งานบัญชีและงบการเงิน
ลูกหนี้การค้า(AR)
Accounts receivable
ลูกหนี้การค้าคือสิทธิเรียกเก็บเงินจากการขายสินค้าหรือบริการตามปกติที่ยังค้างรับ โดยต้องแสดงมูลค่าที่คาดว่าจะเก็บได้หลังหักค่าเผื่อ
คำตอบสั้น
ลูกหนี้การค้า (AR) คือ สิทธิเรียกเก็บเงินจากการขายสินค้าหรือบริการตามปกติที่ยังค้างรับ โดยต้องแสดงมูลค่าที่คาดว่าจะเก็บได้หลังหักค่าเผื่อ
ขั้นตอนโดยสรุป
- จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
- บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
- กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
- สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินทะเบียนลูกหนี้และรายงานอายุหนี้ใช้ติดตามยอดรายลูกค้าและกระทบกับบัญชีคุม การตั้งค่าเผื่อตาม TFRS for NPAEs เป็นการประมาณมูลค่าทางบัญชี ส่วนหนี้สูญที่หักภาษีต้องตรวจมาตรา 65 ทวิ (9) และกฎกระทรวง 186 แยกต่างหาก

ลูกหนี้การค้าเกิดจากอะไร และทะเบียนต้องตอบคำถามใด
ลูกหนี้การค้าเป็นสิทธิเรียกเก็บสิ่งตอบแทนจากการขายสินค้าหรือให้บริการตามกิจกรรมปกติที่ยังไม่ได้รับชำระ ไม่ใช่เงินสดที่มีอยู่ในธนาคาร และไม่ใช่รายได้ใหม่ทุกครั้งที่รับเงินจากลูกหนี้เดิม TFRS for NPAEs บทที่ 7 แยกลูกหนี้การค้าออกจากลูกหนี้อื่น เช่น เงินให้พนักงานยืมหรือเงินให้กรรมการกู้ การจัดประเภทจึงต้องดูที่มาของสิทธิ ไม่ใช่เพียงชื่อผู้ค้างเงินว่าเป็นลูกค้าหรือไม่
ทะเบียนลูกหนี้รายตัวควรเชื่อมรหัสลูกค้า เลขเอกสาร วันที่เกิดสิทธิ วันครบกำหนด จำนวนตั้งหนี้ รายการรับชำระ ใบลดหนี้ และยอดเปิดค้างไว้ด้วยกัน ยอดรวมทะเบียน ณ วันเดียวกันต้องกระทบกับบัญชีคุมในแยกประเภท ความต่างอาจเกิดจากรับเงินแล้วไม่ตัดรายการ โอนข้ามรหัสลูกค้า หรือบันทึกใบลดหนี้คนละงวด จึงควรตามรอยด้วยเลขเอกสาร ไม่ใช้การปรับยอดรวมเพื่อให้ตรงกันโดยไม่ทราบสาเหตุ
อ่านอายุลูกหนี้จากวันครบกำหนด ไม่ใช่จากสีในรายงาน
รายงานอายุลูกหนี้หรือ ageing แสดงยอดคงค้างแยกตามเวลาที่พ้นกำหนดชำระ ตัวอย่างช่วงที่กิจการกำหนดใช้เองได้คือ ยังไม่ครบกำหนด เกินกำหนด 1–30 วัน 31–60 วัน และเกิน 60 วัน ช่วงเหล่านี้เป็นเครื่องมือบริหาร ไม่ใช่จำนวนวันที่กฎหมายให้รอก่อนติดตามหนี้ หากโปรแกรมนับจากวันออกใบแจ้งหนี้แทนวันครบกำหนด ต้องระบุฐานนั้นให้ชัด เพราะลูกค้าที่ได้เครดิตต่างกันจะถูกเปรียบเทียบคลาดเคลื่อน
เริ่มทบทวนจากยอดที่มีข้อพิพาท เอกสารส่งมอบไม่ครบ หรือเคยรับปากจ่ายแล้วผิดนัด แยกยอดที่รอใบลดหนี้กับเงินรับที่ยังจับคู่ไม่ได้ก่อนใช้รายงานตัดสินความเสี่ยง บันทึกผู้รับผิดชอบ วันที่ติดต่อล่าสุด และวันนัดหมายชำระใหม่ไว้ แต่การเปลี่ยนวันนัดในงานติดตามไม่ควรเขียนทับวันครบกำหนดตามสัญญาเดิมจนดูเหมือนหนี้ไม่เคยค้าง การยืนยันยอดกับลูกค้าเป็นหลักฐานประกอบ ไม่ใช่สิ่งทดแทนการกระทบยอดทะเบียนกับบัญชีคุม
ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญเป็นประมาณการ ไม่ใช่สิทธิลดภาษีทันที
TFRS for NPAEs ย่อหน้า 7.3 กำหนดมูลค่าภายหลังเป็นจำนวนที่คาดว่าจะได้รับหลังหักค่าเผื่อ ย่อหน้า 7.5 เปิดให้ประมาณจากร้อยละของยอดขายเชื่อสุทธิ จากกลุ่มอายุหนี้ หรือจากการประเมินลูกหนี้แต่ละราย จึงไม่ควรนำชื่อโมเดลผลขาดทุนด้านเครดิตตาม TFRS 9 มาอ้างว่าบังคับทุกกิจการ NPAE อัตราที่เลือกต้องมีเหตุผลจากประวัติเก็บเงินจริง สภาพลูกหนี้ และข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่ใช้อัตราเดียวเพราะเคยใช้ต่อกันมา
ตัวอย่างสมมติเพื่อแสดงกลไกบัญชีเท่านั้น: ลูกหนี้รวม 500,000 บาท และประเมินค่าเผื่อปลายงวดที่ต้องมีไว้ 20,000 บาท ทำให้ลูกหนี้สุทธิเท่ากับ 480,000 บาท หากบัญชีค่าเผื่อเดิมมีเครดิต 8,000 บาทและไม่มีรายการอื่นที่กระทบ ต้องเพิ่มค่าใช้จ่ายกับค่าเผื่ออีก 12,000 บาท ไม่ใช่บันทึกค่าใช้จ่ายซ้ำเต็ม 20,000 บาท ด้านภาษีต้องแยกตารางบวกกลับประมาณการที่ไม่เข้าเกณฑ์รายจ่าย โดยมาตรา 65 ตรี (1) และการจำหน่ายหนี้ตามมาตรา 65 ทวิ (9) ไม่ใช่เกณฑ์เดียวกับการวัดมูลค่าทางบัญชี
หนี้สูญทางภาษี: ตรวจยอดต่อรายและขั้นตอนตามกฎกระทรวง 186
มาตรา 65 ทวิ (9) ให้ใช้หลักเกณฑ์ในกฎกระทรวงสำหรับการจำหน่ายหนี้สูญ ข้อ 3 ของฉบับ 186 กำหนดว่าต้องเป็นหนี้จากหรือเนื่องกับกิจการ หรือเคยรวมเป็นเงินได้คำนวณกำไรสุทธิแล้ว หนี้ต้องยังไม่ขาดอายุความและมีหลักฐานชัดพอใช้ฟ้องได้ อีกทั้งไม่รวมหนี้ของผู้เป็นหรือเคยเป็นกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการ ให้พิจารณายอดหนี้ของลูกหนี้แต่ละราย ไม่แบ่งใบแจ้งหนี้หลายใบเพื่อหลบชั้นมูลค่า
ตามข้อ 6 ที่แก้ไขโดยฉบับ 374 ถ้ายอดต่อรายไม่เกิน 200,000 บาท อาจไม่ต้องใช้ขั้นตอนข้อ 4–5 เมื่อมีหลักฐานทวงถามตามสมควรแต่ไม่ได้เงิน และต้นทุนฟ้องไม่คุ้มกับหนี้ที่จะได้รับ ทั้งยังต้องผ่านข้อ 3 ส่วนยอดเกิน 200,000 บาทแต่ไม่เกิน 2,000,000 บาท ใช้ข้อ 5 เช่น ฟ้องแพ่งและศาลรับฟ้อง หรือยื่นขอเฉลี่ยหนี้และศาลรับคำขอ หรือขั้นตอนรับคำฟ้อง/คำขอรับชำระหนี้ในกรณีล้มละลายตามที่ข้อ 5 ระบุ สำหรับข้อ 5(2)–(3) ต้องมีคำสั่งอนุมัติจากกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการไม่เกิน 30 วันหลังสิ้นงวดบัญชีนั้นด้วย
กรณีเกิน 2,000,000 บาท ข้อ 4 ให้ทางเลือกที่เข้มกว่า เช่น เส้นทางแพ่งต้องมีหมายบังคับคดีและรายงานบังคับคดีครั้งแรกที่แสดงว่าดำเนินการแล้วแต่ไม่มีทรัพย์ชำระ ส่วนเส้นทางล้มละลายต้องถึงการประนอมหนี้ที่ศาลเห็นชอบ หรือพิพากษาล้มละลายพร้อมแบ่งทรัพย์ครั้งแรกหรือสั่งปิดคดี อีกทางคือทวงถามแล้วประกอบข้อเท็จจริงลูกหนี้ตาย/สาบสูญและไร้ทรัพย์ หรือเลิกกิจการโดยเจ้าหนี้บุริมสิทธิลำดับก่อนมีหนี้เกินทรัพย์ทั้งหมดตามข้อ 4(1) เงื่อนไขเหล่านี้เป็นทางเลือกตามกฎหมาย ไม่ใช่เพียงส่งจดหมายทวงถามครบจำนวนครั้งแล้วหักภาษีได้
คำนวณ DSO และใช้ร่วมกับการเก็บเงินจริง
DSO หรือจำนวนวันขายที่ยังเป็นลูกหนี้ ใช้ติดตามความเร็วในการเปลี่ยนยอดขายเชื่อเป็นเงิน สูตรบริหารหนึ่งคือ ลูกหนี้การค้าเฉลี่ย ÷ ยอดขายเชื่อสุทธิของงวด × จำนวนวันในงวด ต้องกำหนดฐานให้สอดคล้องกัน เช่น ไม่รวม VAT ทั้งตัวตั้งและตัวหาร และใช้ยอดก่อนหักค่าเผื่อเมื่อต้องการวัดการเก็บยอดตามใบแจ้งหนี้ DSO ไม่ใช่จำนวนวันที่กฎหมายอนุญาตให้ค้าง และไม่ใช่อัตราส่วนที่คำนวณแล้วใช้ตัดหนี้สูญได้
สมมติงวด 90 วัน ลูกหนี้เปิดงวด 300,000 บาท ปิดงวด 420,000 บาท และยอดขายเชื่อสุทธิ 1,080,000 บาท ทั้งหมดไม่รวม VAT ค่าเฉลี่ยคือ 360,000 บาท จึงได้ DSO = 360,000 ÷ 1,080,000 × 90 = 30 วัน ผลนี้ไม่แปลว่าทุกใบเก็บได้ใน 30 วัน เพราะอาจมีลูกหนี้เก่าค้างนานถูกกลบด้วยยอดใหม่ ควรอ่านคู่สัดส่วนยอดเกินกำหนดต่อยอดลูกหนี้ทั้งหมด อัตราเก็บเงินตามนัด และสัดส่วนลูกหนี้รายใหญ่ พร้อมส่งกำหนดรับเงินเข้าแผนกระแสเงินสด
ปิดยอดลูกหนี้ให้เชื่อมบัญชี ภาษี และแผนเงินสด
ปลายงวดควรจัดชุดงานที่มีทะเบียนลูกหนี้ รายงานอายุหนี้ กระทบบัญชีคุม หลักฐานรับชำระหลังวันสิ้นงวด และกระดาษทำการค่าเผื่อแยกจากแฟ้มหนี้สูญภาษี ย่อหน้า 7.7–7.9 ของ NPAEs กล่าวถึงการตัดจำหน่ายหลังติดตามแล้วคาดว่าจะไม่ได้รับ การได้รับคืนภายหลัง และการเปิดเผยข้อมูล การตัดออกจากบัญชีจึงควรตามรอยได้ทั้งยอดเดิม ค่าเผื่อที่ใช้ และการรับคืน ไม่ปล่อยให้ยอดหายไปจากทะเบียนโดยไม่มีเหตุผล
การไม่ได้รับเงินไม่ได้ลบภาระ VAT ที่เกิดตามจุดความรับผิดไปเอง แต่ก็ไม่ควรสรุปจากการมีลูกหนี้ว่าจุดความรับผิดทุกธุรกรรมเหมือนกัน การลดภาษีขายจากหนี้สูญมีเงื่อนไข VAT ต่างหากจากภาษีเงินได้นิติบุคคล สำหรับการวางแผน ให้เชื่อมยอดที่คาดเก็บได้กับ กระแสเงินสด โดยใช้วันรับเงินจริงที่มีหลักฐานรองรับ ไม่ใช่เพียงวันที่ฝ่ายขายต้องการให้ลูกค้าจ่าย และรักษารายการเสี่ยงไว้ให้ผู้บริหารเห็นผลหากรับช้ากว่าคาด
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •เลือกเกณฑ์หนี้สูญจากยอดลูกหนี้ต่อราย ไม่แยกตามใบแจ้งหนี้
- •ค่าเผื่อทางบัญชีไม่ทำให้เกิดรายจ่ายภาษีโดยอัตโนมัติ
- •คำนวณ DSO ด้วยฐานลูกหนี้และยอดขายที่สอดคล้องกัน
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ลูกหนี้การค้า
ไม่มีกฎทั่วไปว่าครบ 90 วันแล้วต้องตัดหรือหักภาษีได้ทันที ต้องประเมินค่าเผื่อจากข้อมูลการเรียกเก็บตาม NPAEs และแยกตรวจเงื่อนไขกฎกระทรวง 186 สำหรับการหักรายจ่ายภาษี การใส่ยอดในช่วงอายุหนี้ไม่ได้เป็นหลักฐานว่าขั้นตอนทางภาษีครบแล้ว
อาจใช้ข้อ 6 ได้หากผ่านข้อ 3 มีหลักฐานติดตามที่เหมาะสมแต่ยังไม่ได้เงิน และประเมินแล้วต้นทุนฟ้องไม่คุ้มกับยอดที่จะเก็บได้ วงเงินไม่เกิน 200,000 บาทเป็นเพียงเงื่อนไขหนึ่ง ไม่ใช่สิทธิหักอัตโนมัติ ควรเก็บเหตุผลเรื่องต้นทุนและหลักฐานเป็นแฟ้มรายลูกหนี้
ดูหนี้ของลูกหนี้แต่ละราย ไม่แยกใบแจ้งหนี้เพื่อให้แต่ละใบต่ำกว่าเพดาน รายงานต้องรวมรายการของนิติบุคคลลูกหนี้เดียวกันและตรวจว่าการชำระหรือใบลดหนี้ใดเกิดขึ้นแล้วจริงก่อนเลือกเส้นทางตามข้อ 4–6
เก็บตารางเชื่อมค่าเผื่อทางบัญชีกับยอดที่บวกกลับแต่ละงวด เมื่อจำหน่ายหนี้และมีเงื่อนไขภาษีครบให้พิจารณารายจ่ายตามข้อเท็จจริงโดยไม่หักซ้ำกับยอดที่เคยหักแล้ว การรับชำระหนี้ที่ตัดไปต้องพิจารณาบัญชีและผลภาษีของการรับคืนด้วย
ไม่เสมอ เพราะยอดขายปลายงวดที่เปลี่ยนมาก การขายเงินสดปนตัวหาร หรือการตัดลูกหนี้ออกอาจทำให้ตัวเลขดูดีโดยไม่ได้รับเงินเพิ่ม ให้ใช้สูตรเดิม ฐาน VAT เดิม และดูจำนวนเงินที่เก็บได้จริงกับสัดส่วนหนี้เก่าควบคู่กัน
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. พระราชบัญญัติ
พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
หน้าที่จัดทำบัญชี คุณสมบัติผู้ทำบัญชี ระยะเวลาเก็บรักษาบัญชีและเอกสาร และกำหนดนำส่งงบการเงิน
2. มาตรฐานวิชาชีพ
มาตรฐานรายงานการเงินฉบับที่ใช้กับกิจการซึ่งไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ (NPAEs) (TFRS for NPAEs)สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
กรอบการรายงานที่ SME ส่วนใหญ่ใช้จัดทำงบการเงิน รวมถึงการรับรู้รายได้ สินค้าคงเหลือ และที่ดินอาคารอุปกรณ์
3. มาตรฐานวิชาชีพ
TFRS for NPAEs ปรับปรุง 2565: การนำเสนองบและลูกหนี้สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
ย่อหน้า 4.1–4.3: องค์ประกอบงบและไม่บังคับงบกระแสเงินสด; 7.1–7.9: ลูกหนี้ ค่าเผื่อ การตัดจำหน่ายและการเปิดเผย
4. ประกาศ
กฎกระทรวง 186 ว่าด้วยหนี้สูญ ฉบับรวมแก้ไขกรมสรรพากร
ออกตามมาตรา 65 ทวิ (9); ข้อ 3–6 แก้ไขโดยฉบับ 374: 200,000/2,000,000 บาทต่อราย ขั้นตอนศาลและอนุมัติ 30 วันในข้อ 5(2)–(3)
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- ภ.พ.30ภ.พ.30 คือแบบแสดงรายการ VAT ของผู้ประกอบการจดทะเบียนสำหรับแต่ละเดือนภาษี ใช้แสดงยอดขาย ภาษีขาย ภาษีซื้อที่หักได้ และผลเป็นภาษีชำระหรือเครดิต โดยยังต้องยื่นแม้เดือนนั้นไม่มีการขาย
- การปิดบัญชีการปิดบัญชีคือการสรุปผลของงวดหลังปรับปรุงรายการให้ครบ แล้วปิดยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายเพื่อส่งต่อผลกำไรหรือขาดทุนไปยังส่วนของเจ้าของ
- กระแสเงินสดกระแสเงินสดคือการรับและจ่ายเงินสดกับรายการเทียบเท่าเงินสดในช่วงหนึ่ง ซึ่งอาจต่างจากกำไรเพราะเวลาเก็บเงิน จ่ายเงิน และการรับรู้บัญชีไม่ตรงกัน
- ผู้ทำบัญชีผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี
- ผังบัญชีผังบัญชีคือระบบชื่อและรหัสที่ใช้จัดกลุ่มรายการบัญชีของกิจการ โดยเชื่อมบัญชีแยกประเภทเข้ากับงบการเงินและข้อมูลภาษี ไม่ใช่แบบงบหรือรายงานภาษีในตัวเอง
- งบทดลองงบทดลองคือรายการยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งที่ใช้ตรวจเดบิตรวมกับเครดิตรวมและเตรียมปรับปรุงบัญชี โดยยอดเท่ากันไม่ได้ยืนยันว่ารายการครบหรือถูกต้อง
- รอบระยะเวลาบัญชีรอบระยะเวลาบัญชีคือช่วงที่กิจการใช้สรุปผลประกอบการและคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยปกติยาว 12 เดือน แต่อาจสั้นกว่านั้นเมื่อเข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย
- มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะTFRS for NPAEs คือมาตรฐานรายงานการเงินไทยสำหรับกิจการที่ไม่เข้าข่ายมีส่วนได้เสียสาธารณะ โดยพิจารณาสถานะและลักษณะธุรกิจ ไม่ใช่ยอดขายหรือทุนเพียงอย่างเดียว
- การจัดทำบัญชีย้อนหลังการจัดทำบัญชีย้อนหลังคือการสร้างหรือแก้ข้อมูลบัญชีของงวดที่ผ่านไปจากหลักฐานจริง โดยแยกการแก้ข้อผิดพลาดในงบออกจากการแก้แบบภาษีของงวดที่เกี่ยวข้อง