งานบัญชีและงบการเงิน
ผังบัญชี(COA)
Chart of accounts
ผังบัญชีคือระบบชื่อและรหัสที่ใช้จัดกลุ่มรายการบัญชีของกิจการ โดยเชื่อมบัญชีแยกประเภทเข้ากับงบการเงินและข้อมูลภาษี ไม่ใช่แบบงบหรือรายงานภาษีในตัวเอง
คำตอบสั้น
ผังบัญชี (COA) คือ ระบบชื่อและรหัสที่ใช้จัดกลุ่มรายการบัญชีของกิจการ โดยเชื่อมบัญชีแยกประเภทเข้ากับงบการเงินและข้อมูลภาษี ไม่ใช่แบบงบหรือรายงานภาษีในตัวเอง
ขั้นตอนโดยสรุป
- จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
- บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
- กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
- สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินผังบัญชีควรบอกว่าบัญชีใดรับรายการประเภทใดและรวมไปแสดงตรงไหนในงบ รหัสที่กิจการตั้งเองต้องแยกจากรายการย่อในงบที่ DBD กำหนด และจากรายละเอียดรายงานภาษีซื้อ ภาษีขาย หรือหัก ณ ที่จ่าย การเปลี่ยนกลางปีทำได้ในเชิงระบบ แต่ต้องคงหลักฐานการเทียบรหัสและยอดเดิมเพื่อให้ตรวจสอบและเปรียบเทียบได้

รหัสภายในกับข้อกำหนดให้มีบัญชี
ผังบัญชีเป็นโครงสร้างข้อมูลสำหรับแยกรายการตามลักษณะเศรษฐกิจ ไม่ใช่แค่รายชื่อช่องในโปรแกรม บัญชีแต่ละตัวควรมีชื่อ รหัส ประเภท ยอดปกติ และคำอธิบายขอบเขตการใช้ เช่น เงินประกันที่ต้องได้รับคืนไม่ควรถูกปะปนกับค่าใช้จ่ายที่สิ้นประโยชน์แล้ว แม้จ่ายเงินจากธนาคารครั้งเดียวกัน การแยกให้ถูกตั้งแต่ต้นช่วยรักษาความหมายของตัวเลขเมื่อสรุปเป็นงบ
พ.ร.บ.การบัญชีวางหน้าที่จัดทำบัญชีและมาตรา 20 กำหนดหลักให้สะท้อนข้อเท็จจริงตามมาตรฐาน ส่วนประกาศชนิดบัญชี พ.ศ. 2544 ข้อ 3 กล่าวถึงบัญชีรายวัน แยกประเภท และบัญชีสินค้า ไม่ได้หมายความว่ากิจการทั่วไปทุกแห่งต้องใช้เลขรหัสเดียวกัน การออกแบบจึงเลือกให้เหมาะกับธุรกิจได้ แต่ต้องรองรับบัญชีและรายละเอียดที่กฎหมายกับมาตรฐานเรียกร้อง ไม่ใช่ใช้ความยืดหยุ่นลบข้อกำหนดเหล่านั้น
ออกแบบหมวดหลักและมิติที่ไม่ควรยัดในรหัส
กิจการอาจใช้เลขนำหน้า 1 สำหรับสินทรัพย์ 2 สำหรับหนี้สิน 3 สำหรับส่วนของเจ้าของ 4 สำหรับรายได้ และ 5 สำหรับค่าใช้จ่าย นี่เป็นเพียงตัวอย่างระบบรหัส ไม่ใช่เลขที่กฎหมายบังคับ ควรสำรองช่วงว่างไว้เพิ่มบัญชีภายหลัง และระบุให้ชัดว่าบัญชีใดเป็นบัญชีรวมที่ห้ามลงรายการตรง บัญชีใดเป็นบัญชีย่อยที่ผู้ใช้เลือกบันทึกได้ เพื่อไม่ให้ยอดหายไปอยู่คนละระดับของรายงาน
สาขา โครงการ แผนก และผู้รับผิดชอบมักเหมาะเป็นมิติประกอบรายการมากกว่าสร้างบัญชีค่าใช้จ่ายใหม่ทุกคู่ผสม ตัวอย่างค่าเดินทางบัญชีเดียวอาจแยกโครงการด้วยช่องรหัสโครงการแทนการเปิดบัญชีหลายร้อยตัว ส่วนลูกหนี้รายตัวและสินค้ารายชิ้นควรอยู่ในทะเบียนย่อยที่รวมกลับเข้าบัญชีคุมได้ ต้องมีข้อกำหนดกระทบยอดเพื่อให้รายละเอียดเหล่านี้ไม่แยกขาดจากบัญชีแยกประเภท
เชื่อมบัญชีเข้ารายการงบของ DBD
ผังบัญชีบอกวิธีเก็บข้อมูลของกิจการ แต่แบบรายการย่อในงบการเงินบอกวิธีนำเสนอข้อมูลต่อหน่วยงาน จึงควรมีตารางจับคู่รหัสบัญชีกับบรรทัดงบตามประเภทนิติบุคคลและกรอบมาตรฐานที่ใช้ บัญชีหลายตัวอาจรวมลงบรรทัดเดียว เช่น บัญชีธนาคารหลายบัญชีรวมกับเงินสดตามการจัดประเภทที่เหมาะสม แต่ไม่ได้แปลว่าต้องยุบรายละเอียดในบัญชีแยกประเภททิ้งเมื่อจัดทำไฟล์นำส่ง
การจับคู่ต้องดูเนื้อหายอด ไม่ใช่ชื่อบัญชีอย่างเดียว รายการที่เคยจัดเป็นระยะสั้นอาจมีส่วนระยะยาว หรือยอดเดบิตในบัญชีเจ้าหนี้อาจต้องพิจารณานำเสนอแยกตามข้อเท็จจริง ควรจัดทำรายการปรับประเภทสำหรับงบและตรวจยอดรวมก่อนนำส่ง DBD e-Filing การผ่านการรับไฟล์ไม่ได้พิสูจน์ว่าการรับรู้รายการ การวัดมูลค่า และการจัดประเภทนั้นถูกต้องตามมาตรฐานทั้งหมด
ภาษีซื้อ ภาษีขาย และภาษีหัก ณ ที่จ่าย
ออกแบบบัญชีภาษีให้แยกสิทธิของกิจการออกจากภาระที่ต้องนำส่ง ภาษีซื้อและภาษีขายต้องตรวจโยงกับรายงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ควรบันทึกส่วนต่างเข้าบัญชีเดียวตั้งแต่รับเอกสารจนไม่เหลือร่องรอยยอดขั้นต้น ภาษีซื้อที่ยังรอตรวจเอกสารหรือรายการที่อาจใช้สิทธิไม่ได้ควรมีวิธีติดตามแยกจากยอดที่จะใช้ยื่นจริง ทั้งนี้ชื่อบัญชีที่เขียนว่าใช้สิทธิได้ไม่ได้สร้างสิทธิทางภาษีให้รายการนั้น
ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายก็มีสองฝั่ง ภาษีที่ผู้จ่ายรายอื่นหักจากรายรับของบริษัทต้องติดตามเป็นเครดิตของบริษัทตามหลักฐาน ส่วนเงินที่บริษัทหักจากผู้รับเงินเป็นภาระนำส่งซึ่งต้องผูกกับผู้รับเงินและแบบที่ถูกต้อง รหัสบัญชีอย่างเดียวไม่เก็บเลขประจำตัวผู้เสียภาษี เลขเอกสาร และงวดทั้งหมดได้ จึงต้องเชื่อมทะเบียนภาษีและหนังสือรับรองกับบัญชีคุมโดยไม่เอาฝั่งสินทรัพย์ไปหักกลบกับหนี้สินโดยไม่มีฐาน
ตัวอย่างการจับคู่โดยไม่กลบยอด
สมมติบัญชีธนาคาร ก มียอด 120,000 บาท ธนาคาร ข 80,000 บาท และเงินสดย่อย 5,000 บาท ตารางจับคู่สามารถรวมเป็นกลุ่มเงินสดและรายการเทียบเท่าที่เกี่ยวข้องรวม 205,000 บาทได้เมื่อแต่ละยอดเข้าเงื่อนไขการจัดประเภท การรวมเพื่อแสดงงบไม่ใช่การโอนยอดธนาคาร ข เข้าธนาคาร ก เพราะยังต้องกระทบยอดใบแจ้งธนาคารแต่ละบัญชีแยกกัน ตัวเลขในตัวอย่างเป็นข้อมูลสมมติ ไม่ใช่อัตราหรือเกณฑ์ตามกฎหมาย
อีกด้านหนึ่งสมมติมีเครดิตภาษีถูกหักไว้ 3,000 บาทและภาษีหักจากผู้รับเงินรอนำส่ง 2,000 บาท ผังบัญชีควรแสดงยอดสองฝ่ายแยกเพื่อกระทบหลักฐานแต่ละชุด ไม่แสดงเพียงสุทธิ 1,000 บาทจนหาแบบที่ต้องนำส่งไม่พบ รวมทั้งควรแยกบัญชีค่าใช้จ่ายที่ต้องทบทวนทางภาษีหรือใส่รหัสวิเคราะห์ประกอบ รายการที่บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายตามบัญชีอาจต้องปรับต่างหากตามมาตรา 65 ตรี ไม่ใช่ตัดสินภาษีด้วยชื่อรหัสเพียงอย่างเดียว
เปลี่ยนผังกลางปีอย่างไรไม่ให้ประวัติขาด
การปรับรหัสกลางปีไม่ใช่การเปลี่ยนวันสิ้นรอบบัญชี แต่เป็นการเปลี่ยนโครงสร้างเก็บข้อมูล ควรกำหนดวันมีผล เก็บตารางรหัสเก่าเทียบใหม่ และระบุบัญชีที่แตกออกหรือรวมเข้ากัน หากบัญชีเดิมตัวเดียวต้องแยกเป็นหลายตัวใหม่ ต้องกลับไปใช้รายละเอียดรายการเป็นฐาน ไม่ควรกระจายยอดตามสัดส่วนที่ไม่มีหลักฐานแล้วถือว่าเป็นประวัติที่ถูกต้อง ทั้งยังต้องตรวจว่ารายงานเปรียบเทียบใช้ฐานจับคู่สอดคล้องกัน
ก่อนปิดใช้รหัสเดิมให้ตรวจยอดยกมา ความเคลื่อนไหว และยอดคงเหลือของช่วงก่อนกับหลังย้าย พร้อมบัญชีคุมภาษี ลูกหนี้ เจ้าหนี้ และสินค้า เก็บบันทึกผู้อนุมัติและรายงานที่อธิบายว่าทำไมยอดไม่เปลี่ยนในสาระสำคัญ การลบรหัสเก่าที่เคยลงรายการจนเรียกเอกสารเดิมไม่ได้เป็นความเสี่ยงด้านหลักฐาน อย่าเข้าใจว่าการตั้งผังใหม่ลบข้อผิดพลาดเก่าได้ หากพบข้อผิดพลาดต้องแก้ตามกรอบรายงานและตรวจผลทางภาษีของงวดเดิมต่างหาก
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •ตัวเลขนำหน้า 1–5 เป็นตัวอย่างวิธีออกแบบ ไม่ใช่รหัสบังคับเดียวสำหรับทุกกิจการ
- •ภาษีที่ถูกหักจากรายรับของกิจการเป็นคนละบัญชีกับภาษีที่กิจการหักจากผู้รับเงิน
- •รวมยอดตามรหัสได้ไม่เท่ากับมีรายละเอียดรายงาน VAT ครบตามกฎหมาย
- •เปลี่ยนรหัสระหว่างปีต้องเก็บตารางเทียบและตรวจยอดก่อนกับหลังการย้าย
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ผังบัญชี
ใช้เป็นจุดเริ่มต้นได้ แต่ต้องปรับให้เข้ากับธุรกรรมและกรอบรายงานจริง บัญชีที่ไม่ใช้ควรควบคุมไม่ให้เลือกผิด และบัญชีที่ต้องกระทบทะเบียนภาษีต้องมีรายละเอียดรองรับ ชื่อว่าผังมาตรฐานในโปรแกรมไม่ได้รับรองว่าครบตามหน้าที่ทุกประเภทของบริษัท
ไม่จำเป็นต้องเป็นเลขเดียวกัน ควรมีตารางเชื่อมจากรหัสภายในไปยังรายการงบตามรูปแบบที่ใช้กับกิจการ และตรวจว่าทุกยอดถูกนำเสนอครบ การบังคับให้เหมือนกันโดยยุบรายละเอียดอาจทำให้กระทบยอดธนาคารหรือทะเบียนย่อยยากขึ้น
อาจใช้บัญชีเฉพาะหรือรหัสวิเคราะห์ร่วมกับทะเบียนปรับปรุงภาษีก็ได้ ประเด็นสำคัญคือระบุรายการและเหตุที่ต้องปรับได้โดยมีเอกสาร ไม่ใช่โยนทุกรายการที่ไม่แน่ใจไว้บัญชีเดียวแล้วถือว่าเสียสิทธิทั้งหมด ผลทางภาษียังต้องพิจารณาข้อเท็จจริงตามมาตรา 65 ตรี
ไม่ควรลบทิ้งจนประวัติรายการหรือเอกสารที่ผูกไว้หาย ควรระงับการลงใหม่และเก็บการเทียบรหัส รวมทั้งรายงานยอดก่อนและหลังเปลี่ยน การเปลี่ยนผังไม่ทำให้อายุการเก็บเอกสารเดิมสิ้นสุดลง
ยอดในบัญชีอย่างเดียวไม่พอ รายงานภาษีต้องมีรายการและรายละเอียดตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง และยอดต้องตรวจกลับถึงเอกสารได้ ผังบัญชีเป็นส่วนช่วยกระทบยอด ไม่ใช่สิ่งที่สร้างสิทธิภาษีซื้อหรือแทนเอกสารใบกำกับภาษี
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. พระราชบัญญัติ
พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
หน้าที่จัดทำบัญชี คุณสมบัติผู้ทำบัญชี ระยะเวลาเก็บรักษาบัญชีและเอกสาร และกำหนดนำส่งงบการเงิน
2. ประกาศ
ประกาศกรมทะเบียนการค้า เรื่อง ชนิดของบัญชี รายการในบัญชี ระยะเวลาลงรายการ และเอกสารประกอบการลงบัญชี พ.ศ. 2544 (ฉบับรวมแก้ไข)กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ข้อ 2/1 อุปกรณ์รับชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์เมื่อรับเงินจากประชาชนและรายงานภายใน 15 วัน; ข้อ 3 บัญชีรายวัน (เงินสด ธนาคารแยกเลขที่ ซื้อ ขาย ทั่วไป) แยกประเภท และบัญชีสินค้า; ข้อ 7 รายวันภายใน 15 วันนับแต่วันเกิดรายการ แยกประเภทและบัญชีสินค้าภายใน 15 วันนับแต่สิ้นเดือน ยอดคงเหลือภายใน 60 วันนับแต่ปิดบัญชี; ข้อ 8–13 ประเภทเอกสาร รายการขั้นต่ำ สำเนา และลำดับการใช้เอกสาร
3. มาตรฐานวิชาชีพ
มาตรฐานรายงานการเงินฉบับที่ใช้กับกิจการซึ่งไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ (NPAEs) (TFRS for NPAEs)สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
กรอบการรายงานที่ SME ส่วนใหญ่ใช้จัดทำงบการเงิน รวมถึงการรับรู้รายได้ สินค้าคงเหลือ และที่ดินอาคารอุปกรณ์
4. ระบบ/แบบฟอร์มราชการ
ระบบนำส่งงบการเงินทางอิเล็กทรอนิกส์ (DBD e-Filing)กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ช่องทางนำส่งงบการเงินและบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์
5. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 วรรคสอง และ 65 ตรี (9), (18): เกณฑ์สิทธิและรายจ่ายต่างรอบกรมสรรพากร
รายได้และรายจ่ายใช้เกณฑ์สิทธิ; (9) รายจ่ายที่ควรจ่ายในรอบอื่นห้ามหัก เว้นแต่ลงจ่ายในรอบใดไม่ได้จึงลงรอบถัดไป; (18) รายจ่ายที่พิสูจน์ไม่ได้ว่าใครเป็นผู้รับห้ามหัก
6. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 87: รายงาน VAT รายสถานประกอบการกรมสรรพากร
รายงานภาษีขาย ภาษีซื้อ และรายงานสินค้าเฉพาะผู้ขายสินค้า ภายใต้ข้อที่เกี่ยวข้อง; ตรวจแบบและวิธีตามประกาศ
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- ผู้ทำบัญชีผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี
- งบทดลองงบทดลองคือรายการยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งที่ใช้ตรวจเดบิตรวมกับเครดิตรวมและเตรียมปรับปรุงบัญชี โดยยอดเท่ากันไม่ได้ยืนยันว่ารายการครบหรือถูกต้อง
- รอบระยะเวลาบัญชีรอบระยะเวลาบัญชีคือช่วงที่กิจการใช้สรุปผลประกอบการและคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยปกติยาว 12 เดือน แต่อาจสั้นกว่านั้นเมื่อเข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย
- การปิดบัญชีการปิดบัญชีคือการสรุปผลของงวดหลังปรับปรุงรายการให้ครบ แล้วปิดยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายเพื่อส่งต่อผลกำไรหรือขาดทุนไปยังส่วนของเจ้าของ
- มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะTFRS for NPAEs คือมาตรฐานรายงานการเงินไทยสำหรับกิจการที่ไม่เข้าข่ายมีส่วนได้เสียสาธารณะ โดยพิจารณาสถานะและลักษณะธุรกิจ ไม่ใช่ยอดขายหรือทุนเพียงอย่างเดียว
- การจัดทำบัญชีย้อนหลังการจัดทำบัญชีย้อนหลังคือการสร้างหรือแก้ข้อมูลบัญชีของงวดที่ผ่านไปจากหลักฐานจริง โดยแยกการแก้ข้อผิดพลาดในงบออกจากการแก้แบบภาษีของงวดที่เกี่ยวข้อง
- เงินสดย่อยเงินสดย่อยคือเงินที่แยกไว้สำหรับรายจ่ายประจำวันวงเงินเล็ก โดยระบบวงเงินคงที่จะชดเชยตามหลักฐานที่จ่ายแล้ว ไม่ใช่บันทึกค่าใช้จ่ายใหม่ทุกครั้งที่เติมเงิน
- ทะเบียนทรัพย์สินทะเบียนทรัพย์สินคือบัญชีย่อยรายชิ้นหรือรายกลุ่มที่เชื่อมต้นทุน สถานที่ใช้ ค่าเสื่อมราคา และการจำหน่ายสินทรัพย์เข้ากับบัญชีแยกประเภท พร้อมแยกฐานบัญชีออกจากฐานภาษี
- ลูกหนี้การค้าลูกหนี้การค้าคือสิทธิเรียกเก็บเงินจากการขายสินค้าหรือบริการตามปกติที่ยังค้างรับ โดยต้องแสดงมูลค่าที่คาดว่าจะเก็บได้หลังหักค่าเผื่อ