ตรวจสอบบัญชีและการตรวจสอบภาษี
งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบ
Audited financial statements
คำนี้พบการเขียนอีกแบบว่า ออดิท หรือ Audit
งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบคืองบที่มีรายงานผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นตามกรอบรายงานที่ใช้ โดยต้องอ่านประเภทความเห็นและเหตุประกอบ ไม่ใช่ถือว่าถูกต้องทุกตัวเลขเสมอ
คำตอบสั้น
งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบ คือ งบที่มีรายงานผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นตามกรอบรายงานที่ใช้ โดยต้องอ่านประเภทความเห็นและเหตุประกอบ ไม่ใช่ถือว่าถูกต้องทุกตัวเลขเสมอ
ขั้นตอนโดยสรุป
- ปิดบัญชีและจัดทำงบทดลองให้เสร็จก่อนส่งผู้สอบบัญชี
- รวบรวมเอกสารสนับสนุนยอดคงเหลือที่มีสาระสำคัญ
- ตอบข้อซักถามของผู้สอบบัญชีพร้อมหลักฐาน
- นำส่งงบการเงินต่อ DBD และกรมสรรพากรตามกำหนด
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินมาตรา 11 วางหลักให้ใช้ CPA เว้นห้างหุ้นส่วนตามกฎกระทรวงที่เข้าเกณฑ์ครบทุกข้อ รายงานอาจเป็นไม่มีเงื่อนไข มีเงื่อนไข ไม่ถูกต้อง หรือไม่แสดงความเห็นตามข้อเท็จจริง การสอบบัญชีไม่แทนหน้าที่ผู้บริหารในการจัดทำงบหรือการยื่นต่อหน่วยงาน

หลักฐานว่าได้รับการตรวจ ไม่ใช่การรับรองทุกตัวเลข
งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบหมายถึงงบที่มีรายงานผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นตามกรอบรายงานทางการเงินที่เกี่ยวข้อง ผู้บริหารเป็นผู้รับผิดชอบการจัดทำงบและระบบควบคุม ส่วนผู้สอบบัญชีประเมินความเสี่ยงและหาหลักฐานเพื่อแสดงความเห็น จึงไม่ใช่การโอนความรับผิดจากกรรมการไปยังคนลงนาม และคำว่าตรวจสอบแล้วไม่ควรถูกใช้สื่อว่าไม่มีข้อผิดพลาดหรือไม่มีการทุจริตได้แน่นอน
พระราชบัญญัติการบัญชี มาตรา 11 วรรคสี่ กำหนดหลักให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจสอบและแสดงความเห็น เว้นแต่ห้างหุ้นส่วนที่เข้าเกณฑ์กฎกระทรวง บริษัทจำกัดไม่อยู่ในข้อยกเว้นเพียงเพราะรายได้ต่ำ ผู้ใช้รายงานต้องอ่านทั้งตัวงบ หมายเหตุ และรายงานผู้สอบบัญชีประกอบกัน วันที่ลงรายงานหรือชื่อผู้สอบอย่างเดียวไม่พอจะบอกว่าความเห็นเป็นแบบใด หรือมีข้อจำกัดเรื่องหลักฐานอยู่หรือไม่
ข้อยกเว้นห้างหุ้นส่วนต้องผ่านครบสามเกณฑ์
ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนตามกฎหมายไทยต้องผ่านพร้อมกันทั้งสามเงื่อนไข คือ ทุนอยู่ภายในห้าล้านบาท ส่วนสินทรัพย์และรายได้แต่ละรายการอยู่ภายในสามสิบล้านบาท จึงเข้าเกณฑ์ขนาดเล็กตามที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่เลือกผ่านเพียงข้อเดียว และไม่ใช้กำไรสุทธิแทนรายได้รวม ส่วนบริษัทจำกัดแม้ตัวเลขทุกข้ออยู่ในขอบเขตเดียวกันก็ยังต้องใช้ CPA เพราะรูปแบบนิติบุคคลเป็นเงื่อนไขตั้งต้นที่ข้ามไม่ได้
สมมติห้างหนึ่งมีตัวเลขเท่าขอบพอดีทุกด้าน คือทุนห้าล้านบาท สินทรัพย์และรายได้อย่างละสามสิบล้านบาท ยังถือว่าไม่เกิน แต่ถ้ารายได้เป็น 30,000,001 บาทจะไม่ผ่านเงื่อนไขรายได้ แม้อีกสองยอดยังต่ำกว่าเกณฑ์ TA มีขอบเขตงานรับรองเพื่อภาษีของห้างหุ้นส่วนที่เข้าเงื่อนไข ไม่ใช่ใบอนุญาตแทน CPA สำหรับบริษัท และกรมสรรพากรระบุว่า TA ไม่รับรองงบที่แจ้งเลิกกิจการ จึงต้องตรวจวัตถุประสงค์ของงบด้วย
อ่านรายงานตาม TSA 705 ไม่ดูแค่คำว่าผ่าน
ความเห็นแบบไม่มีเงื่อนไขไม่ใช่คำสัญญาว่าบริษัทมั่นคงตลอดไป ส่วน TSA 705 ปรับปรุง ย่อหน้า 7–9 แยกความเห็นที่เปลี่ยนแปลงไปจากเหตุและผลกระทบ หากงบผิดสาระสำคัญแต่ไม่แผ่กระจาย เป็นแบบมีเงื่อนไข หากความผิดมีสาระสำคัญและแผ่กระจาย เป็นความเห็นว่างบไม่ถูกต้อง อย่าอ่านสองกรณีนี้ว่าเป็นเพียงเอกสารขาด เพราะเป็นข้อสรุปเกี่ยวกับความผิดของงบที่ผู้สอบพบ
อีกแขนงคือหาหลักฐานที่เหมาะสมอย่างเพียงพอไม่ได้ หากผลที่อาจเกิดมีสาระสำคัญแต่ไม่แผ่กระจาย เป็นแบบมีเงื่อนไข หากอาจมีสาระสำคัญและแผ่กระจาย เป็นการไม่แสดงความเห็น จึงต้องแยก ไม่ถูกต้อง ออกจาก ไม่แสดงความเห็น ให้ชัด วรรคเน้นข้อมูลก็ไม่ใช่ความเห็นมีเงื่อนไขโดยตัวมันเอง การประเมินสาระสำคัญและความแผ่กระจายเป็นวิจารณญาณของผู้สอบ ไม่สามารถทำนายจากยอดรายการเดียวหรือจากจำนวนเอกสารที่ส่งมา
ชุดงบกับข้อมูลที่เตรียมต้องสอดคล้องกัน
องค์ประกอบงบต้องดูกรอบรายงานและประเภทกิจการ โดยทั่วไปมีฐานะการเงิน ผลดำเนินงาน การเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของ และหมายเหตุ ส่วนงบกระแสเงินสดต้องตรวจว่ากรอบที่ใช้กำหนดหรือไม่ ไม่ควรสั่งให้ทุกกิจการจัดชุดเดียวกันโดยไม่ดูมาตรฐาน รายละเอียดในหมายเหตุต้องสอดคล้องตัวเลข เช่น นโยบายบัญชี บุคคลเกี่ยวข้อง หนี้สินและภาระผูกพัน ไม่ใช่แนบข้อความมาตรฐานเดิมโดยไม่ตรวจว่าตรงกับปีปัจจุบัน
เอกสารสำคัญมีงบทดลอง บัญชีแยกประเภท รายการธนาคาร ลูกหนี้เจ้าหนี้แยกราย ทะเบียนทรัพย์สิน สัญญา และการกระทบยอดภาษี ถ้ามีสินค้าคงเหลือที่เป็นสาระสำคัญ ต้องวางแผนหลักฐานการตรวจนับก่อนถึงวันนับตาม TSA 501 การเปลี่ยนวันนับอาจทำให้ต้องตรวจการเคลื่อนไหวเพิ่ม หากเข้าร่วมไม่ได้ต้องประเมินวิธีอื่นที่เหมาะสม ไม่ใช่ใช้รูปถ่ายหรือคำรับรองผู้บริหารแทนได้เสมอ และยังต้องตรวจยอดยกมาของงานปีแรกด้วย
วันอนุมัติ วันยื่น และผู้แต่งตั้งเป็นคนละประเด็น
บริษัทจำกัดต้องนำงบที่ตรวจสอบแล้วเข้าสู่ที่ประชุมภายในสี่เดือนหลังวันงบดุลตามมาตรา 1197 และส่งงบ DBD ในหนึ่งเดือนหลังอนุมัติตามมาตรา 11 การนัดผู้สอบช้าไม่เลื่อนกฎหมายให้เอง สำหรับห้างหุ้นส่วน ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีต่างประเทศและกิจการร่วมค้าตามกฎหมายภาษี กำหนดมาตรา 11 ใช้ห้าเดือนจากวันปิดบัญชี ไม่ผูกกับวันอนุมัติแบบบริษัท ต้องแยกปฏิทินตามประเภทกิจการตั้งแต่แรก
การเลือกผู้สอบประจำปีเป็นหน้าที่ที่ประชุมสามัญตามมาตรา 1209 ส่วนผู้สอบคนแรกมีฐานจากที่ประชุมตั้งบริษัทตามมาตรา 1108(6) การว่าจ้างสำนักงานช่วยประสานงานไม่ได้แทนมติแต่งตั้ง ควรตรวจชื่อ เลขใบอนุญาต สถานะ และความเป็นอิสระของคนลงรายงานจริง หากผู้สอบเปลี่ยนกลางทางต้องตรวจขั้นตอนตำแหน่งว่างและการส่งต่องาน ไม่ใช่แก้ชื่อในแบบยื่นงบแล้วถือว่าครบทุกหน้าที่
บริษัทไม่มีรายได้และผลของการไม่ตรวจสอบ
บริษัทไม่มีรายการค้ายังต้องตรวจยอดทุน เงินฝาก เงินกู้ และค่าใช้จ่ายที่เกิดจริง จึงยังต้องสอบบัญชีและประชุมตามหน้าที่ปกติ การมีผู้ทำบัญชีประจำไม่ได้ยืนยันความเป็นอิสระของผู้สอบ และไม่ควรเสนอให้ลงนามก่อนหาหลักฐานสำคัญครบ หากพบข้อผิดพลาดผู้บริหารอาจต้องแก้งบก่อนออกรายงาน การตรวจสอบจึงมีผลต่อเนื้อหาการรายงาน ไม่ใช่ขั้นประทับตราหลังทำงบเสร็จแล้วเท่านั้น
มาตรา 32 กำหนดเพดานค่าปรับเป็นพินัยกรณีงบไม่ผ่านผู้สอบตามหน้าที่ไว้ 20,000 บาท ส่วนการไม่ส่งงบตามมาตรา 30 มีเพดาน 50,000 บาท และมาตรา 31 สำหรับหน้าที่ที่ระบุมีเพดาน 5,000 บาท ตัวเลขเหล่านี้เป็นเพดานตามฐานฝ่าฝืน ไม่ใช่ค่าส่งล่าช้าที่เรียกเก็บเหมือนกันทุกราย และไม่ใช่สิทธิเลือกจ่ายแทนการตรวจงบ ต้องตรวจทั้งฐานความผิด เอกสาร และผลพิจารณาของหน่วยงานก่อนสรุปจำนวนที่ต้องชำระ
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •บริษัทจำกัดรายได้ศูนย์ไม่ใช่ห้างหุ้นส่วนที่ยกเว้น CPA
- •ตัวเลขขอบเกณฑ์ทั้งสามของห้าง (ทุนห้าล้าน กับสินทรัพย์และรายได้อย่างละสามสิบล้าน) ต้องผ่านครบทุกตัว
- •ไม่ถูกต้องกับไม่แสดงความเห็นมีฐานเหตุแตกต่างกัน
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบ
ได้ในความหมายว่ามีการตรวจและออกรายงานแล้ว แต่ห้ามสื่อว่าเป็นความเห็นไม่มีเงื่อนไข ต้องอ่านเหตุในเกณฑ์การแสดงความเห็น และประเมินผลต่อการใช้ข้อมูล ไม่ใช่ดูเพียงว่ามีลายเซ็นหรือไม่
ไม่ได้ ต้องเป็นห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนไทยและผ่านทั้งทุน สินทรัพย์ และรายได้ตามเกณฑ์พร้อมกัน งบที่แจ้งเลิกกิจการถูกยกออกจากขอบเขต TA ตามแนวทางสรรพากร จึงต้องตรวจทั้งรูปแบบกิจการและวัตถุประสงค์งบ
ไม่แสดงความเห็นเกี่ยวกับการขาดหลักฐานที่อาจมีผลสาระสำคัญและแผ่กระจาย ส่วนความเห็นว่างบไม่ถูกต้องมาจากความผิดที่ระบุได้ซึ่งมีสาระสำคัญและแผ่กระจายตาม TSA 705 ทั้งสองจึงไม่ควรถูกยุบเป็นคำว่าตรวจไม่ผ่านโดยไม่อธิบายเหตุ
ต้องส่งให้ CPA ตรวจสอบตามหน้าที่บริษัทจำกัด ข้อยกเว้นห้างหุ้นส่วนไม่ขยายมาถึงบริษัท ต้องมีหลักฐานยอดยกมาและทุนแม้ไม่มีรายได้ ไม่ใช่ส่งงบศูนย์โดยไม่ตรวจสอบรายการจริง
ไม่ควรใช้วิธีนี้แทนการทำหน้าที่ มาตรา 11 กำหนดการตรวจตามที่กฎหมายใช้บังคับ และมาตรา 32 มีเพดานพินัยสำหรับการฝ่าฝืน ต้องแก้สถานะและเอกสารให้ถูกต้องโดยไม่สมมติว่าการยื่นครั้งแรกทำให้ครบหน้าที่แล้ว
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. พระราชบัญญัติ
พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 11 และ 30–32กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
มาตรา 11 วรรคหนึ่ง ห้างหุ้นส่วน นิติบุคคลต่างประเทศและกิจการร่วมค้ายื่นงบภายในห้าเดือนนับแต่ปิดบัญชี บริษัทจำกัด/มหาชนยื่นภายในหนึ่งเดือนนับแต่อนุมัติ อธิบดีขยายได้เมื่อมีเหตุจำเป็น; วรรคสี่ งบต้องผ่านผู้สอบบัญชีรับอนุญาต เว้นห้างหุ้นส่วนตามกฎกระทรวง; มาตรา 30 ไม่ยื่นงบไม่เกิน 50,000 บาท, 31 ไม่เกิน 5,000 บาท, 32 งบไม่ผ่านการตรวจสอบไม่เกิน 20,000 บาท (ค่าปรับเป็นพินัย) เป็นเพดาน ไม่ใช่จำนวนที่ถูกปรับ
2. แนวปฏิบัติ
กรมสรรพากร: เกณฑ์ห้างหุ้นส่วนขนาดเล็กและผู้ตรวจสอบรับรองบัญชีกรมสรรพากร
ข้อ 2 ระบุทุนไม่เกิน 5 ล้านบาท สินทรัพย์รวมไม่เกิน 30 ล้านบาทและรายได้รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท; แยกบทบาท TA/CPA และรายงานรับรองเพื่อภาษีจากกฎบริษัทจำกัด
3. แนวปฏิบัติ
กรมสรรพากร — สิทธิของ TA และข้อยกเว้นงบที่แจ้งเลิกกิจการกรมสรรพากร
เฉพาะห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนตามกฎหมายไทยที่ทุน สินทรัพย์และรายได้ครบทุกเกณฑ์; TA ไม่มีสิทธิตรวจสอบและรับรองงบที่แจ้งเลิกกิจการ ไม่ใช่หลักฐานคุณสมบัติของผู้ให้บริการรายใด
4. มาตรฐานวิชาชีพ
TFAC — TSA 705 (ปรับปรุง): การแสดงความเห็นแบบที่เปลี่ยนแปลงไปสภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
ย่อหน้า 6 เหตุให้เปลี่ยนความเห็น; 7 มีเงื่อนไข (มีสาระสำคัญแต่ไม่แผ่กระจาย); 8 ไม่ถูกต้อง (ขัดต่อข้อเท็จจริงและแผ่กระจาย); 9–10 ไม่แสดงความเห็น; 11–13 ผู้บริหารจำกัดขอบเขตหลังรับงาน ต้องขอให้ยกเลิก สื่อสารผู้กำกับดูแล และพิจารณาวิธีอื่น ไม่ใช่การพยากรณ์ความเห็นของงานใด
5. ประมวลกฎหมาย
ป.พ.พ. มาตรา 1208–1214: การสอบบัญชีบริษัทจำกัดสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
มาตรา 1208 ผู้ถือหุ้นเป็นผู้สอบได้ แต่ผู้มีส่วนได้เสียอย่างอื่น กรรมการ ตัวแทนหรือลูกจ้างขณะอยู่ในตำแหน่งเป็นไม่ได้; 1209 ที่ประชุมสามัญเลือกทุกปีและเลือกซ้ำได้; 1210 ที่ประชุมใหญ่กำหนดสินจ้าง; 1211 ตำแหน่งว่างให้เรียกประชุมวิสามัญ; 1212 ศาลตั้งเมื่อผู้ถือหุ้นไม่น้อยกว่าห้าคนร้องขอ; 1213 สิทธิตรวจสมุดและไต่ถาม; 1214 รายงานต่อที่ประชุมสามัญ ไม่ใช่เกณฑ์ความเป็นอิสระทางวิชาชีพทั้งหมด
6. มาตรฐานวิชาชีพ
TFAC — มาตรฐานการสอบบัญชี รหัส 501: หลักฐานเกี่ยวกับสินค้าคงเหลือสภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
ย่อหน้า 4–7 กำหนดการสังเกตการณ์สินค้าที่มีสาระสำคัญ เว้นแต่ทำไม่ได้ในทางปฏิบัติ; วันนับต่างต้องตรวจการเคลื่อนไหว เหตุสุดวิสัยให้ตรวจบางรายการวันอื่น และกรณีทำไม่ได้ต้องใช้วิธีทางเลือก ถ้ายังไม่ได้หลักฐานที่เหมาะสมอย่างเพียงพอจึงพิจารณาเปลี่ยนความเห็นตาม TSA 705 ไม่ใช่มีเงื่อนไขอัตโนมัติ
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตผู้สอบบัญชีรับอนุญาต หรือ CPA คือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสอบบัญชี ซึ่งตรวจหลักฐานและแสดงความเห็นต่องบการเงินโดยต้องรักษาความเป็นอิสระจากกิจการที่ตรวจ
- กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากรมพัฒนาธุรกิจการค้า หรือ DBD คือหน่วยงานในกระทรวงพาณิชย์ที่ดูแลงานทะเบียนธุรกิจและรับงบการเงินตามกฎหมาย โดยไม่ใช่กรมสรรพากร
- มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะTFRS for NPAEs คือมาตรฐานรายงานการเงินไทยสำหรับกิจการที่ไม่เข้าข่ายมีส่วนได้เสียสาธารณะ โดยพิจารณาสถานะและลักษณะธุรกิจ ไม่ใช่ยอดขายหรือทุนเพียงอย่างเดียว
- การตรวจสอบภาษีของกรมสรรพากรการตรวจสอบภาษีคือการตรวจข้อเท็จจริงและหลักฐานโดยกรมสรรพากรตามอำนาจแต่ละประเภท ซึ่งอาจนำไปสู่การประเมิน แต่การติดต่อทุกครั้งไม่ใช่หมายเรียกหรือข้อสรุปว่ามีภาษีขาด