งานบัญชีและงบการเงิน
เงินสดย่อย
Petty cash
เงินสดย่อยคือเงินที่แยกไว้สำหรับรายจ่ายประจำวันวงเงินเล็ก โดยระบบวงเงินคงที่จะชดเชยตามหลักฐานที่จ่ายแล้ว ไม่ใช่บันทึกค่าใช้จ่ายใหม่ทุกครั้งที่เติมเงิน
คำตอบสั้น
เงินสดย่อย คือ เงินที่แยกไว้สำหรับรายจ่ายประจำวันวงเงินเล็ก โดยระบบวงเงินคงที่จะชดเชยตามหลักฐานที่จ่ายแล้ว ไม่ใช่บันทึกค่าใช้จ่ายใหม่ทุกครั้งที่เติมเงิน
ขั้นตอนโดยสรุป
- จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
- บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
- กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
- สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินกิจการกำหนดวงเงิน ผู้รักษาเงิน และรายการที่อนุญาตให้จ่ายเองได้ การจ่ายแต่ละครั้งต้องแสดงผู้รับ วัตถุประสงค์ และหลักฐานประกอบเพื่อจำแนกบัญชีและภาษี การเติมวงเงินเป็นคนละเหตุการณ์กับการเกิดค่าใช้จ่าย ส่วนใบรับรองแทนใบเสร็จเป็นเพียงหลักฐานที่ต้องประเมิน ไม่ใช่สิทธิหักรายจ่ายหรือภาษีซื้อโดยอัตโนมัติ

วงเงินคงที่เป็นวิธีควบคุม ไม่ใช่ชนิดรายจ่ายทางภาษี
เงินสดย่อยช่วยให้กิจการไม่ต้องโอนเงินจากบัญชีธนาคารทุกครั้งที่ซื้อของจำเป็นจำนวนเล็ก ระบบ imprest แยกเงินออกเป็นวงเงินที่ผู้บริหารอนุมัติและมอบให้ผู้รักษาเงินรับผิดชอบ วงเงินไม่มีตัวเลขขั้นต่ำหรือขั้นสูงตามกฎหมายภาษีที่ใช้ได้เหมือนกันทุกกิจการ ควรกำหนดจากความถี่ของการใช้และความเสี่ยงที่ยอมรับได้ ไม่ใช่ตั้งชื่อว่าเงินสดย่อยแล้วถือว่ารายจ่ายทุกชนิดผ่านเงื่อนไขภาษี
การตั้งวงเงินครั้งแรกเป็นการย้ายเงินจากธนาคารมาเป็นเงินสด ไม่ใช่ค่าใช้จ่าย ส่วนการจ่ายต้องจัดเข้าบัญชีตามเนื้อหา เช่น วัสดุใช้ไป ค่าบริการ หรือเงินทดรองพนักงาน หน้าที่ส่งเอกสารให้ผู้ทำบัญชีครบถ้วนตาม พ.ร.บ.การบัญชี มาตรา 12 ยังเป็นของผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี แม้มอบหมายให้พนักงานรักษาเงินหรือส่งงานให้สำนักงานบัญชีแล้วก็ตาม ควรเขียนให้ชัดว่าใครอนุมัติ ใครถือเงิน และใครตรวจยอด
ใบสำคัญจ่ายต้องพาไปถึงธุรกรรมจริง
ใบสำคัญเงินสดย่อยควรมีเลขต่อเนื่อง วันที่จ่าย ผู้รับเงิน จำนวนเงิน เหตุผลที่เกี่ยวกับกิจการ รหัสบัญชี และผู้อนุมัติ แนบใบเสร็จ ใบส่งของ หรือหลักฐานบริการที่ตรงกับรายการ หากพนักงานสำรองจ่ายก่อน ต้องแยกชื่อพนักงานผู้รับคืนเงินออกจากผู้ขายตัวจริง การมีลายเซ็นพนักงานเพียงคนเดียวอธิบายได้ว่าใครรับเงินคืน แต่ยังอาจไม่อธิบายว่าใครเป็นผู้รับรายจ่ายปลายทาง
เมื่อผู้รับไม่ออกใบเสร็จ ใบรับรองแทนใบเสร็จควรระบุผู้รับที่ตรวจสอบได้ รายการ วันและสถานที่จ่าย จำนวนเงิน เหตุที่หาใบเสร็จไม่ได้ และคำรับรองของผู้จ่าย พร้อมการอนุมัติและหลักฐานอื่น เช่น ข้อความสั่งงาน ภาพการรับของ หรือรายการโอนตามข้อเท็จจริง ไม่มีแบบภายในชื่อใดทำให้สรรพากรต้องยอมรับทุกกรณี มาตรา 65 ตรี (18) ยังตัดรายจ่ายที่พิสูจน์ผู้รับไม่ได้ และต้องแยกตรวจวัตถุประสงค์ทางธุรกิจด้วย
การชดเชยวงเงินและตัวอย่างตรวจนับ
สมมติอนุมัติวงเงิน 5,000 บาท จ่ายซื้อวัสดุที่ใช้แล้ว 1,200 บาท และจ่ายค่าจัดส่ง 300 บาท โดยตัวอย่างนี้ยังไม่แยก VAT หรือภาษีหัก ณ ที่จ่าย เงินสดที่ควรเหลือคือ 3,500 บาท และใบสำคัญที่ยังไม่ชดเชยรวม 1,500 บาท ผลรวมต้องได้ 5,000 บาทเหมือนวงเงินตั้งต้น เมื่ออนุมัติหลักฐานแล้วจึงเติม 1,500 บาทเพื่อคืนเงินสดเป็น 5,000 บาท ตัวเลขเหล่านี้เป็นเพียงการกระทบยอด ไม่ใช่เกณฑ์วงเงินตามกฎหมาย
หากกิจการลงค่าใช้จ่ายเมื่อจ่ายเงินแล้ว วันชดเชยต้องล้างบัญชีพักหรือบัญชีที่ออกแบบไว้ ไม่ลงค่าใช้จ่ายเดิมอีก หากใช้วิธีรับรู้ค่าใช้จ่ายจากชุดชดเชย ต้องตรวจรายการที่ยังไม่ได้ชดเชยตอนสิ้นงวดเพื่อไม่ให้ข้ามรอบตามหลักเกณฑ์สิทธิของมาตรา 65 และข้อจำกัดมาตรา 65 ตรี (9) เงินขาดหรือเงินเกินต้องแยกสอบสวน ห้ามทำใบสำคัญค่าใช้จ่ายลอยขึ้นมาให้ยอดตรงโดยไม่มีธุรกรรมจริง
จำนวนเงินเล็กไม่ยกเว้นเงื่อนไข VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่าย
สิทธิภาษีซื้อต้องตรวจสถานะผู้ซื้อ ผู้ขาย การใช้เพื่อกิจการ และใบกำกับภาษีที่ใช้ได้ตามมาตรา 82/5 ใบเสร็จธรรมดาหรือใบรับรองที่กิจการทำเองไม่กลายเป็นใบกำกับเพราะแนบกับใบสำคัญเงินสดย่อย หากพนักงานขอเอกสารเป็นชื่อตนเองแทนกิจการ ต้องตรวจแก้ที่ต้นทางตามข้อเท็จจริง ไม่เติมชื่อบริษัทเองย้อนหลัง การรับรู้รายจ่ายทางบัญชีกับสิทธิเครดิต VAT จึงอาจให้ผลต่างกัน อ่านหลักแยกเอกสารที่ ใบกำกับภาษี
การหักภาษี ณ ที่จ่ายดูประเภทเงินได้และสถานะคู่สัญญาตอนจ่ายจริง ไม่ได้ดูว่าเบิกจากลิ้นชักใด สำหรับรายการในข่ายคำสั่ง ท.ป.4/2528 ข้อ 12/7 เกณฑ์ตั้งแต่ 1,000 บาทดูยอดตามสัญญา เช่น ค่าบริการสัญญาเดียว 1,500 บาทแบ่งจ่าย 750 บาทสองครั้ง ไม่หลุดข่ายเพียงเพราะแต่ละครั้งต่ำกว่าเกณฑ์ ต้องตรวจอัตราและช่องทางที่ใช้กับวันจ่ายนั้นแยกต่างหาก รวมถึงกำหนดว่าใครจัดทำหนังสือรับรองและนำส่งภาษีไม่ให้ตกหล่นจากชุดเงินสดย่อย
หลักฐานรายจ่ายกับการอนุมัติเป็นคนละเรื่อง
ผู้บริหารเซ็นอนุมัติแสดงว่ากิจการยอมให้จ่าย แต่สิทธิหักรายจ่ายทางภาษียังไม่ได้รับการยืนยันจากการอนุมัตินั้น การพิสูจน์ตามมาตรา 65 ตรี ต้องตรวจทั้งผู้รับ ความเกิดขึ้นจริง ความเกี่ยวข้องกับกิจการ ลักษณะรายจ่าย และรอบบัญชีของรายการ เช่น ซื้ออุปกรณ์ใช้ได้นานอาจต้องพิจารณาเป็นสินทรัพย์แม้จำนวนไม่สูง ส่วนค่าใช้จ่ายส่วนตัวของผู้บริหารไม่เปลี่ยนเป็นรายจ่ายกิจการเพราะนำใบเสร็จมาเบิกผ่านเงินสดย่อย
จัดชุดเอกสารตามเลขใบสำคัญและผูกกับสมุดบัญชี เพื่อค้นย้อนจากยอดรวมกลับถึงผู้ขายแต่ละรายได้ เอกสารประกอบบัญชีอยู่ภายใต้ระยะเก็บตาม พ.ร.บ.การบัญชี มาตรา 14 อย่างน้อย 5 ปีเริ่มนับจากวันปิดบัญชี และอาจมีคำสั่งขยายได้ถึง 7 ปี จึงไม่ควรทิ้งใบเบิกเมื่อเติมเงินเรียบร้อยแล้ว การสแกนช่วยค้นหา แต่ไม่ใช่เหตุอนุญาตทำลายต้นฉบับโดยไม่ตรวจหลักเกณฑ์เอกสารที่ใช้บังคับ
ควบคุมผู้ถือเงิน เงินทดรอง และการปิดงวด
ควรแยกผู้อนุมัติออกจากผู้ถือเงินเท่าที่โครงสร้างกิจการทำได้ และให้คนที่ไม่ใช่ผู้ถือเงินตรวจนับเป็นครั้งคราวโดยไม่แจ้งล่วงหน้า ตั้งรายการห้ามจ่าย เช่น ยืมส่วนตัว แลกเช็ค หรือให้เงินล่วงหน้าโดยไม่ระบุงาน หากจำเป็นต้องให้พนักงานทดรอง ให้ใช้ใบรับเงินทดรองและกำหนดวันเคลียร์ แสดงยอดนี้แยกจากค่าใช้จ่ายที่มีหลักฐานครบ เพราะยังไม่ทราบว่าได้ใช้ซื้ออะไรจริง
ตอนเปลี่ยนผู้ถือเงินควรนับเงินร่วมกัน ทำรายการใบสำคัญค้างชดเชยและเงินทดรองค้างเคลียร์ แล้วลงรับมอบเป็นลายลักษณ์อักษร ตอนปิดงวดต้องตรวจใบสำคัญก่อนและหลังวันสิ้นงวดเพื่อจับรายจ่ายผิดรอบ รวมถึงรายการที่ผู้ถือเงินจ่ายแล้วแต่ยังไม่ส่งบัญชี หากยอดเงินขาดควรบันทึกข้อเท็จจริงและผู้รับผิดชอบตามผลตรวจ ไม่หักกลบกับรายจ่ายอื่นให้มองไม่เห็น ความครบถ้วนของยอดเงินและคุณภาพเอกสารต้องตรวจคู่กัน
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •เงินสดคงเหลือรวมใบสำคัญที่ยังไม่ชดเชยต้องอธิบายวงเงินได้ครบ
- •ใบรับรองแทนใบเสร็จไม่ใช่ใบกำกับภาษี และไม่แก้ปัญหาพิสูจน์ผู้รับไม่ได้
- •เกณฑ์ 1,000 บาทตามคำสั่ง ท.ป.4/2528 พิจารณายอดต่อสัญญาเฉพาะรายการในข่าย ไม่ใช่ยอดต่อใบเบิก
- •ห้ามบันทึกค่าใช้จ่ายซ้ำทั้งวันจ่ายเงินและวันชดเชยวงเงิน
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง เงินสดย่อย
ไม่ได้มีสิทธิอัตโนมัติ ควรขอเอกสารจากผู้ขายก่อนและบันทึกเหตุที่ไม่มี พร้อมหลักฐานจ่ายจริงและผู้รับที่ตรวจสอบได้ ใบรับรองช่วยอธิบายข้อเท็จจริง แต่ยังต้องผ่านมาตรา 65 ตรี และใช้แทนใบกำกับเพื่อเครดิต VAT ไม่ได้
ไม่ใช่ข้อยกเว้นครอบจักรวาล ต้องพิจารณากฎหมายที่ครอบคลุมรายการนั้นก่อน สำหรับข้อ 12/7 ของคำสั่ง ท.ป.4/2528 ต้องรวมยอดตามสัญญา แม้แบ่งจ่ายครั้งละไม่ถึง 1,000 บาท
ไม่ควรเกิดค่าใช้จ่ายรายการเดิมสองครั้ง หากลงบัญชีเมื่อจ่ายแล้ว การเติมเงินเป็นการปรับเงินสดหรือบัญชีพักตามระบบที่เลือก ควรผูกเลขชุดชดเชยกับเลขใบสำคัญเดิมเพื่อป้องกันเบิกซ้ำ
ยังไม่ควรสรุปจนทราบการใช้เงินจริง ให้แสดงเป็นเงินทดรองและติดตามหลักฐานพร้อมเงินเหลือคืน เมื่อตรวจเอกสารจึงจำแนกว่ารายการใดเป็นค่าใช้จ่าย สินทรัพย์ หรือเงินที่ต้องเรียกคืน
ยังไม่พอ ต้องตรวจว่าหลักฐานไม่ซ้ำ ผู้รับมีตัวตน และรายการเกี่ยวกับกิจการด้วย ใบสำคัญสมมติทำให้ยอดลงตัวได้แต่ไม่พิสูจน์รายจ่าย ควรตรวจนับโดยผู้ที่ไม่ถือเงินและทบทวนรายการค้างก่อนปิดงวด
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. พระราชบัญญัติ
พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 12–16 และ 19–21: ส่งมอบเอกสาร สถานที่เก็บ ระยะเก็บ และหน้าที่ผู้ทำบัญชีกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ม.12 ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีต้องส่งเอกสารประกอบให้ผู้ทำบัญชีครบถ้วน; ม.13 เก็บ ณ สถานที่ทำการ สถานที่ผลิตหรือเก็บสินค้า หรือที่ทำงานประจำ เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากสารวัตรบัญชี (ระหว่างรออนุญาตเก็บที่สถานที่ที่ขอได้) และบัญชีคอมพิวเตอร์ที่เชื่อมเครือข่ายมายังสถานที่นั้นถือว่าเก็บที่สถานที่นั้น; ม.14 อย่างน้อยห้าปีนับแต่วันปิดบัญชี อธิบดีสั่งได้ไม่เกินเจ็ดปี; ม.15 แจ้งสูญหายหรือเสียหายภายใน 15 วันนับแต่ทราบหรือควรทราบ; ม.16 สันนิษฐานเจตนาเมื่อเอกสารสำคัญสูญหายหรือไม่เก็บในที่ปลอดภัย; ม.19 จัดให้มีผู้ทำบัญชีที่มีคุณสมบัติและควบคุมดูแล บุคคลธรรมดาทำบัญชีของตนเองได้; ม.20–21 หน้าที่ผู้ทำบัญชีและภาษาที่ใช้ลงรายการ
2. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ตรี (18): พิสูจน์ผู้รับรายจ่ายกรมสรรพากร
จำกัดรายจ่ายที่พิสูจน์ผู้รับไม่ได้; ระบุชื่อได้ไม่ได้ยืนยันเงื่อนไขรายจ่ายอื่นหรือแทนใบกำกับ VAT
3. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 และ 65 ตรี (9): เกณฑ์สิทธิและรอบรายจ่ายกรมสรรพากร
เกณฑ์สิทธิและข้อจำกัดรายจ่ายกำหนดเองหรือรายจ่ายรอบอื่น พร้อมข้อยกเว้น; ใบมาช้าไม่ใช่สิทธิย้ายรอบอัตโนมัติ
4. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 82/5: ภาษีซื้อต้องห้ามกรมสรรพากร
ตรวจกรณีไม่มีใบกำกับภาษี สาระสำคัญไม่ครบ รายจ่ายไม่เกี่ยวกิจการและค่ารับรอง พร้อมเงื่อนไขประกาศที่อ้างในตัวบท
5. ประมวลกฎหมาย
คำสั่งกรมสรรพากร ท.ป.4/2528: การหักภาษีเงินได้ ณ ที่จ่ายตามมาตรา 40กรมสรรพากร
ข้อ 3/2 ค่าสิทธิตามมาตรา 40(3) ที่จ่ายให้นิติบุคคลในประเทศ หัก ร้อยละ 3; ข้อ 12/4 ค่าขนส่งหัก ร้อยละ 1 ไม่รวมค่าโดยสารขนส่งสาธารณะ และข้อ 12/7 เกณฑ์หนึ่งพันบาทต่อสัญญา
6. ประมวลกฎหมาย
คำชี้แจงกรมสรรพากร: เกณฑ์หนึ่งพันบาทของการหักภาษี ณ ที่จ่ายตาม ท.ป.101/2544กรมสรรพากร
ตัวอย่างการนับยอดตามสัญญา รวมถึงค่าขนส่งแต่ละเที่ยวที่ไม่ใช่สัญญาระยะยาว
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- รายจ่ายต้องห้ามรายจ่ายต้องห้ามคือรายการที่กฎหมายไม่ยอมให้หักทั้งหมดหรือบางส่วนเมื่อหากำไรสุทธิเพื่อเสียภาษี แม้รายการนั้นจะเป็นค่าใช้จ่ายที่รับรู้ถูกต้องในบัญชีก็ตาม
- ผังบัญชีผังบัญชีคือระบบชื่อและรหัสที่ใช้จัดกลุ่มรายการบัญชีของกิจการ โดยเชื่อมบัญชีแยกประเภทเข้ากับงบการเงินและข้อมูลภาษี ไม่ใช่แบบงบหรือรายงานภาษีในตัวเอง
- ผู้ทำบัญชีผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี
- งบทดลองงบทดลองคือรายการยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งที่ใช้ตรวจเดบิตรวมกับเครดิตรวมและเตรียมปรับปรุงบัญชี โดยยอดเท่ากันไม่ได้ยืนยันว่ารายการครบหรือถูกต้อง
- การปิดบัญชีการปิดบัญชีคือการสรุปผลของงวดหลังปรับปรุงรายการให้ครบ แล้วปิดยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายเพื่อส่งต่อผลกำไรหรือขาดทุนไปยังส่วนของเจ้าของ
- รอบระยะเวลาบัญชีรอบระยะเวลาบัญชีคือช่วงที่กิจการใช้สรุปผลประกอบการและคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยปกติยาว 12 เดือน แต่อาจสั้นกว่านั้นเมื่อเข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย
- มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะTFRS for NPAEs คือมาตรฐานรายงานการเงินไทยสำหรับกิจการที่ไม่เข้าข่ายมีส่วนได้เสียสาธารณะ โดยพิจารณาสถานะและลักษณะธุรกิจ ไม่ใช่ยอดขายหรือทุนเพียงอย่างเดียว
- การจัดทำบัญชีย้อนหลังการจัดทำบัญชีย้อนหลังคือการสร้างหรือแก้ข้อมูลบัญชีของงวดที่ผ่านไปจากหลักฐานจริง โดยแยกการแก้ข้อผิดพลาดในงบออกจากการแก้แบบภาษีของงวดที่เกี่ยวข้อง