ตรวจสอบบัญชีและการตรวจสอบภาษี
การตรวจสอบภาษีของกรมสรรพากร
Revenue Department tax examination
การตรวจสอบภาษีคือการตรวจข้อเท็จจริงและหลักฐานโดยกรมสรรพากรตามอำนาจแต่ละประเภท ซึ่งอาจนำไปสู่การประเมิน แต่การติดต่อทุกครั้งไม่ใช่หมายเรียกหรือข้อสรุปว่ามีภาษีขาด
คำตอบสั้น
การตรวจสอบภาษีของกรมสรรพากร คือ การตรวจข้อเท็จจริงและหลักฐานโดยกรมสรรพากรตามอำนาจแต่ละประเภท ซึ่งอาจนำไปสู่การประเมิน แต่การติดต่อทุกครั้งไม่ใช่หมายเรียกหรือข้อสรุปว่ามีภาษีขาด
ขั้นตอนโดยสรุป
- ปิดบัญชีและจัดทำงบทดลองให้เสร็จก่อนส่งผู้สอบบัญชี
- รวบรวมเอกสารสนับสนุนยอดคงเหลือที่มีสาระสำคัญ
- ตอบข้อซักถามของผู้สอบบัญชีพร้อมหลักฐาน
- นำส่งงบการเงินต่อ DBD และกรมสรรพากรตามกำหนด
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินต้องแยกการทบทวนเอกสาร หมายเรียกผู้ยื่นแบบตามมาตรา 19 การไต่สวนผู้ไม่ยื่นตามมาตรา 23 และการตรวจผู้ประกอบการ VAT ออกจากกัน เมื่อได้รับแจ้งประเมินให้แยกตรวจฐานภาษี เบี้ยปรับ เงินเพิ่ม และสิทธิอุทธรณ์ เพราะแต่ละเรื่องใช้เงื่อนไขและนาฬิกาคนละชุด

เริ่มจากจำแนกหนังสือ ไม่ใช่คาดเดาผลตรวจ
การทบทวนข้อมูลในสำนักงานอาจเริ่มจากยอดขายในแบบไม่ตรงกับรายงานภาษีหรือข้อมูลคู่ค้า เจ้าหน้าที่อาจขอคำชี้แจงและรายการกระทบยอด แต่หนังสือเชิญพบไม่กลายเป็นหมายเรียกตามมาตรา 19 เพียงเพราะมีคำว่าให้ส่งเอกสาร ต้องอ่านผู้ออกหนังสือ อำนาจที่อ้าง ประเภทภาษี รอบที่เกี่ยวข้อง และกำหนดตอบก่อนจัดกลุ่มงาน การตรวจเป็นกระบวนการหาข้อเท็จจริง ไม่ใช่หลักฐานว่ากิจการหลีกเลี่ยงภาษีแล้ว
ควรทำสารบัญหลักฐานระบุว่าเอกสารชิ้นใดตอบประเด็นใด เช่น เงินเข้าธนาคารที่เป็นเงินกู้ต้องโยงกับข้อตกลงและบัญชีหนี้สิน ไม่ใช่ตอบว่าไม่ใช่รายได้โดยไม่มีที่มา หากเอกสารไม่ครบให้บอกข้อจำกัดและติดตามเอกสาร ไม่ควรตีความคำแนะนำให้ส่งเฉพาะที่ขอเป็นสิทธิซ่อนข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง การเก็บสำเนาหนังสือ ซอง และหลักฐานการส่งช่วยแยกวันที่แต่ละกฎหมายใช้เริ่มนับ
มาตรา 19 กับมาตรา 23 ใช้กับคนละเส้นทาง
เมื่อยื่นรายการแล้ว มาตรา 19 ใช้เรียกไต่สวนเมื่อมีเหตุให้เชื่อว่ารายการมีความไม่ถูกต้องหรือขาดความบริบูรณ์ กรอบปกติในการออกหมายคือสองปีจากวันที่ยื่นรายการ อธิบดีอาจอนุมัติขยายได้ไม่เกินห้าปีในกรณีที่กฎหมายกำหนด เช่น มีหลักฐานหรือเหตุอันควรสงสัยเรื่องเจตนาหลีกเลี่ยงภาษี จึงไม่ใช่เจ้าหน้าที่ขยายได้เองทุกกรณี และไม่ควรเรียกกรอบนี้ว่าอายุความประเมินทั่วไปของระบบภาษีทั้งหมด
ตัวอย่าง ยื่นแบบวันที่ 10 มิถุนายน 2567 กรอบออกหมายปกติไปถึง 10 มิถุนายน 2569 และขอบสูงสุดของกรณีขยายไปถึง 10 มิถุนายน 2572 โดยยังต้องมีเหตุและการอนุมัติที่ถูกต้อง ส่วนผู้ไม่ได้ยื่นรายการอยู่ในมาตรา 23 ซึ่งไม่มีกรอบสองปีแบบเดียวกัน หมายทั้งสองประเภทต้องเว้นระยะจากวันส่งหมายไว้ล่วงหน้าไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน จึงต้องแยกวันออก วันส่ง วันรับ และวันนัดไว้ในทะเบียนติดตาม
การตรวจสถานประกอบการ VAT ไม่ใช่นาฬิกามาตรา 19
ภาษีมูลค่าเพิ่มมีอำนาจเฉพาะในการตรวจสถานที่ตามมาตรา 88/3 และในการเรียกบุคคลหรือเอกสารตามมาตรา 88/4 การเข้าตรวจต้องเป็นไปตามขอบเขตอำนาจและข้อกำหนดเรื่องการแสดงบัตรกับหนังสือหรือหลักฐานที่กฎหมายกำหนด ผู้ประกอบการควรบันทึกชื่อเจ้าหน้าที่ วัตถุประสงค์ สถานที่ และรายการที่รับไป ไม่ควรสรุปว่าการเข้าตรวจทุกครั้งต้องมีหมายเรียกมาตรา 19 ก่อน
หมายเรียกหรือคำสั่งตามมาตรา 88/4 ต้องให้เวลาอย่างน้อยเจ็ดวันจากวันที่ได้รับ ไม่ใช่วันส่งแบบมาตรา 19 และ 23 ตัวอย่าง ส่งวันที่ 1 แต่รับวันที่ 4 จุดเริ่มของ VAT คือวันที่ 4 จึงห้ามย้ายวิธีนับข้ามประเภทหนังสือ หลักฐานที่ต้องกระทบยอดมักเชื่อมรายงานภาษีขาย ภาษีซื้อ ใบกำกับ และแบบรายเดือน แต่ข้อแตกต่างต้องอธิบายตามข้อเท็จจริงของเดือนนั้น ไม่ใช่ล้างกันด้วยยอดรวมทั้งปี
จากข้อค้นพบสู่การประเมินและสิทธิอุทธรณ์
สำหรับภาษีอากรประเมิน เส้นทางหลังยื่นแบบตามมาตรา 20 กับเส้นทางผู้ไม่ยื่นตามมาตรา 24 ต่างจากการประเมินเมื่อไม่ปฏิบัติตามหมายโดยไม่มีเหตุอันสมควรตามมาตรา 21 หรือ 25 สองมาตราหลังมีข้อห้ามอุทธรณ์ จึงไม่ควรบอกผู้รับแจ้งประเมินทุกคนว่าอุทธรณ์ได้เสมอ การมีหรือเสียสิทธิอุทธรณ์ไม่ใช่สูตรตัดสินว่าต้องเสียภาษีเท่าใด ยอดภาษียังต้องตรวจฐาน ข้อกฎหมาย และหลักฐานแยกต่างหาก
เมื่อไม่มีข้อห้าม มาตรา 30 กำหนดยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการภายในสามสิบวันจากวันได้รับแจ้งประเมิน และหากจะไปศาลหลังคำวินิจฉัยก็มีกรอบสามสิบวันจากวันรับแจ้งคำวินิจฉัยอีกชุดหนึ่ง มาตรา 31 วางหลักว่าอุทธรณ์ไม่ทุเลาการชำระ เว้นแต่ได้รับอนุมัติให้รอ จึงต้องติดตามหนังสือประเมินและเรื่องชำระแยกจากชุดเหตุผลอุทธรณ์ ไม่ใช่ยื่นคำอุทธรณ์แล้วปล่อยกำหนดชำระผ่านไป
แยกภาษี เบี้ยปรับ และเงินเพิ่มก่อนคำนวณ
มาตรา 22 วางเบี้ยปรับหนึ่งเท่าของภาษีเพิ่มจากการประเมินตามมาตรา 20 หรือ 21 ส่วนมาตรา 26 วางสองเท่าของภาษีที่ต้องชำระตามมาตรา 24 หรือ 25 นี่คือฐานตามเส้นทางประเมินก่อนพิจารณาลด ไม่ใช่คำตอบว่าการยื่นเพิ่มเติมโดยสมัครใจทุกครั้งต้องโดนหนึ่งเท่าหรือสองเท่า และไม่ใช่เบี้ยปรับ VAT ซึ่งต้องใช้บทเฉพาะของมาตรา 89 ตามลักษณะความผิด
เงินเพิ่มปกติมาตรา 27 ใช้อัตราเดือนละ 1.5% เศษเดือนนับเป็นเดือน คิดเฉพาะภาษีที่ค้างและรวมแล้วไม่เกินภาษีนั้น สมมติภาษีขาด 100,000 บาท ค้างสามเดือนหรือเศษตามวิธีนับ เงินเพิ่มคือ 4,500 บาทก่อนพิจารณาข้อยกเว้นที่ใช้จริง ถ้านับได้เจ็ดสิบเดือน ผลคูณ 105,000 บาทต้องถูกจำกัดที่ 100,000 บาท ไม่รวมเบี้ยปรับเข้าเป็นฐาน ระเบียบลดเบี้ยปรับตามมาตรา 27 ทวิไม่ใช่อำนาจลดเงินเพิ่มมาตรา 27 แบบเดียวกัน
การไม่ตอบหมายมีผลหลายชั้น
การไม่มาตามหมายไม่ใช่เพียงเสียโอกาสอธิบาย มาตรา 21 และ 25 อาจนำไปสู่การประเมินพร้อมข้อห้ามอุทธรณ์เมื่อไม่มีเหตุอันสมควร ส่วนในชั้นอุทธรณ์ มาตรา 32 ให้เวลาอย่างน้อยสิบห้าวันจากวันส่งหมาย และมาตรา 33 อาจตัดสิทธิอุทธรณ์ต่อศาลหากไม่ปฏิบัติโดยไม่มีเหตุอันสมควร ต้องไม่สับสนว่ามาตรา 33 เป็นคำสั่งปฏิเสธอุทธรณ์ชั้นคณะกรรมการโดยตัวมันเอง
อีกชั้นหนึ่ง มาตรา 36 กำหนดโทษให้จำคุกได้สูงสุดหนึ่งเดือน และปรับได้สูงสุด 2,000 บาท โดยอาจลงโทษอย่างใดอย่างหนึ่งหรือทั้งสองอย่าง สำหรับการรู้อยู่แล้วหรือจงใจไม่ปฏิบัติตามหมายหรือคำสั่งในมาตราที่ระบุ รวมมาตรา 19, 23 และ 32 ตัวเลขนี้เป็นเพดานอาญา ไม่ใช่ค่าปรับอัตโนมัติและไม่ใช่เบี้ยปรับภาษี เมื่อมีเหตุขัดข้องควรแจ้งพร้อมหลักฐานและขอจัดการกำหนดอย่างเป็นทางการ การขอเลื่อนไม่แปลว่าได้รับอนุญาตแล้ว
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •สองปีตามมาตรา 19 เป็นกรอบออกหมายเรียกหลังยื่นแบบ ไม่ใช่อายุความตรวจทุกภาษี
- •หมายเรียกมาตรา 19 และ 23 ให้เวลาอย่างน้อยเจ็ดวันจากวันส่ง ส่วนมาตรา 88/4 นับจากวันรับ
- •อุทธรณ์ไม่ทำให้หยุดชำระภาษีเองตามมาตรา 31
- •เงินเพิ่มมาตรา 27 คิดจากภาษี ไม่รวมเบี้ยปรับ และมีเพดานเท่าภาษีที่ขาด
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง การตรวจสอบภาษีของกรมสรรพากร
ไม่ใช่ สองปีในมาตรา 19 จำกัดการออกหมายของเส้นทางที่ยื่นรายการแล้ว และมีกรณีอนุมัติขยายได้ถึงห้าปี ผู้ไม่ยื่นรายการตามมาตรา 23 และอำนาจ VAT ต้องตรวจบทของตนเอง จึงใช้วันยื่นแบบหนึ่งฉบับปิดทุกประเด็นไม่ได้
ยังสรุปเช่นนั้นไม่ได้ ต้องอ่านเนื้อหาและอำนาจของหนังสือ การขอข้อมูลเป็นคนละขั้นกับหนังสือแจ้งประเมิน จึงไม่ควรเริ่มนับสามสิบวันอุทธรณ์จากวันรับหนังสือเชิญพบโดยไม่มีแจ้งประเมิน
มาตรา 31 ไม่ให้หยุดชำระเพราะยื่นอุทธรณ์อย่างเดียว ต้องมีการอนุมัติให้รอตามเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง สิทธิอุทธรณ์กับยอดภาษีที่ถูกต้องเป็นคนละคำถาม ไม่ควรใช้ผลตรวจสิทธิแทนการคำนวณภาษี
ฐานเงินเพิ่มปกติมาตรา 27 ไม่รวมเบี้ยปรับ ใช้ภาษีที่ค้างคูณ 1.5% กับจำนวนเดือนรวมเศษเดือน และจำกัดผลไว้ไม่เกินภาษีฐานนั้น การลดเบี้ยปรับจึงไม่ใช่เหตุให้ลดยอดฐานเงินเพิ่มตามไปโดยอัตโนมัติ
ไม่ควรถือว่ามีช่องทางนั้นเสมอ มาตรา 21 หรือ 25 อาจห้ามอุทธรณ์เมื่อประเมินเพราะไม่ปฏิบัติตามหมายโดยไม่มีเหตุสมควร และการจงใจไม่ปฏิบัติอาจมีประเด็นมาตรา 36 ซึ่งมีเพดานโทษแยกจากยอดภาษี
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 14–27: การเรียกไต่สวน การประเมิน เบี้ยปรับ และเงินเพิ่มกรมสรรพากร
มาตรา 19 ระยะออกหมายเรียก, มาตรา 22 และ 26 เบี้ยปรับ, มาตรา 27 เงินเพิ่มร้อยละ 1.5 ต่อเดือนและเพดาน, มาตรา 27 ทวิ งดหรือลดเบี้ยปรับตามระเบียบ
2. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 23–26: ผู้ไม่ยื่นรายการกรมสรรพากร
มาตรา 23 เรียกไต่สวนผู้ไม่ยื่นรายการโดยให้เวลาไม่น้อยกว่าเจ็ดวันนับแต่วันส่งหมาย ไม่มีกรอบสองปีแบบมาตรา 19; 24–25 อำนาจประเมิน; 26 เบี้ยปรับสองเท่าของภาษีที่ต้องชำระ
3. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 88/3–88/4: เข้าตรวจสถานที่และหมายเรียก VATกรมสรรพากร
มาตรา 88/3 อำนาจเข้าตรวจและแสดงบัตรพร้อมหนังสือหรือหลักฐาน; มาตรา 88/4 ให้เวลาอย่างน้อยเจ็ดวันนับแต่ได้รับหมายหรือคำสั่ง ไม่ใช่วันส่งตามมาตรา 19
4. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 28–37: การอุทธรณ์การประเมินภาษีกรมสรรพากร
มาตรา 30 กำหนดอุทธรณ์ 30 วัน, มาตรา 31 อุทธรณ์ไม่ทุเลาการชำระ, มาตรา 32-33 หมายเรียกในชั้นอุทธรณ์และการตัดสิทธิ
5. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 89–89/1: เบี้ยปรับและเงินเพิ่ม VATกรมสรรพากร
เบี้ยปรับตามลักษณะความผิดและเงินเพิ่มเป็นคนละส่วน การลดหรืองดเบี้ยปรับต้องตรวจหลักเกณฑ์ที่ใช้กับข้อเท็จจริง
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- ภาษีเงินได้นิติบุคคลภาษีเงินได้นิติบุคคลสำหรับบริษัททั่วไปคำนวณจากกำไรสุทธิทางภาษี อัตราปกติ 20% ส่วนผู้ผ่านเงื่อนไข SME ใช้ชั้นกำไรยกเว้น 15% และ 20%
- ภ.พ.30ภ.พ.30 คือแบบแสดงรายการ VAT ของผู้ประกอบการจดทะเบียนสำหรับแต่ละเดือนภาษี ใช้แสดงยอดขาย ภาษีขาย ภาษีซื้อที่หักได้ และผลเป็นภาษีชำระหรือเครดิต โดยยังต้องยื่นแม้เดือนนั้นไม่มีการขาย
- รายจ่ายต้องห้ามรายจ่ายต้องห้ามคือรายการที่กฎหมายไม่ยอมให้หักทั้งหมดหรือบางส่วนเมื่อหากำไรสุทธิเพื่อเสียภาษี แม้รายการนั้นจะเป็นค่าใช้จ่ายที่รับรู้ถูกต้องในบัญชีก็ตาม
- งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบงบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบคืองบที่มีรายงานผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นตามกรอบรายงานที่ใช้ โดยต้องอ่านประเภทความเห็นและเหตุประกอบ ไม่ใช่ถือว่าถูกต้องทุกตัวเลขเสมอ
- ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตผู้สอบบัญชีรับอนุญาต หรือ CPA คือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสอบบัญชี ซึ่งตรวจหลักฐานและแสดงความเห็นต่องบการเงินโดยต้องรักษาความเป็นอิสระจากกิจการที่ตรวจ