จดทะเบียนและกรมพัฒน์
การเลิกบริษัทและชำระบัญชี
Company dissolution and liquidation
คำนี้พบการเขียนอีกแบบว่า เลิกบริษัท หรือ ปิดบริษัท หรือ ชำระบัญชี
การเลิกบริษัทคือการเข้าสู่ช่วงชำระบัญชีเพื่อสะสางทรัพย์สินและหนี้สิน ก่อนประชุมรับรองรายงานสุดท้ายและจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี จึงไม่ใช่การสิ้นหน้าที่ทันทีที่จดเลิก
คำตอบสั้น
การเลิกบริษัทและชำระบัญชี คือ การเข้าสู่ช่วงชำระบัญชีเพื่อสะสางทรัพย์สินและหนี้สิน ก่อนประชุมรับรองรายงานสุดท้ายและจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี จึงไม่ใช่การสิ้นหน้าที่ทันทีที่จดเลิก
ขั้นตอนโดยสรุป
- ตรวจข้อมูลจดทะเบียนปัจจุบันของนิติบุคคล
- เตรียมมติที่ประชุมและเอกสารประกอบให้ครบ
- ยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าตามแบบที่กำหนด
- ปรับปรุงทะเบียนภายในและแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินบริษัทที่เลิกแล้วยังคงอยู่เท่าที่จำเป็นสำหรับชำระบัญชี ผู้ชำระบัญชีต้องจดเลิก แจ้งเจ้าหนี้ จัดทำงบและรายงาน รวมทั้งดูแลภาษีตามกำหนด การปล่อยให้ค้างไม่ได้ทำให้หนี้หายและอาจเข้าสู่กระบวนการขีดชื่อซึ่งต่างจากการจดเสร็จตามปกติ

จดเลิกแล้วบริษัทยังอยู่เพื่อชำระบัญชี
การเลิกและการเสร็จชำระบัญชีเป็นเหตุการณ์คนละช่วง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1249 ให้ถือว่านิติบุคคลยังคงอยู่เท่าที่จำเป็นแก่การชำระบัญชี จึงยังต้องมีผู้รับผิดชอบทรัพย์สิน เอกสาร การรับชำระหนี้ และการจ่ายหนี้ การเปลี่ยนสถานะในหนังสือรับรองเป็นเลิกไม่ได้แปลว่าเงินในบัญชีธนาคารกลายเป็นของผู้ถือหุ้นทันที และไม่ได้ยกเลิกการติดตามหนี้หรือภาระภาษีที่มีอยู่
เมื่อเลิกโดยมติพิเศษต้องตรวจองค์ประชุม หนังสือเชิญ และคะแนนเสียงที่ใช้จริง ไม่ใช่นับเฉพาะผู้ที่เห็นด้วย มาตรา 1194 ใช้เสียงอย่างน้อยสามในสี่ของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียง ส่วนหนังสือเชิญประชุมเพื่อมติพิเศษมีระยะล่วงหน้าอย่างน้อยสิบสี่วันตามมาตรา 1175 อย่านำไปสรุปว่าทุกบริษัทปิดได้ด้วยการประชุมสองครั้งเสมอ เพราะเมื่อชำระบัญชีเกินหนึ่งปียังมีการประชุมระหว่างทาง
สิบสี่วันแรก: ทะเบียนเลิกกับเจ้าหนี้
มาตรา 1254 กำหนดให้จดทะเบียนเลิกและผู้ชำระบัญชีในกรอบสิบสี่วันหลังเลิก ขณะเดียวกันมาตรา 1253 วางหน้าที่แจ้งเลิกโดยประกาศหนังสือพิมพ์อย่างน้อยหนึ่งคราว และส่งจดหมายลงทะเบียนถึงเจ้าหนี้ที่ทราบเพื่อให้ยื่นคำทวงหนี้ ภายในกรอบสิบสี่วันเช่นกัน ทั้งสองหน้าที่อาจมีฐานวันเดียวกันแต่ใช้หลักฐานคนละชุด หลักฐานจดเลิกจึงไม่แทนหนังสือแจ้งเจ้าหนี้ และการลงประกาศก็ไม่แทนการส่งถึงเจ้าหนี้ที่รู้ตัวอยู่แล้ว
หน้าที่ผู้ชำระบัญชีไม่ใช่เพียงเซ็นแบบให้ครบ แต่ต้องตรวจรายชื่อเจ้าหนี้จากบัญชี สัญญา และข้อเรียกร้องที่ทราบ รวมถึงหนี้ที่ยังโต้แย้ง ก่อนแบ่งทรัพย์ต้องกันไว้สำหรับหนี้ตามกฎหมายด้วย หากเปลี่ยนผู้ชำระบัญชีหรือมีการให้แยกกันกระทำการ ต้องตรวจหน้าที่จดทะเบียนการเปลี่ยนแปลงภายในสิบสี่วันตามมาตรา 1258 และ 1262 แยกจากกำหนดจดเลิกครั้งแรก ไม่ควรปล่อยทะเบียนแสดงชื่อผู้ที่ไม่ทำงานจริง
งบวันเลิก การจัดการทรัพย์ และรายงานระหว่างทาง
ผู้ชำระบัญชีต้องจัดทำงบตามหน้าที่ในมาตรา 1255 ให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบ และนำเรื่องต่อที่ประชุมตามกฎหมาย พร้อมสะสางงาน เรียกเก็บเงินลูกหนี้ และชำระเจ้าหนี้ตามมาตรา 1250 เงินที่เหลือให้ผู้ถือหุ้นได้ต้องเป็นส่วนที่ไม่จำเป็นต้องใช้ชำระหนี้ ไม่ใช่ยอดทุนตามหนังสือรับรองโดยอัตโนมัติ หากเรียกทุนที่ยังค้างชำระแล้วทรัพย์ยังไม่พอหนี้ มาตรา 1266 กำหนดให้ขอให้ล้มละลายโดยไม่ชักช้า ไม่ใช่เลือกคืนเงินผู้ถือหุ้นก่อน
ระหว่างที่งานยังไม่จบ มาตรา 1267 กำหนดรายงานต่อนายทะเบียนทุกสามเดือน โดยบอกความคืบหน้าและปัญหาที่ทำให้งานล่าช้า และเมื่อเกินหนึ่งปี มาตรา 1268 มีการเรียกประชุมเมื่อสิ้นปีเพื่อชี้แจงการชำระบัญชีและบัญชีรับจ่ายด้วย การรอเงินคืนภาษี การขายทรัพย์ไม่ออก หรือเจ้าหนี้ยังตกลงไม่ได้ อาจเป็นข้อเท็จจริงที่ทำให้งานยืด แต่ไม่ใช่สิทธิงดรายงานและไม่ใช่เหตุให้รับรองว่าปิดได้ภายในจำนวนเดือนตายตัว
มาตรา 72: วันจดเลิกเริ่มนาฬิกาภาษี
ประมวลรัษฎากร มาตรา 72 ถือวันรับจดทะเบียนเลิกเป็นวันสุดท้ายของรอบภาษี และกำหนดให้ผู้ชำระบัญชีกับผู้จัดการแจ้งเจ้าพนักงานประเมินในกรอบสิบห้าวันนับจากวันนั้น เมื่อใช้ร่วมกับมาตรา 68–69 กรอบส่งแบบและชำระภาษีปกติคือหนึ่งร้อยห้าสิบวันหลังวันจดเลิก จึงต้องเก็บทั้งวันมติเลิกและวันรับจดจริง ไม่ใช้วันเดียวแทนทุกเรื่อง หากงานภาษีไม่พร้อม ต้องพิจารณาคำขอขยายภายในสามสิบวันตามเงื่อนไข ไม่ใช่คิดว่ายืดได้เอง
ตัวอย่างหากวันรับจดเลิกเป็น 1 กรกฎาคม 2569 ฐานนับแจ้งคือวันดังกล่าว จึงได้ 16 กรกฎาคมสำหรับกรอบสิบห้าวัน และ 31 กรกฎาคมสำหรับการยื่นขอขยายสามสิบวัน โดยยังต้องตรวจวันหยุดและคำสั่งที่ใช้จริง หากชำระบัญชียังไม่เสร็จ หน้าที่ในรอบที่ตามมาของช่วงชำระบัญชียังคงต้องจัดการตามมาตรา 72 ไม่ได้หยุดที่งบวันเลิก ถ้าไม่แจ้งภายในกำหนด ผลที่อาจตามมาคือเงินเพิ่มอีกเท่าตัวของจำนวนภาษีที่ต้องชำระ ซึ่งคิดจากภาษี ไม่ได้เป็นค่าปรับอัตราคงที่ที่คิดจากทุน
เลิกกิจการ ไม่เสร็จการชำระบัญชี จะเกิดอะไร
ต้องแยกมาตรา 1273/1 ซึ่งใช้กับกิจการที่นายทะเบียนมีเหตุเชื่อว่าไม่ได้ทำการค้าหรือดำเนินงาน ออกจากมาตรา 1273/2 ซึ่งใช้กับกิจการที่เลิกแล้วและอยู่ระหว่างชำระบัญชี ในกรณีหลัง หากไม่มีผู้ชำระบัญชีทำการอยู่ หรือสะสางเสร็จแต่ไม่ทำรายงานหรือไม่จดเสร็จ นายทะเบียนมีหนังสือให้ดำเนินการโดยให้เวลาหนึ่งร้อยแปดสิบวันจากวันที่ส่งหนังสือ ถ้ายังไม่ดำเนินการจึงเข้าสู่การโฆษณาและบอกกล่าวอีกเก้าสิบวัน ไม่ใช่ครบหนึ่งร้อยแปดสิบวันหลังจดเลิกแล้วหายทันที
เมื่อถูกขีดชื่อตามมาตรา 1273/3 สภาพนิติบุคคลสิ้นลง แต่ความรับผิดที่กรรมการ ผู้จัดการ และผู้ถือหุ้นมีอยู่ไม่ถูกล้างเพราะการขีดชื่อ และมาตรา 1273/4 เปิดทางให้ผู้มีสิทธิตามบทบัญญัติร้องต่อศาลเพื่อกลับคืนทะเบียนในกรอบสิบปี การรอขีดชื่อจึงไม่ใช่ทางลัดชำระบัญชีหรือหนังสือรับรองไม่มีภาษีค้าง ประกาศ DBD สำหรับงานชำระบัญชีค้างแสดงการใช้กรอบหนึ่งร้อยแปดสิบวันแล้วเก้าสิบวันจริง แต่ต้องอ่านหนังสือเฉพาะรายก่อนตัดสินใจ
รายงานสุดท้ายและจดเสร็จต่างจากการปิดทะเบียนภาษี
เมื่องานสะสางพร้อม ผู้ชำระบัญชีจัดรายงานแสดงวิธีดำเนินการและการจัดทรัพย์ให้ที่ประชุมพิจารณา ตามมาตรา 1270 เมื่ออนุมัติแล้วจึงยื่นจดเสร็จในกรอบสิบสี่วันจากวันประชุม ไม่ใช่นับจากวันขายทรัพย์ชิ้นสุดท้าย มาตรา 1271 ยังให้ส่งมอบบัญชีและเอกสารต่อนายทะเบียนในกรอบเดียวกันเพื่อเก็บสิบปี จึงไม่ควรบอกเพียงว่าเก็บเองห้าปีหลังปิดบริษัทแล้วทำลายได้ เพราะมีหน้าที่เฉพาะช่วงเสร็จชำระบัญชีด้วย
VAT ต้องตรวจว่าบริษัทเคยเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนหรือไม่ หากใช่ การเลิกกิจการมีหน้าที่แจ้งตามมาตรา 85/15 และความรับผิดในฐานะผู้จดทะเบียนคงอยู่จนคำสั่งขีดชื่อมีผล ไม่ใช่ยกเลิกพร้อม DBD โดยอัตโนมัติ กรณีมีลูกจ้างหรือทะเบียนหน่วยงานอื่นก็ต้องตรวจหน้าที่ตามข้อเท็จจริงอีกส่วน เอกสารจบงานที่มีประโยชน์จึงควรแยกหลักฐานจดเสร็จ หลักฐานภาษี และเอกสารเจ้าหนี้ออกจากกัน ไม่สรุปว่าตราประทับหน่วยงานหนึ่งปิดทุกระบบแล้ว
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •จดเลิกและแจ้งเจ้าหนี้มีกำหนดสิบสี่วันจากวันเลิก แต่เป็นคนละหน้าที่
- •ระหว่างชำระบัญชีส่งรายงานทุกสามเดือน ไม่ใช่รอรายงานสุดท้ายอย่างเดียว
- •จดเสร็จภายในสิบสี่วันหลังประชุมอนุมัติรายงานสุดท้ายตามมาตรา 1270
- •การขีดชื่อไม่ใช่คำรับรองว่าหนี้และความรับผิดสิ้นสุด
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง การเลิกบริษัทและชำระบัญชี
ไม่ได้ หากยังชำระบัญชีอยู่ มาตรา 1267 กำหนดรายงานทุกสามเดือน และหากเกินหนึ่งปีมีการประชุมตามมาตรา 1268 ด้วย เหตุที่งานล่าช้าควรสะท้อนในรายงาน ไม่ใช่ใช้แทนการส่งรายงาน
หน้าที่บอกกล่าวเจ้าหนี้ตามมาตรา 1253 เป็นคนละเรื่องกับหนังสือเชิญประชุมผู้ถือหุ้น ยังต้องประกาศอย่างน้อยหนึ่งคราวและส่งจดหมายลงทะเบียนถึงเจ้าหนี้ที่ทราบภายในกรอบสิบสี่วันหลังเลิก จึงห้ามนำข้อผ่อนคลายเรื่องประชุมมาใช้แทนหน้าที่เจ้าหนี้
ไม่ได้ ต้องสะสางค่าใช้จ่ายและกันทรัพย์ที่ต้องใช้ชำระหนี้ก่อน ตามมาตรา 1263 และ 1269 แจกได้เฉพาะส่วนที่ไม่จำเป็นสำหรับหนี้รวมถึงหนี้ที่ยังมีข้อเรียกร้อง ไม่ใช้ยอดทุนจดทะเบียนเป็นยอดคืนแน่นอน
ไม่ใช่ ระยะหนึ่งร้อยแปดสิบวันตามมาตรา 1273/2 ผูกกับหนังสือของนายทะเบียนและเหตุที่บทบัญญัติระบุ ไม่ใช่อายุการชำระบัญชีทั่วไป และยังมีขั้นโฆษณาและบอกกล่าวเก้าสิบวันก่อนขีดชื่อ ต้องตอบหนังสือพร้อมข้อเท็จจริงของงานที่คงเหลือ
การขีดชื่อไม่ใช่การอนุมัติให้ล้างภาษี และมาตรา 1273/3 ไม่ลบความรับผิดที่มีอยู่ของบุคคลที่ระบุ ส่วนมาตรา 72 เริ่มนาฬิกาภาษีตั้งแต่วันรับจดเลิก จึงต้องตรวจแบบและยอดของแต่ละรอบ ไม่ใช่รอผลทะเบียนบริษัทมาแทน
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. ประมวลกฎหมาย
ป.พ.พ. มาตรา 1249–1272: หน้าที่และกำหนดเวลาของผู้ชำระบัญชีสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
ประกาศหนังสือพิมพ์และส่งจดหมายลงทะเบียนถึงเจ้าหนี้ภายใน 14 วัน จดเลิก 14 วัน งบดุลผ่านผู้สอบบัญชี รายงานทุกสามเดือน ประชุมทุกสิ้นปีหากเกินหนึ่งปี ค่าใช้จ่ายชำระบัญชีก่อนหนี้อื่น วางทรัพย์หนี้ที่ไม่มาทวง คืนทุนได้เฉพาะส่วนที่ไม่ต้องใช้ชำระหนี้ จดเสร็จ 14 วันจากวันประชุม นายทะเบียนเก็บเอกสารสิบปี และห้ามฟ้องเมื่อพ้นสองปี
2. ประมวลกฎหมาย
ป.พ.พ. มาตรา 1273/1–1273/4: ขีดชื่อบริษัทร้างและการขอกลับคืนสู่ทะเบียนสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
บริษัทที่ไม่ประกอบการ: ตอบภายใน 30 วันแล้วประกาศ 90 วัน; ชำระบัญชีค้าง: 180 วันแล้วประกาศ 90 วัน; สิ้นสภาพนิติบุคคลแต่ความรับผิดของกรรมการ ผู้จัดการ และผู้ถือหุ้นคงอยู่; ร้องขอกลับคืนต่อศาลได้ภายในสิบปี
3. แนวปฏิบัติ
DBD: การชำระบัญชีและจดเสร็จการชำระบัญชีกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
แยกประกาศและบอกกล่าวเจ้าหนี้ภายใน 14 วันจากวันเลิก งบวันเลิก รายงาน ลช.3 ทุกสามเดือน และยื่นจดเสร็จภายใน 14 วันจากมติอนุมัติการชำระบัญชี
4. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 72: เงินภาษีเพิ่ม 1 เท่าเมื่อไม่แจ้งเลิก และรอบบัญชีสิ้นสุดวันรับจดเลิกกรมสรรพากร
ผู้ชำระบัญชีและผู้จัดการร่วมกันแจ้งภายใน 15 วัน หากไม่แจ้งเจ้าพนักงานอาจสั่งเสียเพิ่มอีก 1 เท่าของภาษีที่ต้องเสีย ยื่นและเสียภาษีตามมาตรา 68–69 นับจากวันรับจดเลิก; อธิบดีอาจขยายเวลาหรือรอบบัญชีระหว่างชำระบัญชีเมื่อยื่นคำร้องภายใน 30 วัน
5. ประกาศ
สำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานคร: ประกาศจะขีดชื่อกิจการที่ชำระบัญชีค้าง (1 ก.ย. 2568)กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ใช้กับกิจการที่จดเลิกแล้วแต่ไม่มีผู้ชำระบัญชีทำการ หรือไม่ยื่นรายงาน/จดเสร็จภายใน 180 วันหลังหนังสือทวงถาม แล้วประกาศอีก 90 วัน
6. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร มาตรา 85/15 และ 85/18–85/19: แจ้งเลิกกิจการ VAT และการขีดชื่อออกจากทะเบียนกรมสรรพากร
ผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT ที่เลิกกิจการแจ้งตามแบบที่อธิบดีกำหนดภายใน 15 วันนับแต่วันเลิก โดยความรับผิดในฐานะผู้จดทะเบียนไม่สิ้นสุดทันที แต่คงอยู่ถึงวันที่อธิบดีมีคำสั่งขีดชื่อออกจากทะเบียน
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
คำที่เกี่ยวข้อง
- บริษัทที่ไม่มีการดำเนินงานบริษัทที่ไม่มีการดำเนินงานคือบริษัทที่พักธุรกิจแต่ยังมีสภาพนิติบุคคล การหยุดค้าไม่ใช่การจดเลิกและไม่หยุดหน้าที่ประจำปีหรือความรับผิดเดิม
- กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากรมพัฒนาธุรกิจการค้า หรือ DBD คือหน่วยงานในกระทรวงพาณิชย์ที่ดูแลงานทะเบียนธุรกิจและรับงบการเงินตามกฎหมาย โดยไม่ใช่กรมสรรพากร
- การตรวจสอบภาษีของกรมสรรพากรการตรวจสอบภาษีคือการตรวจข้อเท็จจริงและหลักฐานโดยกรมสรรพากรตามอำนาจแต่ละประเภท ซึ่งอาจนำไปสู่การประเมิน แต่การติดต่อทุกครั้งไม่ใช่หมายเรียกหรือข้อสรุปว่ามีภาษีขาด
- จดทะเบียนบริษัทจำกัดการจดทะเบียนบริษัทจำกัดคือการนำข้อตกลงก่อตั้งบริษัทเข้าสู่ทะเบียน หลังจัดทำบริคณห์สนธิ จัดสรรหุ้น ประชุมจัดตั้ง และเรียกชำระค่าหุ้นตามกฎหมาย
- หนังสือบริคณห์สนธิหนังสือบริคณห์สนธิคือเอกสารที่บันทึกรายการก่อตั้งบริษัทตามมาตรา 1098 รวมชื่อ จังหวัดสำนักงาน วัตถุประสงค์ ความรับผิด ทุน และข้อมูลผู้เริ่มก่อการ
- บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5) คือรายการผู้ถือหุ้นของบริษัทจำกัด ณ วันที่ระบุ ซึ่งนำส่งนายทะเบียนโดยไม่ใช้แทนสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัท
- พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลPDPA คือพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 ซึ่งกำกับการใช้ข้อมูลบุคคลในงานบัญชี ภาษี และเงินเดือน ตั้งแต่เลือกฐานการใช้ข้อมูลจนถึงการเก็บรักษาและรับมือเหตุละเมิด
- นิติบุคคลนิติบุคคลคือองค์กรที่กฎหมายให้มีสิทธิและหน้าที่แยกจากบุคคลผู้ก่อตั้ง เช่น ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน บริษัท มูลนิธิ และสมาคม โดยความรับผิดของสมาชิกขึ้นกับรูปแบบและกฎหมายที่ใช้
- ทะเบียนพาณิชย์ทะเบียนพาณิชย์คือการบันทึกผู้ประกอบพาณิชยกิจและข้อมูลกิจการตามกฎหมายทะเบียนพาณิชย์ ซึ่งไม่ทำให้ร้านค้ากลายเป็นบริษัทหรือนิติบุคคล และไม่ใช่การจดภาษีมูลค่าเพิ่ม