ภาษีและกรมสรรพากร
ภ.ง.ด.91(P.N.D.91)
Personal income tax return for salaried staff
คำนี้พบการเขียนอีกแบบว่า ภงด 91 หรือ ภ.ง.ด. 91 หรือ ภงด.91
ภ.ง.ด.91 คือแบบสรุปภาษีเงินได้บุคคลธรรมดารายปีสำหรับผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานตามมาตรา 40(1) ประเภทเดียว โดยพิจารณาหน้าที่ตามเกณฑ์เงินได้ก่อนหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อน
คำตอบสั้น
ภ.ง.ด.91 (P.N.D.91) คือ แบบสรุปภาษีเงินได้บุคคลธรรมดารายปีสำหรับผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานตามมาตรา 40(1) ประเภทเดียว โดยพิจารณาหน้าที่ตามเกณฑ์เงินได้ก่อนหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อน
ขั้นตอนโดยสรุป
- ตรวจว่ารายการหรือธุรกรรมของคุณเข้าเงื่อนไขของคำนี้หรือไม่
- ระบุแบบยื่นและกำหนดเวลาที่เกี่ยวข้องกับกรมสรรพากร
- คำนวณยอดและบันทึกบัญชีให้ตรงกับเอกสารต้นทาง
- ยื่นผ่านระบบ e-Filing และเก็บหลักฐานการยื่นไว้
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินแบบนี้ครอบคลุมเงินเดือนและประโยชน์จากการจ้างแรงงาน ไม่ได้จำกัดว่าต้องทำงานให้นายจ้างคนเดียว เงินได้ประเภทอื่นที่ต้องนำมารวมคำนวณทำให้ใช้ ภ.ง.ด.90 แทน กำหนดปกติอยู่ในเดือนมีนาคมของปีถัดไป ส่วนวันเพิ่มสำหรับออนไลน์ต้องอยู่ในช่วงประกาศที่ใช้บังคับ ไม่ควรถือว่าได้เพิ่มทุกปี

เงินได้จากการจ้างแรงงาน ไม่ใช่เพียงชื่อรายการเงินเดือน
ขอบเขตของ ภ.ง.ด.91 ผูกกับมาตรา 40(1) ของประมวลรัษฎากร ค่าจ้างและเงินเดือน รวมถึงโบนัส ตลอดจนประโยชน์ที่ได้รับจากการจ้างแรงงานอาจอยู่ในประเภทนี้ แม้นายจ้างจะเรียกรายการจ่ายว่าค่าเบี้ยเลี้ยงหรือเงินช่วยเหลือก็ต้องพิจารณาเนื้อหาของการจ่ายและข้อยกเว้นที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่ดูชื่อในสลิปแล้วตัดสินว่าไม่ต้องนำมารวม
คำว่าเงินเดือนอย่างเดียวจึงหมายถึงประเภทของเงินได้ ไม่ได้หมายถึงจำนวนบัญชีธนาคารหรือจำนวนที่ทำงาน ลูกจ้างที่เปลี่ยนงานระหว่างปีและมีหนังสือรับรองจากนายจ้างสองแห่งอาจยังใช้แบบนี้ได้ แต่ต้องรวบรวมเงินได้จากทั้งสองแห่งให้ครบ การยื่นเฉพาะเงินเดือนจากงานล่าสุดอาจทำให้ฐานภาษีทั้งปีต่ำกว่าข้อเท็จจริง
ใครมีหน้าที่ยื่น แม้ยอดภาษีสุดท้ายเป็นศูนย์
มาตรา 56 แยกเกณฑ์ยื่นออกจากการคำนวณภาษี สำหรับเงินได้จากการจ้างแรงงานประเภทเดียว คนโสดมีหน้าที่ยื่นเมื่อเงินได้พึงประเมินทั้งปีเกิน 120,000 บาท ส่วนผู้มีคู่สมรสให้ดูเงินได้ที่เกิน 220,000 บาท ไม่ว่าจะเป็นของฝ่ายเดียวหรือยอดรวมของคู่สมรสทั้งสองฝ่ายตามฐานที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่ให้แต่ละฝ่ายหักค่าลดหย่อนก่อนแล้วจึงนำยอดที่เหลือมาเทียบเกณฑ์
ตัวอย่างคนโสดมีเงินเดือนรวม 180,000 บาท โดยไม่มีเงินได้ชนิดอื่น ยอดนี้เกินเกณฑ์ยื่น แม้เมื่อใช้ค่าใช้จ่ายตามกฎหมายและค่าลดหย่อนแล้วจะไม่มีภาษีต้องจ่ายเพิ่ม หน้าที่ส่งแบบยังคงเป็นคนละเรื่องกับผลการคำนวณ ทั้งนี้การจัดสรรเงินได้และการเลือกยื่นของคู่สมรสต้องตรวจตามข้อเท็จจริง ไม่ควรใช้เกณฑ์รวมเป็นข้อสรุปว่าต้องรวมแบบเสมอ
จากเงินได้รวมถึงเงินได้สุทธิ: ค่าใช้จ่ายกับค่าลดหย่อน
มาตรา 42 ทวิให้หักค่าใช้จ่ายเงินได้ตามมาตรา 40(1) และ 40(2) ร้อยละ 50 โดยรวมไม่เกิน 100,000 บาทต่อผู้มีเงินได้ตลอดปี จึงไม่ใช่เพดานที่เริ่มใหม่ทุกครั้งเมื่อเปลี่ยนนายจ้าง จากนั้นจึงพิจารณาค่าลดหย่อน เช่น ค่าลดหย่อนผู้มีเงินได้ 60,000 บาทตามมาตรา 47(1)(ก) ซึ่งเป็นคนละขั้นกับค่าใช้จ่าย แม้ทั้งสองรายการช่วยลดฐานภาษีก็ตาม
ค่าลดหย่อนครอบครัว ประกัน เงินสะสมเพื่อเกษียณ ดอกเบี้ยที่อยู่อาศัย และเงินบริจาคไม่ได้เกิดสิทธิเพียงเพราะมีการจ่าย ต้องมีคุณสมบัติ เอกสาร และเพดานตามหมวดนั้น รวมถึงปีภาษีที่มาตรการใช้จริง การมีชื่อรายการปรากฏในข้อมูลออนไลน์ช่วยให้ตรวจสอบได้ แต่ไม่แทนการพิสูจน์สิทธิและไม่ควรนำเพดานของปีเก่ามาใช้กับรายการซื้อใหม่โดยอัตโนมัติ
เมื่อเปลี่ยนนายจ้างระหว่างปี ให้รวมเงินเดือนที่เข้าเกณฑ์มาตรา 40(1) จากทุกแห่งในปีภาษีเดียวกัน ไม่แยกยื่น ภ.ง.ด.91 ตามจำนวนที่ทำงาน การหักค่าใช้จ่ายร้อยละ 50 มีเพดานรวม 100,000 บาท จึงไม่เกิดเพดานใหม่เมื่อเริ่มงานแห่งถัดไป ควรเทียบยอดเงินได้และภาษีที่ถูกหักจากหลักฐานของแต่ละแห่งก่อนรวมลงแบบ เพราะยอดรับสุทธิในบัญชีธนาคารอาจหักเงินสะสมหรือรายการอื่นแล้ว และไม่ใช่ยอดเงินได้พึงประเมินที่ใช้ตรวจหน้าที่ยื่นแบบ
ตัวอย่างภาษีทั้งปีและยอดหัก ณ ที่จ่าย
สมมติผู้มีเงินได้โสดมีเงินเดือนที่ต้องเสียภาษี 360,000 บาททั้งปี ไม่มีเงินได้อื่น และเพื่อแสดงลำดับคำนวณให้ใช้เฉพาะค่าลดหย่อนส่วนตัว ค่าใช้จ่ายครึ่งหนึ่งเท่ากับ 180,000 บาทแต่ติดเพดาน จึงหักได้ 100,000 บาท หักค่าลดหย่อนอีก 60,000 บาท เหลือเงินได้สุทธิ 200,000 บาท เงินได้สุทธิส่วนแรก 150,000 บาทได้รับยกเว้น ส่วนที่เหลือ 50,000 บาทอยู่ในขั้นร้อยละ 5 ได้ภาษีตามสมมติฐาน 2,500 บาท
ถ้ามีภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ใช้เครดิตได้ 4,000 บาท การเทียบกับภาษีตัวอย่างจะได้ส่วนเกิน 1,500 บาทที่นำไปขอคืนได้ตามเงื่อนไข แต่ถ้าเครดิตมีเพียง 2,000 บาท ส่วนต่างที่ต้องตรวจเพื่อชำระจะเป็น 500 บาท ตัวเลขนี้เป็นสถานการณ์สมมติ ไม่ใช่ผลของทุกคนที่ได้เงินเดือนเท่ากัน เพราะเงินสมทบและค่าลดหย่อนอื่นที่มีสิทธิอาจเปลี่ยนเงินได้สุทธิ และเอกสารเครดิตต้องตรงกับปีและผู้มีเงินได้
เส้นแบ่งกับ ภ.ง.ด.90 และเอกสารของนายจ้าง
ถ้ามีค่าเช่าหรือค่ารับงานอิสระที่ต้องรวมคำนวณกับเงินเดือน แบบรายปีโดยทั่วไปเปลี่ยนเป็น ภ.ง.ด.90 ต้องจัดประเภทเงินได้ตามเนื้อหางาน ไม่ใช่เปลี่ยนชื่อค่าจ้างให้เป็นเงินเดือนเพื่อใช้ ภ.ง.ด.91 อย่างไรก็ตาม การได้รับดอกเบี้ยหรือเงินปันผลไม่ได้ทำให้ใช้แบบ 90 ทุกกรณี เพราะเงินได้บางชนิดอาจได้รับยกเว้นหรือมีทางเลือกเสียภาษีแยกตามมาตรา 48(3) ต้องตรวจเงื่อนไขและการเลือกใช้สิทธิก่อน
การที่นายจ้างส่ง ภ.ง.ด.1 ไม่ใช่การส่งแบบรายปีแทนลูกจ้าง หนังสือรับรอง 50 ทวิใช้ตรวจยอดเงินได้และภาษีที่หัก แต่ไม่ใช่คำตอบว่าผู้มีเงินได้มีค่าลดหย่อนครบเท่าใด ควรทำตารางเงินได้ทั้งปีแยกนายจ้างแล้วเทียบหนังสือรับรอง เพื่อป้องกันเงินได้ตกหล่นหรือการนับเครดิตเอกสารใบเดิมซ้ำสองครั้ง
กำหนดมีนาคม การขยายออนไลน์ และผลการขอคืน
มาตรา 56 วางกำหนดยื่นรายปีในเดือนมีนาคมของปีถัดจากปีเงินได้ โดยวันสุดท้ายปกติคือ 31 มีนาคม การขยายออนไลน์แปดวันตามประกาศที่โมดูลปฏิทินใช้อ้างอิง ครอบคลุมกำหนดปกติเฉพาะช่วงที่เริ่มวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2567 และสิ้นสุดวันที่ 31 มกราคม 2570 ตัวอย่างปีภาษี 2568 มีกำหนด 31 มีนาคม 2569 จึงอยู่ในช่วง และได้วันออนไลน์ 8 เมษายน 2569 ก่อนพิจารณาวันหยุดตามหลักที่เกี่ยวข้อง
สำหรับปีภาษี 2569 กำหนด 31 มีนาคม 2570 อยู่นอกช่วงดังกล่าว ณ พฤศจิกายน 2569 จึงไม่ควรประกาศวัน 8 เมษายน 2570 ว่าได้รับสิทธิแล้วจากประกาศเดิม การขอคืนก็ต้องแยกจากการส่งแบบและการรับเงิน พร้อมเพย์ที่ผูกเลขประชาชนเป็นช่องทางรับคืนที่กรมสรรพากรอธิบายไว้ แต่ไม่มีฐานให้สรุปว่าทุกคำขอจะได้เงินเร็วกว่าเอกสารกระดาษมาก เพราะการตรวจหลักฐานและข้อเท็จจริงแต่ละรายยังมีผล
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •มีนายจ้างหลายรายยังใช้ ภ.ง.ด.91 ได้ หากเงินได้ที่ต้องนำมาคำนวณมีเพียงมาตรา 40(1)
- •เมื่อนำเงินได้ตามมาตรา 40(1) กับ 40(2) มารวมกัน ให้หักค่าใช้จ่ายได้ครึ่งหนึ่ง แต่ไม่เกิน 100,000 บาทต่อผู้มีเงินได้
- •กำหนด 31 มีนาคม 2570 อยู่นอกช่วงขยายออนไลน์ที่สิ้นสุด 31 มกราคม 2570 จึงยังสรุปวัน 8 เมษายน 2570 จากประกาศนี้ไม่ได้
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ภ.ง.ด.91
ให้รวบรวมเงินได้มาตรา 40(1) ของปีเดียวกันในการคำนวณรายปี ไม่ได้แยกแบบตามนายจ้าง ค่าใช้จ่ายที่หักได้มีเพดานต่อผู้มีเงินได้ ไม่ใช่ต่อหนังสือรับรอง จึงต้องเทียบยอดจากทุกแห่งก่อนยื่น
ดูเกณฑ์เงินได้ก่อนหักรายการต่าง ๆ ตามมาตรา 56 ไม่ใช่ดูว่ามียอดภาษีหักหรือไม่ คนโสดที่มีแต่เงินได้จ้างแรงงานเกิน 120,000 บาทยังมีหน้าที่ยื่น แม้คำนวณภาษีแล้วไม่ต้องจ่ายเพิ่ม
จำนวนเล็กน้อยไม่ใช่ข้อยกเว้นในการเลือกแบบ ต้องดูว่าต้องรวมเงินปันผลหรือใช้ทางเลือกภาษีแยกได้ตามเงื่อนไขมาตรา 48(3) หากนำมารวมคำนวณร่วมกับเงินเดือน แบบ 90 โดยทั่วไปจึงเป็นแบบที่เกี่ยวข้อง
ยอดภาษีหักในหนังสือรับรองไม่ใช่ยอดคืน ต้องคำนวณภาษีทั้งปีก่อนแล้วเทียบเครดิตที่ใช้ได้ ถ้าเครดิตสูงกว่าภาษีจึงมีส่วนเกินที่อาจขอคืน โดยกรมสรรพากรยังตรวจเอกสารได้
ยังสรุปจากประกาศที่ใช้ในกฎปฏิทินนี้ไม่ได้ เพราะช่วงขยายจบที่กำหนดปกติ 31 มกราคม 2570 แต่แบบรายปีมีวันปกติ 31 มีนาคม 2570 ต้องตรวจประกาศที่ครอบคลุมกำหนดนั้นและปฏิทินวันหยุดก่อนอาศัยวันเพิ่ม
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. แนวปฏิบัติ
กรมสรรพากร: วิธีกรอก ภ.ง.ด.91 ปีภาษี 2568กรมสรรพากร
เงินได้มาตรา 40(1) ประเภทเดียว โสดเกิน 120,000 บาท ผู้มีคู่สมรสฝ่ายเดียวหรือทั้งสองฝ่ายรวมกันเกิน 220,000 บาท
2. แนวปฏิบัติ
กรมสรรพากร: การปรับปรุงโครงสร้างภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ตั้งแต่ 1 มกราคม 2560)กรมสรรพากร
เงินได้ 40(1)(2) หักค่าใช้จ่ายร้อยละ 50 รวมกันไม่เกิน 100,000 บาท (มาตรา 42 ทวิ) ลดหย่อนผู้มีเงินได้ 60,000 บาท (มาตรา 47(1)(ก)) และเงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกได้รับยกเว้นตามบัญชีอัตรา
3. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 38–64: ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดากรมสรรพากร
มาตรา 41 (เงินได้จากต่างประเทศของผู้อยู่ในไทย) และมาตรา 42 (เงินได้ที่ได้รับยกเว้น เช่น เงินที่ได้รับจากบุพการีโดยเสน่หาภายในเพดาน)
4. ประกาศ
กระทรวงการคลัง: ขยายกำหนดยื่นออนไลน์ถึง 31 มกราคม 2570กรมสรรพากร
เพิ่มแปดวันแก่แบบและการชำระออนไลน์ที่เข้าเงื่อนไขช่วง 1 กุมภาพันธ์ 2567–31 มกราคม 2570 ไม่ใช่กำหนดใหม่ถาวรทุกช่องทาง
5. แนวปฏิบัติ
การคืนภาษีผ่านพร้อมเพย์กรมสรรพากร
รับเงินคืนผ่านพร้อมเพย์ที่ผูกกับเลขประจำตัวประชาชน
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ภ.ง.ด.90 / 91)ภาษี = ผลรวมของเงินได้สุทธิแต่ละขั้น × อัตราขั้นนั้น (0/5/10/15/20/25/30/35%)
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- ภ.ง.ด.1ภ.ง.ด.1 คือแบบรายเดือนที่ผู้จ่ายใช้รายงานเงินได้ตามมาตรา 40(1) และ 40(2) และนำส่งภาษีที่หักตามมาตรา 50(1) ไม่ใช่แบบสรุปเงินได้ทั้งปีหรือหนังสือรับรองของผู้รับเงิน
- ใบรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ)50 ทวิคือหนังสือรับรองเงินได้และภาษีที่หักตามมาตรา 50 ทวิ ใช้ทั้งกับเงินเดือนและเงินได้อื่น โดยกำหนดเวลาออกขึ้นกับฐานกฎหมายของการหัก
- ภ.ง.ด.50ภ.ง.ด.50 คือแบบภาษีเงินได้นิติบุคคลประจำรอบบัญชีที่สรุปกำไรทางภาษี ภาษีทั้งรอบ และเครดิต โดยมีกำหนดปกติ 150 วันหลังปิดรอบ
- ภ.ง.ด.51ภ.ง.ด.51 คือแบบภาษีเงินได้นิติบุคคลกลางรอบ ซึ่งบริษัททั่วไปใช้ครึ่งหนึ่งของกำไรสุทธิทั้งรอบที่ประมาณไว้เป็นฐานคำนวณ และนำภาษีที่จ่ายไปเครดิตปลายปี
- ภ.ง.ด.53ภ.ง.ด.53 คือแบบนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายเมื่อผู้รับเงินเป็นนิติบุคคลไทย (บริษัทหรือห้างที่จดทะเบียน)ที่เข้าเงื่อนไขกฎหมาย โดยต้องแยกประเภทเงินได้และฐานการหักก่อนเลือกแบบ
- ภ.ง.ด.3ภ.ง.ด.3 คือแบบนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายสำหรับเงินจ่ายให้บุคคลธรรมดาที่เข้าเงื่อนไขกฎหมาย โดยต้องแยกประเภทเงินได้และฐานการหักก่อนเลือกแบบ
- ภ.พ.30ภ.พ.30 คือแบบแสดงรายการ VAT ของผู้ประกอบการจดทะเบียนสำหรับแต่ละเดือนภาษี ใช้แสดงยอดขาย ภาษีขาย ภาษีซื้อที่หักได้ และผลเป็นภาษีชำระหรือเครดิต โดยยังต้องยื่นแม้เดือนนั้นไม่มีการขาย
- จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มการจดทะเบียน VAT คือการเข้าสู่ระบบภาษีมูลค่าเพิ่มของผู้ประกอบการ โดยกิจการในบังคับที่มีรายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีต้องยื่นคำขอภายใน 30 วันจากวันที่เกินเกณฑ์