำหนดกับพ้นกำหนดของ ภ.พ.30 ก็มีผลต่างกันอยู่แล้ว จึงไม่ควรใช้ข้อความว่าโอกาสลดสูงขึ้นเป็นคำมั่นผล
หลักปกติใช้เดือนหรือเศษเดือน โดยเศษก็นับหนึ่งเดือนและอัตรา 1.5% มีเพดานเท่าภาษีที่ค้าง ต้องตั้งวันครบกำหนดที่ใช้จริงก่อนนับ และอย่านำเบี้ยปรับมารวมเป็นฐานมาตรา 27
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. มาตรฐานวิชาชีพ
TFRS for NPAEs ปรับปรุง 2565: บทที่ 5 นโยบายการบัญชี ประมาณการ และข้อผิดพลาดสภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
5.4 นิยามข้อผิดพลาดงวดก่อน; 5.15 และ 5.22 ประมาณการใช้วิธีเปลี่ยนทันทีเป็นต้นไป; 5.18 แก้ข้อผิดพลาดที่มีสาระสำคัญย้อนหลังในงบฉบับแรกที่อนุมัติหลังพบ; 5.19–5.21 กรณีทำไม่ได้ในทางปฏิบัติ; 5.23 การเปิดเผย; 28.1 ใช้กับรอบที่เริ่มในหรือหลัง 1 ม.ค. 2566
2. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 วรรคสอง และ 65 ตรี (9), (18): เกณฑ์สิทธิและรายจ่ายต่างรอบกรมสรรพากร
รายได้และรายจ่ายใช้เกณฑ์สิทธิ; (9) รายจ่ายที่ควรจ่ายในรอบอื่นห้ามหัก เว้นแต่ลงจ่ายในรอบใดไม่ได้จึงลงรอบถัดไป; (18) รายจ่ายที่พิสูจน์ไม่ได้ว่าใครเป็นผู้รับห้ามหัก
3. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 14–27: การเรียกไต่สวน การประเมิน เบี้ยปรับ และเงินเพิ่มกรมสรรพากร
มาตรา 19 ระยะออกหมายเรียก, มาตรา 22 และ 26 เบี้ยปรับ, มาตรา 27 เงินเพิ่มร้อยละ 1.5 ต่อเดือนและเพดาน, มาตรา 27 ทวิ งดหรือลดเบี้ยปรับตามระเบียบ
4. แนวปฏิบัติ
คำสั่งกรมสรรพากร ที่ ป.81/2542 ข้อ 6–7 และ 10: ภ.พ.30 เพิ่มเติมและรายงานที่ไม่ได้จัดทำกรมสรรพากร
ยื่น ภ.พ.30 เพิ่มเติมภายในกำหนดเวลาไม่ต้องคำนวณเบี้ยปรับ; พ้นกำหนดคำนวณตามข้อ 3–5 และเรียกกรณีที่มากกว่า; ข้อ 10 รายงานภาษีขายหรือรายงานอื่นที่ไม่ได้ทำหรือลงไม่ครบ เบี้ยปรับสองเท่าตามมาตรา 89(10)
5. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 89–89/1: เบี้ยปรับและเงินเพิ่ม VATกรมสรรพากร
เบี้ยปรับตามลักษณะความผิดและเงินเพิ่มเป็นคนละส่วน การลดหรืองดเบี้ยปรับต้องตรวจหลักเกณฑ์ที่ใช้กับข้อเท็จจริง
6. แนวปฏิบัติ
ประกาศอธิบดี VAT ฉบับที่ 4: ภาษีซื้อที่ใช้ในเดือนหลังเพราะเหตุจำเป็นกรมสรรพากร
เหตุจำเป็นตามข้อ 1 และข้อ 2 ใช้เดือนภาษีหลังได้ไม่เกินหกเดือนนับแต่เดือนถัดจากเดือนออกใบกำกับ; ไม่ใช่อายุการขอคืนทุกกรณี
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- การตรวจสอบภาษีของกรมสรรพากรการตรวจสอบภาษีคือการตรวจข้อเท็จจริงและหลักฐานโดยกรมสรรพากรตามอำนาจแต่ละประเภท ซึ่งอาจนำไปสู่การประเมิน แต่การติดต่อทุกครั้งไม่ใช่หมายเรียกหรือข้อสรุปว่ามีภาษีขาด
- การปิดบัญชีการปิดบัญชีคือการสรุปผลของงวดหลังปรับปรุงรายการให้ครบ แล้วปิดยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายเพื่อส่งต่อผลกำไรหรือขาดทุนไปยังส่วนของเจ้าของ
- กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากรมพัฒนาธุรกิจการค้า หรือ DBD คือหน่วยงานในกระทรวงพาณิชย์ที่ดูแลงานทะเบียนธุรกิจและรับงบการเงินตามกฎหมาย โดยไม่ใช่กรมสรรพากร
- ผู้ทำบัญชีผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี
- ผังบัญชีผังบัญชีคือระบบชื่อและรหัสที่ใช้จัดกลุ่มรายการบัญชีของกิจการ โดยเชื่อมบัญชีแยกประเภทเข้ากับงบการเงินและข้อมูลภาษี ไม่ใช่แบบงบหรือรายงานภาษีในตัวเอง
- งบทดลองงบทดลองคือรายการยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งที่ใช้ตรวจเดบิตรวมกับเครดิตรวมและเตรียมปรับปรุงบัญชี โดยยอดเท่ากันไม่ได้ยืนยันว่ารายการครบหรือถูกต้อง
- รอบระยะเวลาบัญชีรอบระยะเวลาบัญชีคือช่วงที่กิจการใช้สรุปผลประกอบการและคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยปกติยาว 12 เดือน แต่อาจสั้นกว่านั้นเมื่อเข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย
- มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะTFRS for NPAEs คือมาตรฐานรายงานการเงินไทยสำหรับกิจการที่ไม่เข้าข่ายมีส่วนได้เสียสาธารณะ โดยพิจารณาสถานะและลักษณะธุรกิจ ไม่ใช่ยอดขายหรือทุนเพียงอย่างเดียว
- เงินสดย่อยเงินสดย่อยคือเงินที่แยกไว้สำหรับรายจ่ายประจำวันวงเงินเล็ก โดยระบบวงเงินคงที่จะชดเชยตามหลักฐานที่จ่ายแล้ว ไม่ใช่บันทึกค่าใช้จ่ายใหม่ทุกครั้งที่เติมเงิน