งานบัญชีและงบการเงิน
กระแสเงินสด
Cash flow
กระแสเงินสดคือการรับและจ่ายเงินสดกับรายการเทียบเท่าเงินสดในช่วงหนึ่ง ซึ่งอาจต่างจากกำไรเพราะเวลาเก็บเงิน จ่ายเงิน และการรับรู้บัญชีไม่ตรงกัน
คำตอบสั้น
กระแสเงินสด คือ การรับและจ่ายเงินสดกับรายการเทียบเท่าเงินสดในช่วงหนึ่ง ซึ่งอาจต่างจากกำไรเพราะเวลาเก็บเงิน จ่ายเงิน และการรับรู้บัญชีไม่ตรงกัน
ขั้นตอนโดยสรุป
- จัดกลุ่มเอกสารต้นทางตามงวดบัญชีก่อนบันทึก
- บันทึกรายการตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการใช้
- กระทบยอดกับธนาคารและทะเบียนทรัพย์สินทุกเดือน
- สรุปยอดเข้างบทดลองและตรวจก่อนปิดงบ
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินงบกระแสเงินสดจำแนกเงินสดจากดำเนินงาน ลงทุน และจัดหาเงิน โดยส่วนดำเนินงานอาจใช้วิธีทางตรงหรือทางอ้อม NPAEs ย่อหน้า 4.2 ไม่บังคับให้ทำงบนี้ แต่ถ้าเลือกจัดทำให้ใช้ TAS 7 ส่วนประมาณการ 13 สัปดาห์เป็นเครื่องมือวางแผนอนาคต ไม่ใช่งบย้อนหลัง

กระแสเงินสดไม่ใช่กำไร และยอดเงินฝากไม่ใช่เงินพร้อมใช้ทั้งหมด
กระแสเงินสดอธิบายการรับและจ่ายเงินสดกับรายการเทียบเท่าเงินสดระหว่างช่วงเวลา ส่วนกำไรใช้เกณฑ์คงค้าง จึงอาจรับรู้รายได้ก่อนเก็บเงินและรับรู้ค่าใช้จ่ายโดยยังไม่จ่ายเงิน กิจการที่มีกำไรแต่มีลูกหนี้เพิ่มหรือซื้อสินค้ากักไว้มากจึงอาจมีเงินสดจากดำเนินงานติดลบได้ ในทางกลับกัน เงินกู้เข้าบัญชีทำให้เงินสดเพิ่มโดยไม่ได้ทำให้เกิดรายได้จากการขาย
ก่อนวิเคราะห์ควรกำหนดขอบเขตเงินสดให้ตรงกันทุกงวด เงินฝากที่มีข้อจำกัดการใช้ต้องแยกพิจารณา ไม่ถือเป็นเงินที่นำไปจ่ายได้ทั้งหมดเพียงเพราะปรากฏในบัญชีธนาคาร รายการเทียบเท่าเงินสดต้องเป็นเงินลงทุนระยะสั้นที่มีสภาพคล่องสูง เปลี่ยนเป็นจำนวนเงินที่ทราบได้และเสี่ยงต่อการเปลี่ยนมูลค่าน้อย โดยปกติมีอายุสั้นประมาณไม่เกินสามเดือนนับจากวันที่ได้มา ไม่ใช่เงินลงทุนทุกชนิดที่ผู้บริหารตั้งใจขายเร็ว
ใครต้องมีงบกระแสเงินสด: แยก NPAEs ออกจากมาตรฐานชุดเต็ม
TFRS for NPAEs ปรับปรุง 2565 ย่อหน้า 4.1 ระบุชุดงบหลัก ได้แก่ งบฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุนหรืองบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จ งบเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของ และหมายเหตุ ส่วนย่อหน้า 4.2 ไม่บังคับให้จัดทำงบกระแสเงินสด หากเห็นประโยชน์และเลือกทำ ให้ปฏิบัติตาม TAS 7 จึงไม่ควรกล่าวว่าบริษัทจำกัดทุกแห่งต้องยื่นงบกระแสเงินสดเพราะเป็นนิติบุคคล หรือทุก SME ใช้ข้อยกเว้นนี้ได้โดยไม่ตรวจกรอบบัญชี
ภายใต้มาตรฐานการรายงานทางการเงินชุดเต็ม งบกระแสเงินสดเป็นส่วนหนึ่งของชุดงบตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง การมีขนาดเล็กหรือไม่มีรายการเงินสดมากไม่ใช่เหตุยกเว้นโดยตัวมันเอง ส่วน NPAE ที่ธนาคารหรือผู้ถือหุ้นขอรายงานเงินสดเพิ่มเติมต้องแยกให้ได้ว่าเป็นเงื่อนไขสัญญาหรือความต้องการบริหาร ไม่ใช่ข้อบังคับทั่วไปของ NPAEs ระบบ DBD e-Filing เป็นช่องทางนำส่งงบ ไม่ใช่เกณฑ์ที่ทำให้กรอบบัญชีเปลี่ยนไปตามช่องที่ผู้ใช้เลือกกรอก
แยกดำเนินงาน ลงทุน และจัดหาเงินโดยดูสาระรายการ
กิจกรรมดำเนินงานเกี่ยวกับกิจกรรมหลักที่สร้างรายได้และรายการอื่นซึ่งไม่ใช่ลงทุนหรือจัดหาเงิน เช่น รับจากลูกค้า จ่ายค่าสินค้า และจ่ายพนักงาน กิจกรรมลงทุนรวมการซื้อขายสินทรัพย์ระยะยาวและเงินลงทุนที่ไม่ใช่รายการเทียบเท่าเงินสด ส่วนจัดหาเงินสะท้อนการเปลี่ยนแปลงเงินทุนและเงินกู้ เช่น รับทุน รับเงินกู้ และชำระคืนเงินต้น การคืนเงินต้นกู้จึงไม่ใช่ค่าใช้จ่ายกำไรขาดทุน แต่เป็นเงินสดไหลออกที่ต้องเห็นในรายงาน
การย้ายเงินระหว่างบัญชีธนาคารของกิจการที่อยู่ในขอบเขตเงินสดเดียวกันไม่ใช่เงินรับจากลูกค้าหรือเงินจ่ายภายนอก ไม่ควรนับซ้ำเพื่อให้ยอดหมุนเวียนดูสูงขึ้น หากซื้อเครื่องจักรโดยก่อหนี้และยังไม่ได้จ่าย นั่นไม่ใช่กระแสเงินสดจ่าย ณ วันที่ได้สินทรัพย์ ต้องแยกธุรกรรมไม่ใช้เงินสดและเปิดเผยตามเกณฑ์ที่ใช้ สำหรับดอกเบี้ย เงินปันผล และภาษี ให้ตรวจข้อกำหนดการจัดประเภทและเปิดเผยของ TAS 7 อย่างสม่ำเสมอ ไม่เดาจากชื่อบัญชีหรือเปลี่ยนหมวดเพื่อทำให้ดำเนินงานดูดี
วิธีทางตรงกับทางอ้อมต่างกันตรงส่วนดำเนินงาน
วิธีทางตรงแสดงกลุ่มเงินรับและเงินจ่ายหลัก เช่น รับจากลูกค้า จ่ายผู้ขาย และจ่ายพนักงาน ต้องมีข้อมูลรับจ่ายที่จัดประเภทได้และไม่ปะปนยอดโอนภายใน วิธีทางอ้อมเริ่มจากกำไรหรือขาดทุนแล้วปรับรายการไม่ใช้เงินสด รายการคงค้าง และผลของรายการที่เป็นลงทุนหรือจัดหาเงิน เพื่อหากระแสเงินสดจากดำเนินงาน ความต่างของสองวิธีจึงอยู่ที่รูปแบบนำเสนอส่วนดำเนินงาน ไม่ใช่เลือกวิธีหนึ่งแล้วละการแสดงส่วนลงทุนกับจัดหาเงินได้
ตัวอย่างสมมติเพื่อให้ตรวจเครื่องหมายได้: กำไรก่อนภาษี 120,000 บาท บวกค่าเสื่อม (รายการที่ไม่ใช้เงินสด) 20,000 บาท หักลูกหนี้เพิ่ม 50,000 บาท หักสินค้าเพิ่ม 10,000 บาท และบวกเจ้าหนี้การค้าเพิ่ม 30,000 บาท ได้เงินสดจากดำเนินงานก่อนภาษี 110,000 บาท สมมติจ่ายภาษีเงินได้ 15,000 บาท และไม่มีรายการอื่น จะเหลือ 95,000 บาท วิธีทางตรงของชุดเดียวกันอาจแสดงรับลูกค้า 450,000 บาท จ่ายผู้ขาย 280,000 บาท จ่ายพนักงานและค่าใช้จ่ายอื่น 60,000 บาท และภาษี 15,000 บาท ได้ 95,000 บาทเท่ากัน ตัวเลขนี้ไม่ใช่การคำนวณภาษีที่ต้องชำระ
หากซื้ออุปกรณ์ด้วยเงินสด 80,000 บาท รับเงินกู้ 50,000 บาท และคืนเงินต้น 20,000 บาท กระแสลงทุนคือจ่ายสุทธิ 80,000 บาท จัดหาเงินรับสุทธิ 30,000 บาท เงินสดเพิ่มรวมจึงเป็น 45,000 บาท เมื่อเงินสดต้นงวด 70,000 บาท ปลายงวดต้องเป็น 115,000 บาท โดยสมมติไม่มีผลต่างอัตราแลกเปลี่ยนหรือรายการอื่น เงินปลายงวดต้องกระทบกับองค์ประกอบเงินสดในงบฐานะการเงิน ไม่ใช่ตรวจเพียงว่าสูตรในตารางรวมลงตัว
ประมาณการ 13 สัปดาห์เป็นเครื่องมือมองหน้า ไม่ใช่งบย้อนหลัง
งบกระแสเงินสดอธิบายสิ่งที่เกิดในงวดที่ผ่านมา แต่ประมาณการเงินสดตอบว่าแต่ละสัปดาห์จะมีเงินพอจ่ายหรือไม่ ช่วง 13 สัปดาห์เป็นแนวทางบริหารที่ครอบคลุมประมาณหนึ่งไตรมาส ไม่ใช่ระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดให้ทุกกิจการต้องทำ ใช้วันรับเงินจริงที่คาดได้จากทะเบียนลูกหนี้และวันจ่ายตามกำหนดหนี้ เงินเดือน ภาษี และลงทุน วางยอดยกมาแยกจากเงินรับ และอย่านับวงเงินกู้ที่ยังไม่ได้รับอนุมัติเป็นเงินสดแน่นอน
ตัวอย่างสัปดาห์หนึ่งมีเงินใช้ได้ต้นสัปดาห์ 100,000 บาท คาดเก็บเงิน 60,000 บาท และต้องจ่าย 130,000 บาท จึงคาดเหลือ 30,000 บาท หากลูกค้าจ่ายช้า 40,000 บาท ยอดจะกลายเป็นขาด 10,000 บาท แม้กำไรเดือนนั้นยังเป็นบวกได้ ควรทดสอบกรณีรับช้าหรือยอดขายต่ำกว่าคาด แล้วอัปเดตด้วยยอดจริงเมื่อจบสัปดาห์ พร้อมเลื่อนกรอบไปอีกหนึ่งสัปดาห์ ดูแนวคิดเพิ่มเติมที่ ประมาณการกระแสเงินสด 13 สัปดาห์ ซึ่งเป็นงานวางแผน ไม่ใช่คำยืนยันว่าเงินจะเข้าแน่นอน
ตรวจจุดเชื่อมต่อก่อนใช้กระแสเงินสดตัดสินใจ
ข้อมูลตั้งต้นมาจากยอดเงินสดและเงินฝาก ยอดลูกหนี้กับเจ้าหนี้ และยอดสินค้าคงเหลือ จึงต้องกระทบธนาคาร ตรวจเงินรับรอตัดบัญชี และแยกเงินที่ใช้ไม่ได้ก่อนทำรายงาน ถ้ารายงานกำไรใช้ยอดหลังปรับปรุงแต่ตารางเงินสดใช้ยอดก่อนปรับปรุง ผลอาจดูขัดกันเพราะเป็นข้อมูลคนละรุ่น ควรระบุวันตัดยอด งวด สกุลเงิน และเงื่อนไขที่ใช้ พร้อมเก็บตารางเชื่อมกำไรกับกระแสดำเนินงานไว้ตรวจย้อนกลับ
อย่าแก้ปัญหาด้วยการยืดจ่ายเจ้าหนี้ทุกยอดโดยไม่ดูเงื่อนไข เพราะยอดเงินสดที่เพิ่มจากเลื่อนหนี้เป็นเพียงเวลาที่เปลี่ยน ไม่ใช่ประสิทธิภาพถาวร เช่นเดียวกับการขายสินทรัพย์หรือรับทุนก้อนใหญ่ที่ทำให้เงินสดรวมดีแต่ดำเนินงานยังขาดเงิน การวิเคราะห์ที่ใช้งานได้ต้องบอกทั้งแหล่งที่มาของเงินสด ความยั่งยืน และวันที่เสี่ยงขาดเงิน เชื่อม ลูกหนี้การค้า เพื่อแยกยอดที่ยังเป็นเพียงสิทธิเรียกเก็บออกจากเงินที่ใช้จ่ายได้จริง
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •โอนระหว่างบัญชีเงินสดของกิจการไม่ใช่เงินรับหรือจ่ายภายนอก
- •เงินต้นกู้รับและคืนจัดอยู่ในกิจกรรมจัดหาเงิน ไม่ใช่กำไร
- •ระยะ 13 สัปดาห์เป็นแนวทางบริหาร ไม่ใช่ข้อบังคับของ NPAEs
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง กระแสเงินสด
ย่อหน้า 4.2 ของ NPAEs ไม่บังคับงบกระแสเงินสด จึงไม่สรุปว่างบขาดเพียงเพราะไม่มีรายงานนี้ แต่ยังต้องมีองค์ประกอบอื่นตามย่อหน้า 4.1 และตรวจข้อกำหนดเฉพาะหรือสัญญาที่เกี่ยวข้อง หากเลือกทำงบกระแสเงินสดให้ใช้ TAS 7
ยังต้องมีข้อมูลที่ตรวจสอบได้ เพราะต้องกระทบเงินสดและแยกรายการลงทุนกับจัดหาเงิน วิธีทางอ้อมไม่ใช่การนำผลต่างยอดบัญชีทุกบัญชีมาใส่โดยไม่วิเคราะห์รายการไม่ใช้เงินสด การซื้อสินทรัพย์โดยยังไม่จ่ายต้องแยกออกจากเงินจ่ายจริง
เงินรับจากการกู้เป็นกิจกรรมจัดหาเงิน ไม่ใช่รายรับจากขายสินค้าและไม่ใช่กำไร การคืนเงินต้นเป็นเงินออกจากจัดหาเงิน ส่วนดอกเบี้ยต้องวิเคราะห์การจัดประเภทตามมาตรฐานที่ใช้ต่างหาก ไม่รวมเงินต้นกับดอกเบี้ยเป็นค่าใช้จ่ายก้อนเดียว
อาจไม่ผิด เพราะประมาณการรวมเงินที่คาดจะจ่ายในอนาคต ไม่ใช่ยอด ณ วันนี้ ต้องตรวจว่าวันรับจ่ายถูกงวดหรือไม่และนับเงินโอนภายในซ้ำหรือไม่ ยอดคาดติดลบเป็นสัญญาณให้จัดการเวลาเก็บเงิน การจ่าย และแหล่งเงินที่ยืนยันได้ ไม่ใช่หลักฐานว่าธนาคารยอมให้เบิกเกินบัญชี
ไม่ได้ เพราะเป็นข้อมูลอนาคตจากสมมติฐาน ส่วนงบกระแสเงินสดอธิบายรายการที่เกิดขึ้นแล้วตามกรอบรายงาน หากกิจการอยู่ภายใต้มาตรฐานชุดเต็มที่ต้องมีงบกระแสเงินสด การมีประมาณการภายในไม่ทดแทนหน้าที่นั้น ควรใช้สองรายงานเชื่อมกันเพื่อเทียบคาดการณ์กับผลจริง
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. มาตรฐานวิชาชีพ
มาตรฐานรายงานการเงินฉบับที่ใช้กับกิจการซึ่งไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ (NPAEs) (TFRS for NPAEs)สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
กรอบการรายงานที่ SME ส่วนใหญ่ใช้จัดทำงบการเงิน รวมถึงการรับรู้รายได้ สินค้าคงเหลือ และที่ดินอาคารอุปกรณ์
2. มาตรฐานวิชาชีพ
TFRS for NPAEs ปรับปรุง 2565: การนำเสนองบและลูกหนี้สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
ย่อหน้า 4.1–4.3: องค์ประกอบงบและไม่บังคับงบกระแสเงินสด; 7.1–7.9: ลูกหนี้ ค่าเผื่อ การตัดจำหน่ายและการเปิดเผย
3. แนวปฏิบัติ
TFAC: คู่มืออธิบาย TAS 7 เรื่องงบกระแสเงินสดสภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์
อธิบายการรายงานกระแสเงินสด ไม่ใช่ข้อบังคับจัดประมาณการรายสัปดาห์หรือคำรับรองเงินสดในอนาคต
4. ระบบ/แบบฟอร์มราชการ
ระบบนำส่งงบการเงินทางอิเล็กทรอนิกส์ (DBD e-Filing)กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ช่องทางนำส่งงบการเงินและบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%)VAT = ฐานภาษี × 7% · ฐานภาษี (กรณีรวมใน) = ยอดรวม × 100 ÷ 107
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (ภ.ง.ด.50)ภาษี = ผลรวมของกำไรแต่ละขั้น × อัตราของขั้นนั้น
- เครื่องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3 / ภ.ง.ด.53)ภาษีหัก = ฐานก่อน VAT × อัตรา · จ่ายสุทธิ = ฐาน + VAT − ภาษีหัก
คำที่เกี่ยวข้อง
- ลูกหนี้การค้าลูกหนี้การค้าคือสิทธิเรียกเก็บเงินจากการขายสินค้าหรือบริการตามปกติที่ยังค้างรับ โดยต้องแสดงมูลค่าที่คาดว่าจะเก็บได้หลังหักค่าเผื่อ
- ภ.ง.ด.51ภ.ง.ด.51 คือแบบภาษีเงินได้นิติบุคคลกลางรอบ ซึ่งบริษัททั่วไปใช้ครึ่งหนึ่งของกำไรสุทธิทั้งรอบที่ประมาณไว้เป็นฐานคำนวณ และนำภาษีที่จ่ายไปเครดิตปลายปี
- ผู้ทำบัญชีผู้ทำบัญชีคือบุคคลที่จัดทำบัญชีของกิจการตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การบัญชี โดยต้องมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แยกจากกิจการซึ่งเป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี
- ผังบัญชีผังบัญชีคือระบบชื่อและรหัสที่ใช้จัดกลุ่มรายการบัญชีของกิจการ โดยเชื่อมบัญชีแยกประเภทเข้ากับงบการเงินและข้อมูลภาษี ไม่ใช่แบบงบหรือรายงานภาษีในตัวเอง
- งบทดลองงบทดลองคือรายการยอดคงเหลือบัญชีแยกประเภท ณ วันหนึ่งที่ใช้ตรวจเดบิตรวมกับเครดิตรวมและเตรียมปรับปรุงบัญชี โดยยอดเท่ากันไม่ได้ยืนยันว่ารายการครบหรือถูกต้อง
- การปิดบัญชีการปิดบัญชีคือการสรุปผลของงวดหลังปรับปรุงรายการให้ครบ แล้วปิดยอดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายเพื่อส่งต่อผลกำไรหรือขาดทุนไปยังส่วนของเจ้าของ
- รอบระยะเวลาบัญชีรอบระยะเวลาบัญชีคือช่วงที่กิจการใช้สรุปผลประกอบการและคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยปกติยาว 12 เดือน แต่อาจสั้นกว่านั้นเมื่อเข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย
- มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะTFRS for NPAEs คือมาตรฐานรายงานการเงินไทยสำหรับกิจการที่ไม่เข้าข่ายมีส่วนได้เสียสาธารณะ โดยพิจารณาสถานะและลักษณะธุรกิจ ไม่ใช่ยอดขายหรือทุนเพียงอย่างเดียว