งานบัญชีและงบการเงิน
งบทดลอง
Trial balance
งบทดลองคือรายการยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งที่ใช้ตรวจเดบิตรวมกับเครดิตรวมและเตรียมปรับปรุงบัญชี โดยยอดเท่ากันไม่ได้ยืนยันว่ารายการครบหรือถูกต้อง
คำตอบสั้น
งบทดลอง คือ รายการยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งที่ใช้ตรวจเดบิตรวมกับเครดิตรวมและเตรียมปรับปรุงบัญชี โดยยอดเท่ากันไม่ได้ยืนยันว่ารายการครบหรือถูกต้อง
ขั้นตอนโดยสรุป
- จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
- บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
- กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
- สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินงบทดลองก่อนปรับและหลังปรับเป็นข้อมูลคนละขั้น ต้องใช้รุ่นหลังปรับที่กระทบยอดแล้วเชื่อมสู่งบการเงิน กรอบลงยอดคงเหลือ 60 วันหลังปิดบัญชีต่างจากกำหนดอนุมัติหรือนำส่งงบ และการลงผิดงวดทั้งสองด้านอาจยังทำให้ยอดรวมเท่ากัน

งบทดลองตรวจสมดุลของระบบบัญชี ไม่ใช่คำรับรองว่างบถูกต้อง
งบทดลองเป็นรายงานภายในที่นำยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งมาแสดงฝั่งเดบิตหรือเครดิต ใช้ตรวจสมดุลตามหลักบัญชีคู่และเป็นฐานจัดทำรายการปรับปรุง งบการเงิน และกระดาษทำการภาษี ส่วนหัวควรระบุชื่อกิจการ วันตัดยอด งวด สกุลเงิน และรุ่นข้อมูล แต่ละบรรทัดควรมีรหัสกับชื่อบัญชีเพื่อเชื่อมกลับไปยังบัญชีแยกประเภทได้ ไม่ใช่เพียงตัวเลขรวมที่ไม่รู้ว่ามาจากบัญชีใด
เดบิตรวมเท่ากับเครดิตรวมแสดงเพียงว่ารายการในชุดข้อมูลนี้สมดุล การตกหล่นธุรกรรมทั้งคู่ การบันทึกซ้ำทั้งคู่ หรือใช้บัญชีผิดทั้งสองด้านยังคงทำให้ยอดเท่ากันได้ แม้ไม่มีผลต่างจึงต้องตรวจหลักฐาน ความครบถ้วน การตัดงวด และการวัดมูลค่าต่อไป งบทดลองไม่ได้เป็นความเห็นผู้สอบบัญชี และไม่ใช่ชุดงบการเงินที่ใช้แทนงบฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน และหมายเหตุตามมาตรฐาน
ก่อนปรับปรุง หลังปรับปรุง และหลังปิดบัญชีเป็นคนละขั้น
งบทดลองก่อนปรับปรุงรวบรวมยอดจากรายการที่ลงไว้แล้ว แต่ยังอาจขาดค่าใช้จ่ายค้างจ่าย รายการจ่ายล่วงหน้าที่ใช้ไป ค่าเสื่อมราคา ค่าเผื่อลูกหนี้ หรือผลตรวจนับสินค้า เมื่อจัดทำรายการปรับปรุงที่มีหลักฐานและอนุมัติครบแล้ว จึงได้งบทดลองหลังปรับปรุงซึ่งเหมาะใช้เป็นฐานงบการเงิน ไม่ควรเรียกรายงานว่า final หากยังมีรายการตรวจสอบที่ไม่ได้ตกลงกัน หรือส่งข้อมูลก่อนปรับให้ผู้จัดทำงบแต่ส่งข้อมูลหลังปรับให้ผู้สอบบัญชีโดยไม่แจ้งความต่าง
หลังปิดบัญชีจะโอนยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายตามกระบวนการปิดงวด ทำให้รายงานหลังปิดเหลือบัญชีถาวร เช่น สินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของ การไม่มีรายได้ค่าใช้จ่ายในรายงานหลังปิดจึงไม่แปลว่าปีนั้นไม่มีธุรกรรม ต้องเก็บงบทดลองหลังปรับปรุงก่อนปิดไว้สำหรับงบผลการดำเนินงาน และเชื่อมยอดกำไรไปกำไรสะสมด้วยตารางที่ตรวจย้อนกลับได้ แยกรายการปรับยอดยกมากับรายการของงวดนี้อย่างชัดเจน
ตัวอย่างปรับปรุง: สมดุลทั้งก่อนและหลัง แต่กำไรเปลี่ยน
สมมติก่อนปรับมีเดบิตเงินสด 100,000 บาท ลูกหนี้ 60,000 บาท อุปกรณ์ 120,000 บาท และค่าใช้จ่าย 40,000 บาท รวมเดบิต 320,000 บาท ฝั่งเครดิตมีเจ้าหนี้ 50,000 บาท ทุน 150,000 บาท และรายได้ 120,000 บาท รวมเครดิต 320,000 บาท จึงสมดุลและมีกำไรก่อนปรับ 80,000 บาท ตัวเลขนี้ตั้งขึ้นเพื่ออธิบายบัญชี ไม่ใช่ตัวอย่างสิทธิภาษีหรืออัตราค่าเสื่อมที่กฎหมายกำหนด
ตรวจพบค่าใช้จ่ายค้างจ่าย 10,000 บาท ให้เดบิตค่าใช้จ่ายและเครดิตหนี้สินค้างจ่ายจำนวนเดียวกัน อีกทั้งประเมินค่าเสื่อมของงวด 12,000 บาท ให้เดบิตค่าเสื่อมและเครดิตค่าเสื่อมสะสม หลังปรับเดบิตรวมเป็น 342,000 บาท เครดิตรวมเป็น 342,000 บาท กำไรเหลือ 58,000 บาท แม้ยอดรวมยังเท่ากันเหมือนเดิม ความครบถ้วนของค่าใช้จ่ายกลับเปลี่ยนสาระของงบอย่างชัดเจน
ในการแปลงเป็นงบฐานะการเงิน อุปกรณ์สุทธิคือ 108,000 บาท รวมกับเงินสด 100,000 บาทและลูกหนี้ 60,000 บาท ได้สินทรัพย์ 268,000 บาท หนี้สินรวม 60,000 บาท ส่วนของเจ้าของคือทุน 150,000 บาทกับกำไร 58,000 บาท รวมอีกด้านเป็น 268,000 บาท ค่าเสื่อมสะสมจึงเป็นรายการหักจากสินทรัพย์ ไม่ใช่หนี้สินเพียงเพราะมียอดเครดิต ส่วนกำไรทางภาษีอาจต้องปรับต่างหาก ไม่ใช้กำไร 58,000 บาทสรุปยอดภาษีโดยทันที
นาฬิกา 60 วันเป็นเรื่องลงยอดคงเหลือ ไม่ใช่กำหนดยื่นงบ
ประกาศเรื่องชนิดบัญชีและระยะเวลาลงรายการ พ.ศ. 2544 ข้อ 7 แยกกำหนดลงบัญชีรายวันไม่เกิน 15 วันนับจากรายการเกิด กับแยกประเภทและบัญชีสินค้าที่มีกรอบ 15 วันหลังสิ้นเดือนของรายการ ส่วนการลงยอดคงเหลือต้องเสร็จในกรอบ 60 วันจากวันปิดบัญชี กฎนี้จึงไม่ใช่การอนุญาตให้เก็บธุรกรรมทั้งปีไว้แล้วค่อยเริ่มลงเมื่อครบ 60 วัน และไม่ใช่เส้นตายเดียวสำหรับงานปิดบัญชีทุกประเภท
ตัวอย่างปิดบัญชีวันที่ 31 ธันวาคม 2569 การบวก 60 วันตามตัวนับใน bookkeeping-record-rules ได้วันที่ 1 มีนาคม 2570 ไม่ใช่เหมารวมว่าสิ้นเดือนกุมภาพันธ์ทุกปี ตารางวันปิดงบใน year-end-closing-rules แยกวันนี้ออกจากวันอนุมัติ วันนำส่ง DBD และวันยื่นภาษี ต้องตรวจหลักเกณฑ์วันหยุดและข้อเท็จจริงที่ใช้กับหน้าที่นั้นด้วย ไม่ย้ายเส้นตายจากงานหนึ่งไปใช้แทนอีกงานเพราะอยู่ในช่วงใกล้กัน
สำหรับบริษัทจำกัด การเสนอให้ที่ประชุมอนุมัติงบมีกรอบสี่เดือนหลังปิดรอบ และนำส่ง DBD ภายในหนึ่งเดือนจากวันที่อนุมัติ ส่วนห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนใช้กรอบนำส่งห้าเดือนหลังวันปิดบัญชีตามกฎหมายการบัญชี มาตรา 11 จึงต้องทราบรูปนิติบุคคลก่อนวางแผน งบทดลองเป็นฐานให้ทำหน้าที่เหล่านี้ได้ทัน แต่การพิมพ์รายงานหนึ่งฉบับไม่ได้พิสูจน์ว่าได้จัดทำบัญชี อนุมัติ หรือยื่นงบครบแล้ว
จากงบทดลองสู่งบที่ยื่น DBD ต้องมีตารางจัดหมวด
งบทดลองใช้ผังบัญชีภายในของกิจการ แต่งบที่นำส่งต้องจัดประเภทและแสดงรายการตามมาตรฐานกับรูปแบบที่ใช้ จึงควรมี mapping ระบุว่าบัญชีใดไปบรรทัดใดในงบและหมายเหตุ แยกรายการหัก เช่น ค่าเผื่อลูกหนี้หรือค่าเสื่อมสะสม ออกจากหนี้สิน และตรวจว่าบัญชีพัก เงินรับล่วงหน้า ยอดติดลบ หรือยอดระหว่างบุคคลที่เกี่ยวข้องถูกจัดตามสาระ ไม่ใช่ย้ายฝั่งเพียงเพื่อให้ตารางสมดุล
ก่อนนำส่งผ่าน DBD e-Filing ให้กระทบงบฐานะการเงิน งบผลการดำเนินงาน การเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของ และหมายเหตุกับงบทดลองหลังปรับรุ่นเดียวกัน พร้อมตรวจยอดเปรียบเทียบและผลของการปัดเศษ งบทดลองไม่ใช่ชุดงบที่จะใช้แทนรายงานทางการที่ต้องนำส่ง และการที่ระบบรับข้อมูลผ่านการตรวจเชิงรูปแบบไม่ได้แปลว่าเนื้อหาหรือการจัดหมวดบัญชีถูกต้องทั้งหมด หากมีรายการแก้หลังจัดงบต้องย้อนปรับ mapping และจุดอ้างอิงทุกแห่ง ไม่แก้เพียงตัวเลขบนหน้าที่เตรียมยื่น
ไล่ผลต่างอย่างไร และงานใดยังจำเป็นแม้ยอดเท่ากัน
ถ้าเดบิตกับเครดิตไม่เท่ากัน ให้เริ่มตรวจว่ารายงานดึงครบทุกบัญชี ทุกสาขา และช่วงวันเดียวกันหรือไม่ ต่อด้วยรายการยกมา การนำเข้าข้อมูล และรายวันรายการเดียวที่ลงไม่ครบคู่ การบันทึกผิดงวดทั้งคู่ตามปกติยังสมดุล จึงไม่ควรอธิบายว่าการลงผิดงวดทำให้งบทดลองไม่เท่ากันเสมอ ผลต่างเป็นเบาะแส แต่การเดาว่าส่วนต่างลงท้ายด้วยเลขใดแล้วบันทึกบัญชีพักแก้ทันทีอาจกลบความผิดเดิม
เมื่อยอดเท่ากันแล้วต้องกระทบธนาคาร ลูกหนี้กับทะเบียนรายตัว เจ้าหนี้กับรายละเอียดค้างจ่าย สินค้ากับผลตรวจนับ และสินทรัพย์กับทะเบียน ตรวจบัญชีภาษีกับหลักฐานยื่นและการชำระ โดยแยกผลต่างบัญชีกับภาษีไว้ในกระดาษทำการต่างหาก ทุกการปรับควรมีเลขรายการ คำอธิบาย เอกสารรองรับ ผู้อนุมัติ และร่องรอยรุ่นข้อมูล เพื่อให้ผู้ทำงบและผู้สอบบัญชีติดตามได้ว่าตัวเลขสุดท้ายเปลี่ยนจากต้นทางอย่างไร
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •ยอดเดบิตเท่ากับเครดิตไม่ตรวจพบรายการที่ตกหล่นทั้งคู่
- •แยกกำหนดลงยอดคงเหลือออกจากกำหนดอนุมัติและยื่นงบ
- •เก็บงบทดลองหลังปรับก่อนปิดไว้ประกอบงบผลการดำเนินงาน
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง งบทดลอง
ส่งเป็นข้อมูลตั้งต้นได้ แต่ไม่ควรสรุปว่างานปิดเสร็จ ต้องตรวจการกระทบยอด รายการค้างจ่าย ค่าเผื่อ และการตัดงวดก่อนเลือกงบทดลองหลังปรับเป็นฐานงบ หากยังมีรายการค้างให้ระบุสถานะและรุ่นข้อมูลเพื่อไม่ให้ใช้ยอดผิดชุด
ถ้าลงทั้งเดบิตและเครดิตผิดไปอยู่ในงวดเดียวกัน ยอดยังเท่ากันได้ ปัญหาคือรายได้ ค่าใช้จ่าย หรือยอดสินทรัพย์หนี้สินถูกแสดงผิดช่วงเวลา ต้องตรวจเอกสารและวันเกิดรายการ ไม่อาศัยการทดสอบผลรวมเพียงอย่างเดียว
ไม่ได้ เพราะข้อ 7 แยกนาฬิกาลงรายวันและแยกประเภทจากการลงยอดคงเหลือ กรอบ 60 วันเป็นเรื่องยอดคงเหลือหลังปิดบัญชี ไม่ยกเลิกหน้าที่ลงรายการระหว่างปี การวางงานต้องรักษาทั้งกำหนดระหว่างงวดและงานปิดปลายงวด
งบทดลองเป็นรายงานฐานบัญชี ไม่ใช่ชุดงบการเงินที่กฎหมายและมาตรฐานกำหนด ต้องแปลงเป็นงบและหมายเหตุ พร้อมดำเนินการตรวจสอบหรืออนุมัติตามขอบเขตหน้าที่ของกิจการ การอัปโหลดข้อมูลสำเร็จไม่ทดแทนการจัดทำงบที่ถูกต้อง
ไม่ใช่ เพราะเป็นบัญชีหักมูลค่าสินทรัพย์ที่เกี่ยวข้อง การจัดหมวดต้องดูสาระกับมาตรฐาน ไม่ดูเพียงยอดอยู่ฝั่งเครดิต เช่นเดียวกับค่าเผื่อลูกหนี้ที่นำมาหักลูกหนี้ ไม่ใช่ภาระต้องจ่ายเงินให้บุคคลอื่น
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. พระราชบัญญัติ
พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
หน้าที่จัดทำบัญชี คุณสมบัติผู้ทำบัญชี ระยะเวลาเก็บรักษาบัญชีและเอกสาร และกำหนดนำส่งงบการเงิน
2. ประกาศ
ประกาศกรมทะเบียนการค้า เรื่อง ชนิดของบัญชี รายการในบัญชี ระยะเวลาลงรายการ และเอกสารประกอบการลงบัญชี พ.ศ. 2544 (ฉบับรวมแก้ไข)กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ข้อ 2/1 อุปกรณ์รับชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์เมื่อรับเงินจากประชาชนและรายงานภายใน 15 วัน; ข้อ 3 บัญชีรายวัน (เงินสด ธนาคารแยกเลขที่ ซื้อ ขาย ทั่วไป) แยกประเภท และบัญชีสินค้า; ข้อ 7 รายวันภายใน 15 วันนับแต่วันเกิดรายการ แยกประเภทและบัญชีสินค้าภายใน 15 วันนับแต่สิ้นเดือน ยอดคงเหลือภายใน 60 วันนับแต่ปิดบัญชี; ข้อ 8–13 ประเภทเอกสาร รายการขั้นต่ำ สำเนา และลำดับการใช้เอกสาร
3. มาตรฐานวิชาชีพ
มาตรฐานรายงานการเงินฉบับที่ใช้กับกิจการซึ่งไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ (NPAEs) (TFRS for NPAEs)สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
กรอบการรายงานที่ SME ส่วนใหญ่ใช้จัดทำงบการเงิน รวมถึงการรับรู้รายได้ สินค้าคงเหลือ และที่ดินอาคารอุปกรณ์
4. ระบบ/แบบฟอร์มราชการ
ระบบนำส่งงบการเงินทางอิเล็กทรอนิกส์ (DBD e-Filing)กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ช่องทางนำส่งงบการเงินและบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- ผังบัญชีผังบัญชีคือระบบชื่อและรหัสที่ใช้จัดกลุ่มรายการบัญชีของกิจการ โดยเชื่อมบัญชีแยกประเภทเข้ากับงบการเงินและข้อมูลภาษี ไม่ใช่แบบงบหรือรายงานภาษีในตัวเอง
- การปิดบัญชีการปิดบัญชีคือการสรุปผลของงวดหลังปรับปรุงรายการให้ครบ แล้วปิดยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายเพื่อส่งต่อผลกำไรหรือขาดทุนไปยังส่วนของเจ้าของ
- ผู้ทำบัญชีผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี
- รอบระยะเวลาบัญชีรอบระยะเวลาบัญชีคือช่วงที่กิจการใช้สรุปผลประกอบการและคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยปกติยาว 12 เดือน แต่อาจสั้นกว่านั้นเมื่อเข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย
- มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะTFRS for NPAEs คือมาตรฐานรายงานการเงินไทยสำหรับกิจการที่ไม่เข้าข่ายมีส่วนได้เสียสาธารณะ โดยพิจารณาสถานะและลักษณะธุรกิจ ไม่ใช่ยอดขายหรือทุนเพียงอย่างเดียว
- การจัดทำบัญชีย้อนหลังการจัดทำบัญชีย้อนหลังคือการสร้างหรือแก้ข้อมูลบัญชีของงวดที่ผ่านไปจากหลักฐานจริง โดยแยกการแก้ข้อผิดพลาดในงบออกจากการแก้แบบภาษีของงวดที่เกี่ยวข้อง
- เงินสดย่อยเงินสดย่อยคือเงินที่แยกไว้สำหรับรายจ่ายประจำวันวงเงินเล็ก โดยระบบวงเงินคงที่จะชดเชยตามหลักฐานที่จ่ายแล้ว ไม่ใช่บันทึกค่าใช้จ่ายใหม่ทุกครั้งที่เติมเงิน
- ทะเบียนทรัพย์สินทะเบียนทรัพย์สินคือบัญชีย่อยรายชิ้นหรือรายกลุ่มที่เชื่อมต้นทุน สถานที่ใช้ ค่าเสื่อมราคา และการจำหน่ายสินทรัพย์เข้ากับบัญชีแยกประเภท พร้อมแยกฐานบัญชีออกจากฐานภาษี