งานบัญชีและงบการเงิน
การปิดบัญชี
Closing the books
การปิดบัญชีคือการสรุปผลของงวดหลังปรับปรุงรายการให้ครบ แล้วปิดยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายเพื่อส่งต่อผลกำไรหรือขาดทุนไปยังส่วนของเจ้าของ
คำตอบสั้น
การปิดบัญชี คือ การสรุปผลของงวดหลังปรับปรุงรายการให้ครบ แล้วปิดยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายเพื่อส่งต่อผลกำไรหรือขาดทุนไปยังส่วนของเจ้าของ
ขั้นตอนโดยสรุป
- จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
- บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
- กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
- สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินรายการปรับปรุงทำให้รายได้ ค่าใช้จ่าย สินทรัพย์ และหนี้สินเป็นของงวดที่ถูกต้อง ส่วนรายการปิดทำให้บัญชีชั่วคราวเริ่มงวดใหม่โดยไม่ปนยอดเดิม บัญชีถาวรยังยกยอดต่อได้ และการปิดระบบไม่ได้เท่ากับอนุมัติงบ นำส่งงบ หรือยื่นภาษีเสร็จแล้ว

แยกรายการปรับปรุงออกจากรายการปิด
คำว่าปิดบัญชีในการทำงานมักครอบคลุมทั้งตรวจเอกสาร กระทบยอด ปรับปรุง และสรุปงบ แต่รายการปิดในความหมายเฉพาะคือการโอนยอดบัญชีชั่วคราวเมื่อผลของงวดถูกคำนวณแล้ว ส่วนรายการปรับปรุงแก้การรับรู้หรือมูลค่าก่อนหน้านั้น เช่น ค่าใช้จ่ายที่เกิดแล้วแต่ยังไม่จ่าย และค่าเสื่อมราคาที่ต้องรับรู้ตามช่วงใช้สินทรัพย์ การทำสองอย่างนี้สลับลำดับอาจทำให้ผลที่โอนไปส่วนของเจ้าของไม่ครบ
หลักตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชีและกรอบมาตรฐานที่กิจการใช้คือให้บัญชีสะท้อนข้อเท็จจริง ไม่ใช่เพียงทำยอดรายได้ค่าใช้จ่ายให้เป็นศูนย์ การปิดจึงควรมีรายการตรวจสอบว่ายอดที่ปรับแล้วมีหลักฐานและผ่านการพิจารณาครบ หากโปรแกรมสรุปผลให้อัตโนมัติก็ยังต้องตรวจตรรกะการโอนและงวดที่เลือก ระบบอัตโนมัติไม่ได้รับรองว่ารายการซึ่งยังไม่ถูกบันทึกจะถูกรวมให้เอง
บัญชีชั่วคราวเริ่มใหม่ บัญชีถาวรยกต่อ
รายได้และค่าใช้จ่ายเป็นบัญชีชั่วคราวที่ใช้วัดผลเฉพาะงวด หลังปิดงวดแล้วจึงไม่ควรนำยอดรายได้ปีก่อนไปรวมเป็นรายได้ของปีใหม่ บางระบบใช้บัญชีสรุปผลระหว่างทางก่อนโอนไปกำไรสะสม บางระบบจัดการด้วยกระบวนการสรุปยอดภายใน แต่สาระคือผลของงวดถูกเชื่อมเข้าส่วนของเจ้าของอย่างตรวจสอบได้ ไม่ใช่สร้างรายได้หรือค่าใช้จ่ายซ้ำจากการโอน
เงินฝากธนาคาร ลูกหนี้ สินค้าคงเหลือ เจ้าหนี้ ทุน และกำไรสะสมเป็นตัวอย่างบัญชีถาวรที่มียอดต่อเนื่องเมื่อยังมีสิทธิหรือภาระอยู่ ค่าเสื่อมราคาสะสมก็ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายประจำงวดที่ต้องล้าง การตรวจยอดเปิดปีใหม่จึงควรดูว่าเท่ากับยอดปิดที่ถูกต้องของปีก่อนตามการจัดประเภท ไม่ใช่คาดว่าทุกบัญชีจะเป็นศูนย์หรือเปิดยอดด้วยการลงรายการขายและซื้อขึ้นใหม่
จุดตัดงวดพิจารณาเหตุการณ์ ไม่ใช่แค่วันจ่าย
การตัดงวดต้องดูว่ากิจการได้รับสินค้าหรือบริการ ส่งมอบงาน หรือเกิดภาระเมื่อใดตามข้อตกลงและมาตรฐานที่ใช้ การมีใบแจ้งหนี้มาถึงเดือนถัดไปไม่ใช่ข้อสรุปว่าค่าใช้จ่ายเป็นของเดือนถัดไปเสมอ เช่น บริการที่ได้รับครบก่อนสิ้นรอบแต่ยังไม่มีใบเรียกเก็บ อาจต้องตั้งค้างจ่ายตามหลักฐานที่เหมาะสม ในทางกลับกันจ่ายล่วงหน้าก่อนรับบริการก็ไม่จำเป็นต้องเป็นค่าใช้จ่ายทั้งหมดทันที
ควรตรวจเอกสารทั้งก่อนและหลังวันปิดเพื่อหาสิ่งที่เกี่ยวกับงวดเดิม เช่น ใบรับสินค้า หนังสือยืนยันงาน สัญญา และรายการรับจ่ายภายหลัง วันเอกสารเป็นข้อมูลส่วนหนึ่งไม่ใช่คำตอบเดียว สำหรับภาษีเงินได้นิติบุคคล มาตรา 65 ใช้เกณฑ์สิทธิ และต้องพิจารณาเงื่อนไขรายจ่ายตามมาตรา 65 ตรีด้วย การตั้งค้างจ่ายทางบัญชีจึงไม่ใช่คำรับรองว่าผ่านเงื่อนไขภาษีหรือว่าใช้สิทธิภาษีซื้อได้ทันที
ตัวอย่างโอนผลกำไรและตรวจยอดกำไรสะสม
สมมติหลังปรับปรุงครบแล้วมีรายได้ 900,000 บาท ค่าใช้จ่ายรวมที่รับรู้ครบ 700,000 บาท ผลต่าง 200,000 บาทเป็นกำไรตามสมมติฐาน ตัวอย่างนี้แสดงหลักการโอนผล ไม่ใช่ตัวเลขกำไรสุทธิทางภาษีหรือฐานจ่ายปันผล สามารถปิดรายได้ด้วยเดบิตรายได้และเครดิตบัญชีสรุปผล 900,000 บาท แล้วปิดค่าใช้จ่ายด้วยเดบิตสรุปผลและเครดิตค่าใช้จ่าย 700,000 บาท ก่อนโอนเครดิตสุทธิ 200,000 บาทเข้ากำไรสะสม
ถ้ากำไรสะสมต้นงวด 300,000 บาท และไม่มีรายการอื่นที่กระทบกำไรสะสม ยอดปลายงวดจะเป็น 500,000 บาท แต่ถ้ามีเงินปันผลหรือการแก้ข้อผิดพลาดงวดก่อนที่ต้องกระทบยอดนี้ ต้องแสดงการเคลื่อนไหวแยกให้ครบ อย่านับการโอนผลซ้ำทั้งจากระบบปิดอัตโนมัติและสมุดรายวันด้วยมือ กำไรสะสมเป็นส่วนหนึ่งของทุน ไม่ใช่ยอดเงินธนาคาร และการจ่ายปันผลยังมีเงื่อนไขของกฎหมายบริษัทต่างหาก
ปิดเสร็จแล้วมีหลายกำหนดเวลาตามมา
ประกาศชนิดบัญชี พ.ศ. 2544 ข้อ 7 ให้ลงยอดคงเหลือให้เสร็จในกรอบ 60 วันหลังวันปิดบัญชี เป็นนาฬิกางานบัญชี ไม่ใช่การขยายเวลารออนุมัติงบ สำหรับบริษัทจำกัดนั้น มาตรา 1197 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ให้เสนออนุมัติงบในที่ประชุมใหญ่ภายในสี่เดือนหลังสิ้นรอบ ส่วน พ.ร.บ.การบัญชีมาตรา 11 ใช้กรอบหนึ่งเดือนหลังอนุมัติในการนำส่งงบ อย่านำกรอบบริษัทไปใช้กับนิติบุคคลทุกประเภทโดยไม่ตรวจ
มาตรา 1139 วางกรอบส่งบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นไว้ 14 วันหลังประชุมใหญ่สามัญ ขณะที่แบบ ภ.ง.ด.50 มีฐานกำหนดตามมาตรา 69 ที่นับจากวันสิ้นรอบรวม 150 วัน ไม่ใช่นับจากประชุม หากเลื่อนประชุมช้าก็ไม่ได้ทำให้วันภาษีเลื่อนตาม ต้องแยกวันฐานตามกฎหมายออกจากวันใช้งานจริงที่อาจเกี่ยวกับวันหยุดหรือประกาศขยายเวลายื่นอิเล็กทรอนิกส์ และตรวจเงื่อนไขของปีนั้นก่อนใช้วันขยาย
ล็อกงวดเพื่อควบคุม ไม่ใช่ห้ามแก้ข้อผิดพลาด
การล็อกงวดช่วยควบคุมไม่ให้ผู้ใช้ย้อนแก้ข้อมูลโดยไม่มีการอนุมัติ แต่ไม่ใช่เหตุให้เพิกเฉยเมื่อพบข้อผิดพลาด ต้องระบุว่าพบก่อนออกงบหรือเป็นข้อผิดพลาดของงวดก่อนที่ต้องประเมินตามมาตรฐาน จัดเก็บรายการแก้ เหตุผล ผู้อนุมัติ และรายงานที่ได้รับผล ไม่ควรเปิดงวดแล้วเขียนทับยอดเดิมจนหลักฐานการเปลี่ยนแปลงหายไป หรือถือว่าลายมือชื่อผู้สอบบัญชีทำให้ข้อมูลผิดแก้ไม่ได้ทุกกรณี
การแก้งบทางบัญชี การแก้แบบภาษี และการนำส่งงบแก้ไขเป็นคนละงานซึ่งอาจต้องทำควบคู่กัน ไม่ควรผลักรายจ่ายของปีก่อนไปปีปัจจุบันเพื่อให้บัญชีปิดลงตัวโดยไม่ตรวจมาตรา 65 ตรี (9) และหลักฐานงวดที่เกี่ยวข้อง หน้า งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบ อธิบายสถานะการตรวจสอบ ส่วนขั้นตอนปิดบัญชีเน้นความครบถ้วนของรายการและการส่งต่อยอดที่มีร่องรอยตรวจสอบได้
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •ปรับปรุงรายการก่อนปิดบัญชีชั่วคราว ไม่ใช่ปิดยอดแล้วถือว่ารายการครบ
- •ยอดยกไปของสินทรัพย์และหนี้สินไม่ถูกล้างเพราะสิ้นปี
- •กรอบลงยอดคงเหลือ 60 วันแยกจากกำหนดประชุมและแบบ ภ.ง.ด.50
- •กำไรสะสมไม่ใช่เงินสดที่จ่ายปันผลได้โดยอัตโนมัติ
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง การปิดบัญชี
ไม่จำเป็นต้องใช้วิธีปิดปีทุกเดือน รายงานรายเดือนสามารถแสดงผลเฉพาะเดือนและยอดสะสมด้วยการกำหนดช่วงข้อมูล ขณะที่วิธีปิดบัญชีชั่วคราวต้องสอดคล้องกับระบบและการจัดทำผลทั้งปี อย่าล้างข้อมูลจนยอดสะสมหรือการตรวจย้อนหลังขาด
เป็นรายการปรับปรุงเมื่อรับรู้ภาระและค่าใช้จ่ายของงวดก่อนสรุปผล หลังรวมรายการนี้แล้วจึงปิดยอดรายได้และค่าใช้จ่ายตามผลที่ถูกต้อง การกลับรายการค้างจ่ายในงวดถัดไปเป็นอีกกระบวนการหนึ่งซึ่งต้องป้องกันการบันทึกซ้ำเมื่อรับใบแจ้งหนี้
ไม่เสมอ หากมีเงินปันผลหรือรายการที่ต้องปรับกำไรสะสมตามมาตรฐาน ยอดเคลื่อนไหวจะมีมากกว่ากำไรของปี ต้องทำตารางจากต้นงวดถึงปลายงวดโดยแยกแต่ละเหตุ กำไรสะสมจึงไม่ใช้แทนกระแสเงินสดหรือจำนวนที่จ่ายได้ทันที
ไม่ได้ นาฬิกาภาษีของมาตรา 69 เริ่มจากสิ้นรอบโดยใช้กรอบ 150 วัน ส่วนประชุมและนำส่งงบใช้อีกฐานเวลา การประชุมล่าช้าไม่หยุดกำหนดภาษี และวันขยายทางอิเล็กทรอนิกส์ต้องตรวจประกาศกับเงื่อนไขก่อนใช้
ไม่ควรตัดสินด้วยสถานะล็อกระบบ ต้องประเมินเหตุการณ์ งวดที่เกี่ยวข้อง และหลักแก้ข้อผิดพลาดตามมาตรฐานก่อน ผลภาษีของรายจ่ายงวดเดิมต้องตรวจแยก ไม่ใช่ย้ายงวดได้เพราะเพิ่งได้รับเอกสาร
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. มาตรฐานวิชาชีพ
มาตรฐานรายงานการเงินฉบับที่ใช้กับกิจการซึ่งไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ (NPAEs) (TFRS for NPAEs)สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
กรอบการรายงานที่ SME ส่วนใหญ่ใช้จัดทำงบการเงิน รวมถึงการรับรู้รายได้ สินค้าคงเหลือ และที่ดินอาคารอุปกรณ์
2. ประกาศ
ประกาศกรมทะเบียนการค้า เรื่อง ชนิดของบัญชี รายการในบัญชี ระยะเวลาลงรายการ และเอกสารประกอบการลงบัญชี พ.ศ. 2544 (ฉบับรวมแก้ไข)กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ข้อ 2/1 อุปกรณ์รับชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์เมื่อรับเงินจากประชาชนและรายงานภายใน 15 วัน; ข้อ 3 บัญชีรายวัน (เงินสด ธนาคารแยกเลขที่ ซื้อ ขาย ทั่วไป) แยกประเภท และบัญชีสินค้า; ข้อ 7 รายวันภายใน 15 วันนับแต่วันเกิดรายการ แยกประเภทและบัญชีสินค้าภายใน 15 วันนับแต่สิ้นเดือน ยอดคงเหลือภายใน 60 วันนับแต่ปิดบัญชี; ข้อ 8–13 ประเภทเอกสาร รายการขั้นต่ำ สำเนา และลำดับการใช้เอกสาร
3. แนวปฏิบัติ
DBD: กำหนดอนุมัติและนำส่งงบการเงินบริษัทจำกัดกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
อธิบายการอนุมัติงบภายในสี่เดือนหลังสิ้นรอบ และนำส่งภายในหนึ่งเดือนหลังอนุมัติ; วันที่ตัวอย่างในประกาศเป็นของรอบปีที่ระบุ
4. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 67 ทวิ และ 69: ภาษีครึ่งปีและกำหนดยื่นรายการภายใน 150 วันกรมสรรพากร
มาตรา 67 ทวิ ยื่นและชำระภายในสองเดือนหลังครบหกเดือนของรอบบัญชี และไม่ใช้กับรอบบัญชีแรกหรือสุดท้ายที่น้อยกว่าสิบสองเดือน; มาตรา 69 ยื่นรายการภายในหนึ่งร้อยห้าสิบวันนับแต่วันสุดท้ายของรอบบัญชี
5. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 วรรคสอง และ 65 ตรี (9), (18): เกณฑ์สิทธิและรายจ่ายต่างรอบกรมสรรพากร
รายได้และรายจ่ายใช้เกณฑ์สิทธิ; (9) รายจ่ายที่ควรจ่ายในรอบอื่นห้ามหัก เว้นแต่ลงจ่ายในรอบใดไม่ได้จึงลงรอบถัดไป; (18) รายจ่ายที่พิสูจน์ไม่ได้ว่าใครเป็นผู้รับห้ามหัก
6. ประมวลกฎหมาย
ป.พ.พ. มาตรา 1139, 1196–1197: งบดุลประจำปี ประชุมอนุมัติ และบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
งบดุลอย่างน้อยทุก 12 เดือน ผู้สอบบัญชีตรวจและเสนอที่ประชุมใหญ่ภายในสี่เดือน ส่งสำเนาให้ผู้ถือหุ้นก่อนประชุมไม่น้อยกว่าสามวัน และส่งบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นไม่ช้ากว่าวันที่ 14 นับแต่ประชุมสามัญ; ใช้แม้ไม่มีรายการค้า
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- งบทดลองงบทดลองคือรายการยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งที่ใช้ตรวจเดบิตรวมกับเครดิตรวมและเตรียมปรับปรุงบัญชี โดยยอดเท่ากันไม่ได้ยืนยันว่ารายการครบหรือถูกต้อง
- รอบระยะเวลาบัญชีรอบระยะเวลาบัญชีคือช่วงที่กิจการใช้สรุปผลประกอบการและคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยปกติยาว 12 เดือน แต่อาจสั้นกว่านั้นเมื่อเข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย
- งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบงบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบคืองบที่มีรายงานผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นตามกรอบรายงานที่ใช้ โดยต้องอ่านประเภทความเห็นและเหตุประกอบ ไม่ใช่ถือว่าถูกต้องทุกตัวเลขเสมอ
- ผู้ทำบัญชีผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี
- ผังบัญชีผังบัญชีคือระบบชื่อและรหัสที่ใช้จัดกลุ่มรายการบัญชีของกิจการ โดยเชื่อมบัญชีแยกประเภทเข้ากับงบการเงินและข้อมูลภาษี ไม่ใช่แบบงบหรือรายงานภาษีในตัวเอง
- มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะTFRS for NPAEs คือมาตรฐานรายงานการเงินไทยสำหรับกิจการที่ไม่เข้าข่ายมีส่วนได้เสียสาธารณะ โดยพิจารณาสถานะและลักษณะธุรกิจ ไม่ใช่ยอดขายหรือทุนเพียงอย่างเดียว
- การจัดทำบัญชีย้อนหลังการจัดทำบัญชีย้อนหลังคือการสร้างหรือแก้ข้อมูลบัญชีของงวดที่ผ่านไปจากหลักฐานจริง โดยแยกการแก้ข้อผิดพลาดในงบออกจากการแก้แบบภาษีของงวดที่เกี่ยวข้อง
- เงินสดย่อยเงินสดย่อยคือเงินที่แยกไว้สำหรับรายจ่ายประจำวันวงเงินเล็ก โดยระบบวงเงินคงที่จะชดเชยตามหลักฐานที่จ่ายแล้ว ไม่ใช่บันทึกค่าใช้จ่ายใหม่ทุกครั้งที่เติมเงิน
- ทะเบียนทรัพย์สินทะเบียนทรัพย์สินคือบัญชีย่อยรายชิ้นหรือรายกลุ่มที่เชื่อมต้นทุน สถานที่ใช้ ค่าเสื่อมราคา และการจำหน่ายสินทรัพย์เข้ากับบัญชีแยกประเภท พร้อมแยกฐานบัญชีออกจากฐานภาษี