ภาษีและกรมสรรพากร
ภาษีซื้อและภาษีขาย
Input VAT and output VAT
ภาษีขายคือ VAT จากรายการขาย ส่วนภาษีซื้อคือ VAT จากรายการซื้อหรือนำเข้า โดยผู้จดทะเบียนหักได้เฉพาะภาษีซื้อที่ผ่านเงื่อนไขเพื่อคำนวณภาษีรายเดือน
คำตอบสั้น
ภาษีซื้อและภาษีขาย คือ VAT จากรายการขาย ส่วนภาษีซื้อคือ VAT จากรายการซื้อหรือนำเข้า โดยผู้จดทะเบียนหักได้เฉพาะภาษีซื้อที่ผ่านเงื่อนไขเพื่อคำนวณภาษีรายเดือน
ขั้นตอนโดยสรุป
- ตรวจว่ารายการหรือธุรกรรมของคุณเข้าเงื่อนไขของคำนี้หรือไม่
- ระบุแบบยื่นและกำหนดเวลาที่เกี่ยวข้องกับกรมสรรพากร
- คำนวณยอดและบันทึกบัญชีให้ตรงกับเอกสารต้นทาง
- ยื่นผ่านระบบ e-Filing และเก็บหลักฐานการยื่นไว้
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินมาตรา 82/3 ใช้ภาษีขายหักภาษีซื้อที่กฎหมายยอมให้เครดิต ผลบวกเป็นภาระสุทธิจากการคำนวณ ส่วนเกินภาษีซื้ออาจขอคืนหรือยกไปตามเงื่อนไข การจ่ายเงินจริงหรือมีใบกำกับเต็มรูปไม่ได้ลบข้อห้ามมาตรา 82/5 และใบกำกับมาช้าต้องตรวจเหตุจำเป็นกับช่วงเวลาที่ใช้สิทธิ

ภาษีสองฝั่งที่ใช้วัดภาระ VAT รายเดือน
ภาษีขายคือ VAT ที่เกิดจากการขายสินค้าหรือให้บริการของผู้ประกอบการจดทะเบียน ส่วนภาษีซื้อคือ VAT ที่ถูกเรียกเก็บจากการซื้อหรือรับบริการ รวมถึงภาษีจากการนำเข้าตามหลักที่เกี่ยวข้อง แต่ภาษีซื้อที่จ่ายจริงไม่ได้กลายเป็นเครดิตทั้งหมด ต้องคัดเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับกิจการและกฎหมายยอมให้หัก จึงควรแยกคำว่าภาษีซื้อในเอกสารออกจากภาษีซื้อที่ใช้คำนวณแบบได้
มาตรา 82/3 ให้คำนวณภาษีรายเดือนจากภาษีขายหักภาษีซื้อที่ใช้ได้ การรับเงินสดมากหรือน้อยจึงไม่ใช่สูตรภาษีสุทธิโดยตรง จุดเกิดภาษีอาจทำให้ต้องลงภาษีขายก่อนเก็บเงินครบ และรายการซื้ออาจต้องรอเอกสารที่ถูกต้อง การทำรายงานภาษีซื้อกับรายงานภาษีขายให้เชื่อมกับใบกำกับจึงสำคัญกว่าการนำยอดเงินในบัญชีธนาคารสองฝั่งมาหักกัน
จากฐานราคาไปสู่ภาษีสุทธิ: ตัวอย่างที่แยกขั้นชัดเจน
ตัวอย่างเดือนพฤศจิกายน 2569 สมมติยอดขายที่อยู่ในระบบอัตราปกติ 100,000 บาทก่อน VAT และยอดซื้อที่เครดิตได้ 60,000 บาทก่อน VAT ใช้อัตรารวมภาษีท้องถิ่น 7% ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 807 ภาษีขายเป็น 7,000 บาท ภาษีซื้อเป็น 4,200 บาท ผลต่างเบื้องต้นเท่ากับ 2,800 บาท หากไม่มีรายการปรับหรือเครดิตอื่น ตัวเลขนี้จึงเป็นยอดสุทธิของตัวอย่าง ไม่ใช่การรับรองภาษีที่ต้องชำระของกิจการจริง
อัตรารวม 7% นี้ใช้กับจุดเกิดภาษีช่วง 1 ตุลาคม 2569–30 กันยายน 2570 หากราคาที่ตกลงเป็นราคารวม VAT แล้ว ต้องถอดภาษี ไม่บวกซ้ำ เช่น ยอดรวม 10,700 บาทมีฐาน 10,000 บาทและภาษี 700 บาท การใช้ 10,700 คูณ 7% จะผิดฐาน อีกทั้งรายจ่ายที่ไม่มีสิทธิภาษีซื้อไม่อาจใส่ในช่องเครดิตเพียงเพื่อให้ผลต่างเป็นศูนย์
มาตรา 82/5: จ่ายจริงแต่หักไม่ได้ก็มี
ข้อห้ามครอบคลุมกรณีไม่มีใบกำกับหรือแสดงไม่ได้โดยไม่มีเหตุอันสมควร เอกสารมีสาระสำคัญผิดหรือไม่ครบ ภาษีที่ไม่เกี่ยวกับกิจการ ค่ารับรองหรือรายจ่ายลักษณะเดียวกัน ภาษีตามเอกสารที่ออกโดยผู้ไม่มีสิทธิ และประเภทอื่นที่อธิบดีกำหนด การมีใบกำกับเต็มรูปจึงไม่ลบข้อห้ามเรื่องเนื้อหารายจ่าย และใบเสร็จที่ยืนยันการจ่ายก็ไม่ใช่สิ่งทดแทนเอกสารภาษีทุกกรณี
รถยนต์นั่งหรือรถโดยสารไม่เกินสิบที่นั่งและรายจ่ายที่เกี่ยวข้องต้องอ่านประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 42 พร้อมข้อยกเว้นตามลักษณะกิจการ ไม่ควรสรุปว่าค่าน้ำมันทุกประเภทเป็นภาษีซื้อต้องห้าม หรือว่ามีชื่อบริษัทบนใบเติมน้ำมันแล้วหักได้เสมอ ให้ระบุประเภทรถ การใช้งาน และธุรกิจที่เกี่ยวข้องก่อนพิจารณา ภาษีซื้อที่หักไม่ได้ยังมีประเด็นการบันทึกต้นทุนหรือรายจ่ายภาษีเงินได้ซึ่งต้องตรวจคนละชุดหลักเกณฑ์
ใบกำกับมาช้า: หกเดือนไม่ใช่สิทธิเลื่อนตามใจ
ประกาศอธิบดี VAT ฉบับที่ 4 เปิดทางให้ใช้ภาษีซื้อในเดือนภาษีที่ช้ากว่าเดิมได้ถ้ามีเหตุจำเป็นตามประกาศ โดยกรอบหกเดือนเริ่มจากเดือนถัดจากเดือนที่ออกใบกำกับ ตัวอย่างใบกำกับเดือนมกราคมที่ได้รับเดือนมีนาคม หากเข้าเหตุจำเป็น สามารถพิจารณาใช้ในเดือนมีนาคมภายในช่วงกุมภาพันธ์ถึงกรกฎาคม ไม่ควรนับมกราคมเป็นเดือนแรกหรือเริ่มนับใหม่จากวันที่ฝ่ายบัญชีเปิดซอง
ต้องเก็บข้อมูลวันได้รับเอกสารและเหตุที่ไม่สามารถใช้ในเดือนเดิม พร้อมตรวจสาระสำคัญและข้อห้ามภาษีซื้อเหมือนรายการปกติ มาตรา 82/3 ยังมีกรอบสามปีที่ต้องอ่านร่วมกับวิธีใช้สิทธิตามกฎหมาย แต่ไม่ควรใช้ตัวเลขสามปีมาแทนหน้าต่างหกเดือนของประกาศฉบับที่ 4 หรือแทนอายุขอคืนทุกกรณี ถ้าพ้นช่วงที่ใช้ในเดือนหลังได้ต้องแยกวิเคราะห์การแก้แบบและสิทธิขอคืน ไม่โยนยอดเก่าเข้ารายงานปัจจุบันโดยไร้เหตุ
เครดิตส่วนเกินกับกิจการที่มีทั้งรายรับเสียและยกเว้น VAT
เมื่อภาษีซื้อที่หักได้มากกว่าภาษีขาย ผลต่างเป็นเครดิตส่วนเกินตามหลักมาตรา 84 เช่น ภาษีขาย 3,500 บาท ภาษีซื้อที่ผ่านเกณฑ์ 5,600 บาท ได้ส่วนเกิน 2,100 บาท ซึ่งอาจใช้สิทธิขอคืนหรือยกยอดตามเงื่อนไขที่ใช้ ไม่ใช่รายได้จากการขายและไม่ใช่คำยืนยันว่าจะได้รับเงินคืนทันที การคืนเงินจริงขึ้นกับสิทธิและหลักฐาน ไม่ควรบอกว่ายกยอดเร็วกว่าเสมอหรือขอคืนแล้วต้องถูกตรวจในแบบเดียวกันทุกกิจการ
ถ้ากิจการมีรายได้ทั้งที่ต้องเสีย VAT และที่ได้รับยกเว้น ให้คัดภาษีซื้อที่ผูกกับแต่ละฝั่งได้ชัดเจนออกมาก่อน ภาษีซื้อร่วมที่แยกไม่ได้จึงค่อยปันส่วนตามวิธีในมาตรา 82/6 กับประกาศอธิบดีที่ใช้บังคับ แทนการกำหนดสัดส่วนเองเพื่อให้ได้เครดิตสูงสุด การก่อสร้างอาคารที่ใช้ร่วมอาจมีหลักเฉพาะพื้นที่ ไม่เหมารวมกับวิธีรายได้ทุกกรณี และภาษีซื้อต้องห้ามไม่กลายเป็นเครดิตเพียงเพราะนำไปเฉลี่ยแล้ว
เอกสารปรับปรุงและการกระทบยอดที่ควรแยกจากเงินสด
ใบลดหนี้ที่มีเหตุถูกต้องทำให้ผู้ขายปรับลดภาษีขายในเดือนออก และผู้ซื้อปรับลดภาษีซื้อในเดือนรับตามมาตรา 82/10 จึงต้องแยกวันออก วันรับ และวันคืนเงินจริง การคืนเงินในธนาคารอย่างเดียวไม่เพียงพอจะสร้างรายการลดภาษี ควรผูกเลขใบลดหนี้เข้ากับใบกำกับเดิมและหลักฐานเหตุคืนสินค้าหรือแก้ราคาให้ตรวจสอบได้
ก่อนนำยอดไปคำนวณควรแยกใบกำกับเต็มรูป ใบอย่างย่อ เอกสารนำเข้า ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ และรายการที่รอตรวจสิทธิออกจากกัน มาตรา 83 ให้ผู้จด VAT ยื่นแบบทุกเดือนภาษี แม้เดือนนั้นจะไม่มีการขายเลย การไม่มีกำไร ไม่ได้รับเงินลูกค้า หรือมีเครดิตสะสมจึงไม่ใช่เหตุหยุดยื่น และยอดบัญชีซื้อขายที่กระทบแล้วก็ยังต้องตรวจว่าใช้เดือนภาษีถูกต้องหรือไม่
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •อย่างย่อไม่ใช่หลักฐานเครดิตภาษีซื้อ
- •ภาษีซื้อร่วมของกิจการเสีย VAT และยกเว้นอาจต้องเฉลี่ยตามมาตรา 82/6
- •ภาษีซื้อส่วนเกินไม่ใช่การอนุมัติคืนเงินโดยอัตโนมัติ
- •อย่านับหกเดือนใหม่จากวันที่รับใบกำกับที่ส่งมาช้า
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ภาษีซื้อและภาษีขาย
ถ้าภาษีซื้อทุกบาทผ่านเกณฑ์ ผลต่างติดลบเป็นเครดิตส่วนเกิน ไม่ใช่ภาษีที่ต้องจ่ายจากสูตรนี้ เช่น 3,500 ลบ 5,600 ได้เครดิต 2,100 บาท การขอคืนหรือยกยอดยังต้องทำตามเงื่อนไขและตรวจยอดยกมาแยกต่างหาก
ไม่ควรถือว่าวันที่จ่ายเงินก่อนจดทำให้ใช้ได้หรือไม่ได้เหมือนกันทุกรายการ ต้องตรวจสถานะผู้ประกอบการ วันเกิดรายการ ข้อกำหนดเฉพาะ และใบกำกับที่รองรับ การรวบรวมใบเก่าทั้งหมดมาหักเดือนแรกโดยไม่ตรวจสิทธิอาจทำให้เครดิตเกินจริง
ประกาศฉบับที่ 4 ใช้เดือนถัดจากเดือนออกใบกำกับเป็นจุดเริ่ม ไม่ใช่เดือนที่ได้รับ ทั้งยังต้องมีเหตุจำเป็นตามประกาศด้วย ใบเดือนมกราคมจึงมีช่วงเดือนหลังถึงกรกฎาคม ไม่ใช่หกเดือนใหม่หลังวันที่รับในมีนาคม
ยังต้องตรวจประเภทรถและลักษณะการใช้ รวมถึงข้อห้ามและข้อยกเว้นตามประกาศฉบับที่ 42 ใบเต็มรูปช่วยเรื่องเอกสารแต่ไม่ลบข้อห้ามเกี่ยวกับรถยนต์นั่งหรือรายจ่ายที่ไม่เกี่ยวกิจการ จึงไม่ควรเหมาว่าค่าน้ำมันทุกใบหักได้หรือทุกใบห้ามหัก
ผู้ประกอบการจดทะเบียนยังต้องยื่นตามมาตรา 83 แม้ไม่มียอดขาย ภาษีซื้อที่มีสิทธิจึงอาจทำให้เกิดส่วนเกิน แต่ไม่ได้แปลว่าได้รับคืนโดยอัตโนมัติ ควรตรวจหลักฐานและเลือกวิธีใช้เครดิตตามกฎหมาย
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 82/5: ภาษีซื้อต้องห้ามกรมสรรพากร
ตรวจกรณีไม่มีใบกำกับภาษี สาระสำคัญไม่ครบ รายจ่ายไม่เกี่ยวกิจการและค่ารับรอง พร้อมเงื่อนไขประกาศที่อ้างในตัวบท
2. แนวปฏิบัติ
ประกาศอธิบดี VAT ฉบับที่ 4: ภาษีซื้อที่ใช้ในเดือนหลังเพราะเหตุจำเป็นกรมสรรพากร
เหตุจำเป็นตามข้อ 1 และข้อ 2 ใช้เดือนภาษีหลังได้ไม่เกินหกเดือนนับแต่เดือนถัดจากเดือนออกใบกำกับ; ไม่ใช่อายุการขอคืนทุกกรณี
3. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร: มาตรา 83 หน้าที่ยื่นแบบ VATกรมสรรพากร
หน้าที่ยื่นรายเดือนแม้ไม่มีการขาย และหลักการยื่นแยกสถานประกอบการ; การขออนุมัติยื่นรวมและสิทธิขยายเวลาต้องตรวจตามกรณี
4. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 82/6: การเฉลี่ยภาษีซื้อเมื่อมีกิจการทั้งเสียและไม่เสีย VATกรมสรรพากร
ผู้ประกอบการจดทะเบียนที่ใช้สินค้าหรือบริการในกิจการทั้งสองประเภทต้องเฉลี่ยภาษีซื้อตามหลักเกณฑ์ที่อธิบดีกำหนด
5. ประกาศ
ประกาศอธิบดีฯ เกี่ยวกับ VAT (ฉบับที่ 42) ภาษีซื้อต้องห้ามตามมาตรา 82/5(6)กรมสรรพากร
ภาษีซื้อรถยนต์นั่ง/โดยสารไม่เกิน 10 ที่นั่งและค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องห้ามเครดิต เว้นแต่ขายรถ ให้เช่ารถของตนเองโดยตรง หรือรับประกันวินาศภัยรถดังกล่าว
6. ประกาศ
กรมสรรพากร ข่าว ปชส. 18/2569: ขยายอัตรา VAT ร้อยละ 7 ถึง 30 กันยายน 2570 (พระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 807)กรมสรรพากร
ร้อยละ 7 รวมภาษีท้องถิ่น สำหรับความรับผิดที่เกิด 1 ตุลาคม 2569–30 กันยายน 2570; หลังวันดังกล่าวต้องตรวจพระราชกฤษฎีกาที่ใช้บังคับในเวลานั้น
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
คำที่เกี่ยวข้อง
- ภ.พ.30ภ.พ.30 คือแบบแสดงรายการ VAT ของผู้ประกอบการจดทะเบียนสำหรับแต่ละเดือนภาษี ใช้แสดงยอดขาย ภาษีขาย ภาษีซื้อที่หักได้ และผลเป็นภาษีชำระหรือเครดิต โดยยังต้องยื่นแม้เดือนนั้นไม่มีการขาย
- ใบกำกับภาษีใบกำกับภาษีคือหลักฐาน VAT ที่ผู้มีสิทธิออกให้เมื่อเกิดความรับผิดทางภาษี โดยแบบเต็มรูปต้องมีรายการตามมาตรา 86/4 และข้อความเพิ่มเติมที่กฎหมายกำหนด
- ภ.ง.ด.50ภ.ง.ด.50 คือแบบภาษีเงินได้นิติบุคคลประจำรอบบัญชีที่สรุปกำไรทางภาษี ภาษีทั้งรอบ และเครดิต โดยมีกำหนดปกติ 150 วันหลังปิดรอบ
- ภ.ง.ด.51ภ.ง.ด.51 คือแบบภาษีเงินได้นิติบุคคลกลางรอบ ซึ่งบริษัททั่วไปใช้ครึ่งหนึ่งของกำไรสุทธิทั้งรอบที่ประมาณไว้เป็นฐานคำนวณ และนำภาษีที่จ่ายไปเครดิตปลายปี
- ภ.ง.ด.53ภ.ง.ด.53 คือแบบนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายเมื่อผู้รับเงินเป็นนิติบุคคลไทย (บริษัทหรือห้างที่จดทะเบียน)ที่เข้าเงื่อนไขกฎหมาย โดยต้องแยกประเภทเงินได้และฐานการหักก่อนเลือกแบบ
- ภ.ง.ด.3ภ.ง.ด.3 คือแบบนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายสำหรับเงินจ่ายให้บุคคลธรรมดาที่เข้าเงื่อนไขกฎหมาย โดยต้องแยกประเภทเงินได้และฐานการหักก่อนเลือกแบบ
- ภ.ง.ด.91ภ.ง.ด.91 คือแบบสรุปภาษีเงินได้บุคคลธรรมดารายปีสำหรับผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานตามมาตรา 40(1) ประเภทเดียว โดยพิจารณาหน้าที่ตามเกณฑ์เงินได้ก่อนหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อน
- จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มการจดทะเบียน VAT คือการเข้าสู่ระบบภาษีมูลค่าเพิ่มของผู้ประกอบการ โดยกิจการในบังคับที่มีรายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีต้องยื่นคำขอภายใน 30 วันจากวันที่เกินเกณฑ์