Skip to main content

งานบัญชีและงบการเงิน

ลูกหนี้การค้า(AR)

Accounts receivable

ลูกหนี้การค้าคือสิทธิเรียกเก็บเงินจากการขายสินค้าหรือบริการตามปกติที่ยังค้างรับ โดยต้องแสดงมูลค่าที่คาดว่าจะเก็บได้หลังหักค่าเผื่อ

คำตอบสั้น

ลูกหนี้การค้า (AR) คือ สิทธิเรียกเก็บเงินจากการขายสินค้าหรือบริการตามปกติที่ยังค้างรับ โดยต้องแสดงมูลค่าที่คาดว่าจะเก็บได้หลังหักค่าเผื่อ

ขั้นตอนโดยสรุป

  1. จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
  2. บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
  3. กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
  4. สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ

สิ่งที่ต้องเตรียม

  • เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
  • รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
  • หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
  • แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้

ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย

แจ้งงานที่ต้องการประเมิน

ทะเบียนลูกหนี้และรายงานอายุหนี้ใช้ติดตามยอดรายลูกค้าและกระทบกับบัญชีคุม การตั้งค่าเผื่อตาม TFRS for NPAEs เป็นการประมาณมูลค่าทางบัญชี ส่วนหนี้สูญที่หักภาษีต้องตรวจมาตรา 65 ทวิ (9) และกฎกระทรวง 186 แยกต่างหาก

มือกำลังเทียบใบเสร็จ ข้างเครื่องคิดเลขและโน้ตบุ๊ก ไม่ใช่ใบกำกับภาษีไทย
ภาพประกอบเนื้อหา ไม่ใช่ภาพทีมงานหรือเคสลูกค้าของบริษัทKaboompics · Pexels License

ลูกหนี้การค้าเกิดจากอะไร และทะเบียนต้องตอบคำถามใด

ลูกหนี้การค้าเป็นสิทธิเรียกเก็บสิ่งตอบแทนจากการขายสินค้าหรือให้บริการตามกิจกรรมปกติที่ยังไม่ได้รับชำระ ไม่ใช่เงินสดที่มีอยู่ในธนาคาร และไม่ใช่รายได้ใหม่ทุกครั้งที่รับเงินจากลูกหนี้เดิม TFRS for NPAEs บทที่ 7 แยกลูกหนี้การค้าออกจากลูกหนี้อื่น เช่น เงินให้พนักงานยืมหรือเงินให้กรรมการกู้ การจัดประเภทจึงต้องดูที่มาของสิทธิ ไม่ใช่เพียงชื่อผู้ค้างเงินว่าเป็นลูกค้าหรือไม่

ทะเบียนลูกหนี้รายตัวควรเชื่อมรหัสลูกค้า เลขเอกสาร วันที่เกิดสิทธิ วันครบกำหนด จำนวนตั้งหนี้ รายการรับชำระ ใบลดหนี้ และยอดเปิดค้างไว้ด้วยกัน ยอดรวมทะเบียน ณ วันเดียวกันต้องกระทบกับบัญชีคุมในแยกประเภท ความต่างอาจเกิดจากรับเงินแล้วไม่ตัดรายการ โอนข้ามรหัสลูกค้า หรือบันทึกใบลดหนี้คนละงวด จึงควรตามรอยด้วยเลขเอกสาร ไม่ใช้การปรับยอดรวมเพื่อให้ตรงกันโดยไม่ทราบสาเหตุ

อ่านอายุลูกหนี้จากวันครบกำหนด ไม่ใช่จากสีในรายงาน

รายงานอายุลูกหนี้หรือ ageing แสดงยอดคงค้างแยกตามเวลาที่พ้นกำหนดชำระ ตัวอย่างช่วงที่กิจการกำหนดใช้เองได้คือ ยังไม่ครบกำหนด เกินกำหนด 1–30 วัน 31–60 วัน และเกิน 60 วัน ช่วงเหล่านี้เป็นเครื่องมือบริหาร ไม่ใช่จำนวนวันที่กฎหมายให้รอก่อนติดตามหนี้ หากโปรแกรมนับจากวันออกใบแจ้งหนี้แทนวันครบกำหนด ต้องระบุฐานนั้นให้ชัด เพราะลูกค้าที่ได้เครดิตต่างกันจะถูกเปรียบเทียบคลาดเคลื่อน

เริ่มทบทวนจากยอดที่มีข้อพิพาท เอกสารส่งมอบไม่ครบ หรือเคยรับปากจ่ายแล้วผิดนัด แยกยอดที่รอใบลดหนี้กับเงินรับที่ยังจับคู่ไม่ได้ก่อนใช้รายงานตัดสินความเสี่ยง บันทึกผู้รับผิดชอบ วันที่ติดต่อล่าสุด และวันนัดหมายชำระใหม่ไว้ แต่การเปลี่ยนวันนัดในงานติดตามไม่ควรเขียนทับวันครบกำหนดตามสัญญาเดิมจนดูเหมือนหนี้ไม่เคยค้าง การยืนยันยอดกับลูกค้าเป็นหลักฐานประกอบ ไม่ใช่สิ่งทดแทนการกระทบยอดทะเบียนกับบัญชีคุม

ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญเป็นประมาณการ ไม่ใช่สิทธิลดภาษีทันที

TFRS for NPAEs ย่อหน้า 7.3 กำหนดมูลค่าภายหลังเป็นจำนวนที่คาดว่าจะได้รับหลังหักค่าเผื่อ ย่อหน้า 7.5 เปิดให้ประมาณจากร้อยละของยอดขายเชื่อสุทธิ จากกลุ่มอายุหนี้ หรือจากการประเมินลูกหนี้แต่ละราย จึงไม่ควรนำชื่อโมเดลผลขาดทุนด้านเครดิตตาม TFRS 9 มาอ้างว่าบังคับทุกกิจการ NPAE อัตราที่เลือกต้องมีเหตุผลจากประวัติเก็บเงินจริง สภาพลูกหนี้ และข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่ใช้อัตราเดียวเพราะเคยใช้ต่อกันมา

ตัวอย่างสมมติเพื่อแสดงกลไกบัญชีเท่านั้น: ลูกหนี้รวม 500,000 บาท และประเมินค่าเผื่อปลายงวดที่ต้องมีไว้ 20,000 บาท ทำให้ลูกหนี้สุทธิเท่ากับ 480,000 บาท หากบัญชีค่าเผื่อเดิมมีเครดิต 8,000 บาทและไม่มีรายการอื่นที่กระทบ ต้องเพิ่มค่าใช้จ่ายกับค่าเผื่ออีก 12,000 บาท ไม่ใช่บันทึกค่าใช้จ่ายซ้ำเต็ม 20,000 บาท ด้านภาษีต้องแยกตารางบวกกลับประมาณการที่ไม่เข้าเกณฑ์รายจ่าย โดยมาตรา 65 ตรี (1) และการจำหน่ายหนี้ตามมาตรา 65 ทวิ (9) ไม่ใช่เกณฑ์เดียวกับการวัดมูลค่าทางบัญชี

หนี้สูญทางภาษี: ตรวจยอดต่อรายและขั้นตอนตามกฎกระทรวง 186

มาตรา 65 ทวิ (9) ให้ใช้หลักเกณฑ์ในกฎกระทรวงสำหรับการจำหน่ายหนี้สูญ ข้อ 3 ของฉบับ 186 กำหนดว่าต้องเป็นหนี้จากหรือเนื่องกับกิจการ หรือเคยรวมเป็นเงินได้คำนวณกำไรสุทธิแล้ว หนี้ต้องยังไม่ขาดอายุความและมีหลักฐานชัดพอใช้ฟ้องได้ อีกทั้งไม่รวมหนี้ของผู้เป็นหรือเคยเป็นกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการ ให้พิจารณายอดหนี้ของลูกหนี้แต่ละราย ไม่แบ่งใบแจ้งหนี้หลายใบเพื่อหลบชั้นมูลค่า

ตามข้อ 6 ที่แก้ไขโดยฉบับ 374 ถ้ายอดต่อรายไม่เกิน 200,000 บาท อาจไม่ต้องใช้ขั้นตอนข้อ 4–5 เมื่อมีหลักฐานทวงถามตามสมควรแต่ไม่ได้เงิน และต้นทุนฟ้องไม่คุ้มกับหนี้ที่จะได้รับ ทั้งยังต้องผ่านข้อ 3 ส่วนยอดเกิน 200,000 บาทแต่ไม่เกิน 2,000,000 บาท ใช้ข้อ 5 เช่น ฟ้องแพ่งและศาลรับฟ้อง หรือยื่นขอเฉลี่ยหนี้และศาลรับคำขอ หรือขั้นตอนรับคำฟ้อง/คำขอรับชำระหนี้ในกรณีล้มละลายตามที่ข้อ 5 ระบุ สำหรับข้อ 5(2)–(3) ต้องมีคำสั่งอนุมัติจากกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการไม่เกิน 30 วันหลังสิ้นงวดบัญชีนั้นด้วย

กรณีเกิน 2,000,000 บาท ข้อ 4 ให้ทางเลือกที่เข้มกว่า เช่น เส้นทางแพ่งต้องมีหมายบังคับคดีและรายงานบังคับคดีครั้งแรกที่แสดงว่าดำเนินการแล้วแต่ไม่มีทรัพย์ชำระ ส่วนเส้นทางล้มละลายต้องถึงการประนอมหนี้ที่ศาลเห็นชอบ หรือพิพากษาล้มละลายพร้อมแบ่งทรัพย์ครั้งแรกหรือสั่งปิดคดี อีกทางคือทวงถามแล้วประกอบข้อเท็จจริงลูกหนี้ตาย/สาบสูญและไร้ทรัพย์ หรือเลิกกิจการโดยเจ้าหนี้บุริมสิทธิลำดับก่อนมีหนี้เกินทรัพย์ทั้งหมดตามข้อ 4(1) เงื่อนไขเหล่านี้เป็นทางเลือกตามกฎหมาย ไม่ใช่เพียงส่งจดหมายทวงถามครบจำนวนครั้งแล้วหักภาษีได้

คำนวณ DSO และใช้ร่วมกับการเก็บเงินจริง

DSO หรือจำนวนวันขายที่ยังเป็นลูกหนี้ ใช้ติดตามความเร็วในการเปลี่ยนยอดขายเชื่อเป็นเงิน สูตรบริหารหนึ่งคือ ลูกหนี้การค้าเฉลี่ย ÷ ยอดขายเชื่อสุทธิของงวด × จำนวนวันในงวด ต้องกำหนดฐานให้สอดคล้องกัน เช่น ไม่รวม VAT ทั้งตัวตั้งและตัวหาร และใช้ยอดก่อนหักค่าเผื่อเมื่อต้องการวัดการเก็บยอดตามใบแจ้งหนี้ DSO ไม่ใช่จำนวนวันที่กฎหมายอนุญาตให้ค้าง และไม่ใช่อัตราส่วนที่คำนวณแล้วใช้ตัดหนี้สูญได้

สมมติงวด 90 วัน ลูกหนี้เปิดงวด 300,000 บาท ปิดงวด 420,000 บาท และยอดขายเชื่อสุทธิ 1,080,000 บาท ทั้งหมดไม่รวม VAT ค่าเฉลี่ยคือ 360,000 บาท จึงได้ DSO = 360,000 ÷ 1,080,000 × 90 = 30 วัน ผลนี้ไม่แปลว่าทุกใบเก็บได้ใน 30 วัน เพราะอาจมีลูกหนี้เก่าค้างนานถูกกลบด้วยยอดใหม่ ควรอ่านคู่สัดส่วนยอดเกินกำหนดต่อยอดลูกหนี้ทั้งหมด อัตราเก็บเงินตามนัด และสัดส่วนลูกหนี้รายใหญ่ พร้อมส่งกำหนดรับเงินเข้าแผนกระแสเงินสด

ปิดยอดลูกหนี้ให้เชื่อมบัญชี ภาษี และแผนเงินสด

ปลายงวดควรจัดชุดงานที่มีทะเบียนลูกหนี้ รายงานอายุหนี้ กระทบบัญชีคุม หลักฐานรับชำระหลังวันสิ้นงวด และกระดาษทำการค่าเผื่อแยกจากแฟ้มหนี้สูญภาษี ย่อหน้า 7.7–7.9 ของ NPAEs กล่าวถึงการตัดจำหน่ายหลังติดตามแล้วคาดว่าจะไม่ได้รับ การได้รับคืนภายหลัง และการเปิดเผยข้อมูล การตัดออกจากบัญชีจึงควรตามรอยได้ทั้งยอดเดิม ค่าเผื่อที่ใช้ และการรับคืน ไม่ปล่อยให้ยอดหายไปจากทะเบียนโดยไม่มีเหตุผล

การไม่ได้รับเงินไม่ได้ลบภาระ VAT ที่เกิดตามจุดความรับผิดไปเอง แต่ก็ไม่ควรสรุปจากการมีลูกหนี้ว่าจุดความรับผิดทุกธุรกรรมเหมือนกัน การลดภาษีขายจากหนี้สูญมีเงื่อนไข VAT ต่างหากจากภาษีเงินได้นิติบุคคล สำหรับการวางแผน ให้เชื่อมยอดที่คาดเก็บได้กับ กระแสเงินสด โดยใช้วันรับเงินจริงที่มีหลักฐานรองรับ ไม่ใช่เพียงวันที่ฝ่ายขายต้องการให้ลูกค้าจ่าย และรักษารายการเสี่ยงไว้ให้ผู้บริหารเห็นผลหากรับช้ากว่าคาด

ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ

  • •เลือกเกณฑ์หนี้สูญจากยอดลูกหนี้ต่อราย ไม่แยกตามใบแจ้งหนี้
  • •ค่าเผื่อทางบัญชีไม่ทำให้เกิดรายจ่ายภาษีโดยอัตโนมัติ
  • •คำนวณ DSO ด้วยฐานลูกหนี้และยอดขายที่สอดคล้องกัน

คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ลูกหนี้การค้า

ความคืบหน้าการอ่านคำถาม1/5 · 20%

ไม่มีกฎทั่วไปว่าครบ 90 วันแล้วต้องตัดหรือหักภาษีได้ทันที ต้องประเมินค่าเผื่อจากข้อมูลการเรียกเก็บตาม NPAEs และแยกตรวจเงื่อนไขกฎกระทรวง 186 สำหรับการหักรายจ่ายภาษี การใส่ยอดในช่วงอายุหนี้ไม่ได้เป็นหลักฐานว่าขั้นตอนทางภาษีครบแล้ว

คำตอบนี้ช่วยได้ไหม

แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้

ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ

  1. 1. พระราชบัญญัติ

    พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543

    กรมพัฒนาธุรกิจการค้า

    หน้าที่จัดทำบัญชี คุณสมบัติผู้ทำบัญชี ระยะเวลาเก็บรักษาบัญชีและเอกสาร และกำหนดนำส่งงบการเงิน

  2. 2. มาตรฐานวิชาชีพ

    มาตรฐานรายงานการเงินฉบับที่ใช้กับกิจการซึ่งไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ (NPAEs) (TFRS for NPAEs)

    สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์

    กรอบการรายงานที่ SME ส่วนใหญ่ใช้จัดทำงบการเงิน รวมถึงการรับรู้รายได้ สินค้าคงเหลือ และที่ดินอาคารอุปกรณ์

  3. 3. มาตรฐานวิชาชีพ

    TFRS for NPAEs ปรับปรุง 2565: การนำเสนองบและลูกหนี้

    สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์

    ย่อหน้า 4.1–4.3: องค์ประกอบงบและไม่บังคับงบกระแสเงินสด; 7.1–7.9: ลูกหนี้ ค่าเผื่อ การตัดจำหน่ายและการเปิดเผย

  4. 4. ประกาศ

    กฎกระทรวง 186 ว่าด้วยหนี้สูญ ฉบับรวมแก้ไข

    กรมสรรพากร

    ออกตามมาตรา 65 ทวิ (9); ข้อ 3–6 แก้ไขโดยฉบับ 374: 200,000/2,000,000 บาทต่อราย ขั้นตอนศาลและอนุมัติ 30 วันในข้อ 5(2)–(3)

คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้

คำที่เกี่ยวข้อง