Skip to main content

งานบัญชีและงบการเงิน

ผู้ทำบัญชี

Registered bookkeeper

คำนี้พบการเขียนอีกแบบว่า นักบัญชี หรือ ผู้ทำบัญชีขึ้นทะเบียน หรือ CPD

ผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี

คำตอบสั้น

ผู้ทำบัญชี คือ บุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี

ขั้นตอนโดยสรุป

  1. จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
  2. บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
  3. กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
  4. สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ

สิ่งที่ต้องเตรียม

  • เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
  • รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
  • หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
  • แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้

ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย

แจ้งงานที่ต้องการประเมิน

มาตรา 19 กำหนดให้ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีจัดให้มีผู้ทำบัญชีที่มีคุณสมบัติเหมาะสม ส่วนมาตรา 20 วางหน้าที่ของผู้ทำบัญชีให้บัญชีสะท้อนฐานะและผลการดำเนินงานตามความจริงและมาตรฐานการบัญชี ประกาศ DBD พ.ศ. 2557 แยกคุณวุฒิตามประเภทและขนาดกิจการ พร้อมเงื่อนไขการแจ้งงานและพัฒนาความรู้ การจ้างสำนักงานภายนอกไม่ทำให้กิจการหรือกรรมการพ้นจากหน้าที่ตามกฎหมายของตน

มือกำลังเทียบใบเสร็จ ข้างเครื่องคิดเลขและโน้ตบุ๊ก ไม่ใช่ใบกำกับภาษีไทย
ภาพประกอบเนื้อหา ไม่ใช่ภาพทีมงานหรือเคสลูกค้าของบริษัทKaboompics · Pexels License

ใครทำบัญชี และใครต้องจัดให้มีบัญชี

พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 แยกคนสองบทบาทเพื่อไม่ให้ความรับผิดชอบตกหล่น ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีเป็นฝ่ายที่กฎหมายกำหนดให้ต้องมีบัญชี เช่น บริษัทจำกัดซึ่งดำเนินการผ่านกรรมการ ส่วนผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่รับหน้าที่ลงรายการและจัดทำบัญชีให้กิจการ จะเป็นพนักงานภายในหรือผู้รับงานจากสำนักงานบัญชีก็ได้ การระบุชื่อสำนักงานเพียงอย่างเดียวจึงยังไม่ตอบว่าใครเป็นผู้ทำบัญชีของบริษัท

มาตรา 19 ให้ฝ่ายกิจการจัดหาผู้ทำบัญชีที่มีคุณสมบัติตามประกาศ และควบคุมดูแลให้ทำบัญชีถูกต้อง ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีอาจทำด้วยตนเองได้เมื่อมีคุณสมบัติครบ ส่วนมาตรา 20 มุ่งที่การทำบัญชีตามความจริงและมาตรฐานการบัญชี โดยใช้เอกสารที่ครบถ้วนถูกต้อง หน้าที่สองด้านนี้ทำงานร่วมกัน ไม่ใช่ทางเลือกให้เลือกว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งรับผิดชอบแทนทั้งหมด

คุณวุฒิขึ้นกับกิจการที่รับทำ ไม่ใช่ชื่อตำแหน่ง

ประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า พ.ศ. 2557 ใช้คุณวุฒิด้านบัญชีตามกลุ่มกิจการ สำหรับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนและบริษัทจำกัดไทยที่มีทุนสูงสุด 5 ล้านบาท มีสินทรัพย์รวมสูงสุด 30 ล้านบาท และมีรายได้รวมสูงสุด 30 ล้านบาท ผู้ทำบัญชีต้องมีวุฒิบัญชีระดับ ปวส. หรือสูงกว่า เงื่อนไขขนาดทั้งสามต้องผ่านพร้อมกัน การมีทุนต่ำเพียงข้อเดียวไม่เพียงพอที่จะใช้กลุ่มนี้

ถ้าเกินขีดจำกัดรายการใดรายการหนึ่ง กลุ่มคุณวุฒิเป็นปริญญาตรีทางบัญชี กลุ่มบริษัทมหาชน นิติบุคคลต่างประเทศ และกิจการร่วมค้าตามประมวลรัษฎากรก็ใช้ระดับปริญญาบัญชี ส่วนบุคคลธรรมดาหรือห้างหุ้นส่วนที่ไม่จดทะเบียนซึ่งถูกกำหนดให้ทำบัญชีเป็นอีกกลุ่มที่ประกาศไม่ได้กำหนดวุฒิการศึกษา อย่าอ่านกลุ่มหลังเป็นการยกเว้นเงื่อนไขผู้ทำบัญชีทุกเรื่อง หรือสรุปว่าบุคคลธรรมดาทุกรายอยู่ใต้หน้าที่เดียวกัน

สถานะวิชาชีพและการแจ้ง DBD เป็นคนละเรื่อง

เงื่อนไขประกาศ 2557 ครอบคลุมภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่ในประเทศไทย ความรู้ภาษาไทยเพียงพอ และสถานะตามข้อ 2.1 ซึ่งเป็นได้ทั้งสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชีหรือผู้ขึ้นทะเบียนกับสภาฯ จึงไม่ควรเขียนว่าผู้ทำบัญชีทุกคนต้องขึ้นทะเบียนแบบเดียวเท่านั้น อีกทั้งสถานะผู้ทำบัญชีไม่ได้ทำให้มีอำนาจลงนามแสดงความเห็นสอบบัญชีโดยอัตโนมัติ บทบาทนั้นแยกจากงานจัดทำบัญชีอย่างชัดเจน

ข้อ 2.2–2.4 วางกรอบแจ้งเริ่มทำบัญชี เปลี่ยนแปลงข้อมูล และยกเลิกผ่านระบบ DBD ภายใน 30 วันตามเหตุที่เกิด การเปลี่ยนสำนักงานจึงต้องแยกว่าเปลี่ยนคู่สัญญา เปลี่ยนคนทำบัญชี หรือเปลี่ยนข้อมูลใด พร้อมหลักฐานวันที่เริ่มและสิ้นสุดงานจริง ไม่ใช่ใช้วันที่เซ็นสัญญาฉบับใหม่แทนทุกกรณี ผู้ทำบัญชีต้องยืนยันรายชื่อกิจการที่รับทำตามข้อ 2.6 ในช่วง 30 วันหลังสิ้นปีปฏิทินด้วย

CPD และเพดานงานนับตามปีปฏิทิน

ผู้ทำบัญชีต้องพัฒนาความรู้ต่อเนื่องอย่างน้อยปีละ 12 ชั่วโมง และในจำนวนนั้นเป็นเนื้อหาบัญชีไม่น้อยกว่า 6 ชั่วโมง การเรียนครบชั่วโมงรวมแต่มีวิชาบัญชีไม่พอจึงยังไม่ผ่านเงื่อนไข เช่น รวม 14 ชั่วโมงแต่บัญชีเพียง 4 ชั่วโมง ไม่ตรงเกณฑ์ แม้จะมีชั่วโมงด้านอื่นมากก็ตาม ควรเก็บหลักฐานกิจกรรมและแยกประเภทชั่วโมงตั้งแต่ระหว่างปี ไม่รอรวบยอดตอนยืนยันข้อมูล

เพดานตามข้อ 2.9 คือรับทำบัญชีไม่เกิน 100 รายต่อปีปฏิทิน เป็นจำนวนกิจการตามเงื่อนไขผู้ทำบัญชี ไม่ใช่ตัวชี้วัดคุณภาพหรือจำนวนที่สำนักงานทั้งแห่งรับได้โดยไม่ดูรายบุคคล การเลิกรับงานบางรายกลางปีไม่ใช่เหตุให้ลืมประวัติการรับงานในปีนั้น และไม่ควรนำรอบบัญชีที่ปิดต่างเดือนกันมาแยกเป็นหลายเพดานโดยไม่มีฐานกฎหมาย

ตัวอย่างเลือกคนให้ตรงขนาดและส่งมอบงาน

สมมติบริษัทไทยมีทุน 4 ล้านบาท สินทรัพย์ 28 ล้านบาท และรายได้ 29 ล้านบาท ทั้งสามค่าผ่านเพดานกลุ่มเล็ก จึงใช้ผู้มีวุฒิ ปวส.บัญชีขึ้นไปได้ หากพิจารณาอีกกิจการที่ทุนเท่าเดิมแต่สินทรัพย์ 31 ล้านบาท แม้รายได้ยังเท่าเดิมก็อยู่ในกลุ่มปริญญาบัญชี ตัวอย่างนี้แสดงวิธีทดสอบขนาด ไม่ใช่การรับรองบุคคลใดว่ามีคุณสมบัติครบ เพราะยังมีสถานะวิชาชีพและเงื่อนไขอื่นต้องตรวจ

ก่อนส่งต่องานควรระบุผู้ทำบัญชี วันที่รับผิดชอบชุดข้อมูล และรายการค้างส่งให้ชัด มาตรา 12 กำหนดหน้าที่ฝ่ายกิจการส่งเอกสารประกอบให้ครบถ้วนถูกต้องเพื่อทำบัญชีได้ตามความจริง เอกสารธนาคาร สัญญา และยอดยกมาที่ขาดจึงไม่ใช่สิ่งที่แก้ด้วยการระบุชื่อผู้ทำบัญชีเพียงอย่างเดียว การมอบงานควรทำให้ตรวจย้อนรายการได้ ไม่ใช่ส่งแค่ตัวเลขสรุปที่ไม่มีเอกสารอ้างอิง

จ้างภายนอกแล้วฝ่ายกิจการยังต้องทำอะไร

การจ้างทำบัญชีเป็นการจัดคนมาปฏิบัติงาน ไม่ใช่การยกเว้นหน้าที่ตามมาตรา 19 หรือหน้าที่ดูแลเอกสารของกิจการ กรรมการควรจัดช่องทางส่งเอกสาร ติดตามรายการผิดปกติ และรับทราบว่างบหรือแบบยื่นใดเสร็จแล้ว พร้อมเก็บหลักฐานการนำส่ง การเห็นสถานะผู้ทำบัญชีในระบบไม่ได้พิสูจน์ว่างบการเงินหรือแบบภาษีของทุกงวดถูกส่งครบ

งานจัดทำบัญชีต้องมีระบบลงรายการตามกำหนดด้วย ประกาศชนิดบัญชี พ.ศ. 2544 ข้อ 7 แยกบัญชีรายวันซึ่งให้ลงใน 15 วันจากรายการ ออกจากบัญชีแยกประเภทและบัญชีสินค้าซึ่งนับ 15 วันหลังเดือนที่เกิดรายการ และยอดคงเหลือที่มีกรอบ 60 วันจากวันปิดบัญชี ไม่ควรนำ 60 วันนี้ไปอ้างเป็นเวลาแจ้งเปลี่ยนผู้ทำบัญชี อ่านความต่างของงานตรวจสอบในหน้า ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต แยกจากหน้าที่ผู้จัดทำ

ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ

  • •การแจ้งเริ่มงาน เปลี่ยนข้อมูล หรือยกเลิกการทำบัญชีตามประกาศ 2557 ใช้กรอบ 30 วัน ไม่ใช่ 60 วัน
  • •เพดานรับทำบัญชี 100 รายพิจารณาต่อปีปฏิทิน ไม่ใช่แค่จำนวนที่ยังทำอยู่วันสิ้นปี
  • •CPD ต้องไม่น้อยกว่า 12 ชั่วโมงต่อปี โดยมีเนื้อหาบัญชีอย่างน้อย 6 ชั่วโมง
  • •การเป็นสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชีหรือมีสถานะขึ้นทะเบียนกับสภาฯไม่แทนการแจ้งข้อมูลผู้ทำบัญชีกับ DBD

คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ผู้ทำบัญชี

ความคืบหน้าการอ่านคำถาม1/5 · 20%

ทำได้เมื่อกรรมการคนนั้นมีคุณสมบัติผู้ทำบัญชีตามกลุ่มกิจการและปฏิบัติตามเงื่อนไขประกาศครบ มาตรา 19 ไม่ได้ยกเว้นคุณวุฒิเพราะเป็นเจ้าของหรือกรรมการ การทำเองยังต้องแยกหน้าที่ส่งเอกสารและจัดเก็บหลักฐานของกิจการให้ครบด้วย

คำตอบนี้ช่วยได้ไหม

แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้

ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ

  1. 1. พระราชบัญญัติ

    พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543

    กรมพัฒนาธุรกิจการค้า

    หน้าที่จัดทำบัญชี คุณสมบัติผู้ทำบัญชี ระยะเวลาเก็บรักษาบัญชีและเอกสาร และกำหนดนำส่งงบการเงิน

  2. 2. ประกาศ

    DBD: คุณสมบัติและเงื่อนไขผู้ทำบัญชี (ประกาศ 2557)

    กรมพัฒนาธุรกิจการค้า

    ข้อ 1 ผู้ทำบัญชีต้องมีภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่ในไทย มีความรู้ภาษาไทยเพียงพอ และข้อ 1.5 คุณวุฒิตามขนาดกิจการ (กลุ่ม 1 ทุน ≤ 5 ล้าน สินทรัพย์ ≤ 30 ล้าน รายได้ ≤ 30 ล้าน: ปวส.บัญชีขึ้นไป; เกินรายการใดรายการหนึ่ง: ปริญญาตรีบัญชี); ข้อ 2.1 เป็นสมาชิกหรือขึ้นทะเบียนกับสภาวิชาชีพบัญชี; 2.2–2.4 แจ้งเริ่มทำบัญชี เปลี่ยนแปลง หรือยกเลิกผ่านระบบ DBD ภายใน 30 วัน; 2.6 ยืนยันรายชื่อลูกค้าภายใน 30 วันหลังสิ้นปีปฏิทิน; 2.7 CPD อย่างน้อย 12 ชั่วโมงต่อปี; 2.9 รับทำบัญชีไม่เกิน 100 รายต่อปีปฏิทิน

  3. 3. ประกาศ

    ประกาศกรมทะเบียนการค้า เรื่อง ชนิดของบัญชี รายการในบัญชี ระยะเวลาลงรายการ และเอกสารประกอบการลงบัญชี พ.ศ. 2544 (ฉบับรวมแก้ไข)

    กรมพัฒนาธุรกิจการค้า

    ข้อ 2/1 อุปกรณ์รับชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์เมื่อรับเงินจากประชาชนและรายงานภายใน 15 วัน; ข้อ 3 บัญชีรายวัน (เงินสด ธนาคารแยกเลขที่ ซื้อ ขาย ทั่วไป) แยกประเภท และบัญชีสินค้า; ข้อ 7 รายวันภายใน 15 วันนับแต่วันเกิดรายการ แยกประเภทและบัญชีสินค้าภายใน 15 วันนับแต่สิ้นเดือน ยอดคงเหลือภายใน 60 วันนับแต่ปิดบัญชี; ข้อ 8–13 ประเภทเอกสาร รายการขั้นต่ำ สำเนา และลำดับการใช้เอกสาร

  4. 4. พระราชบัญญัติ

    พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 12–16 และ 19–21: ส่งมอบเอกสาร สถานที่เก็บ ระยะเก็บ และหน้าที่ผู้ทำบัญชี

    กรมพัฒนาธุรกิจการค้า

    ม.12 ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีต้องส่งเอกสารประกอบให้ผู้ทำบัญชีครบถ้วน; ม.13 เก็บ ณ สถานที่ทำการ สถานที่ผลิตหรือเก็บสินค้า หรือที่ทำงานประจำ เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากสารวัตรบัญชี (ระหว่างรออนุญาตเก็บที่สถานที่ที่ขอได้) และบัญชีคอมพิวเตอร์ที่เชื่อมเครือข่ายมายังสถานที่นั้นถือว่าเก็บที่สถานที่นั้น; ม.14 อย่างน้อยห้าปีนับแต่วันปิดบัญชี อธิบดีสั่งได้ไม่เกินเจ็ดปี; ม.15 แจ้งสูญหายหรือเสียหายภายใน 15 วันนับแต่ทราบหรือควรทราบ; ม.16 สันนิษฐานเจตนาเมื่อเอกสารสำคัญสูญหายหรือไม่เก็บในที่ปลอดภัย; ม.19 จัดให้มีผู้ทำบัญชีที่มีคุณสมบัติและควบคุมดูแล บุคคลธรรมดาทำบัญชีของตนเองได้; ม.20–21 หน้าที่ผู้ทำบัญชีและภาษาที่ใช้ลงรายการ

คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้

คำที่เกี่ยวข้อง