Skip to main content

ตรวจสอบบัญชีและการตรวจสอบภาษี

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต(CPA)

Certified public accountant

คำนี้พบการเขียนอีกแบบว่า ผู้สอบบัญชี หรือ ออดิเตอร์ หรือ CPA ไทย

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต หรือ CPA คือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสอบบัญชี ซึ่งตรวจหลักฐานและแสดงความเห็นต่องบการเงินโดยต้องรักษาความเป็นอิสระจากกิจการที่ตรวจ

คำตอบสั้น

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) คือ ผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสอบบัญชี ซึ่งตรวจหลักฐานและแสดงความเห็นต่องบการเงินโดยต้องรักษาความเป็นอิสระจากกิจการที่ตรวจ

ขั้นตอนโดยสรุป

  1. ปิดบัญชีและจัดทำงบทดลองให้เสร็จก่อนส่งผู้สอบบัญชี
  2. รวบรวมเอกสารสนับสนุนยอดคงเหลือที่มีสาระสำคัญ
  3. ตอบข้อซักถามของผู้สอบบัญชีพร้อมหลักฐาน
  4. นำส่งงบการเงินต่อ DBD และกรมสรรพากรตามกำหนด

สิ่งที่ต้องเตรียม

  • เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
  • รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
  • หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
  • แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้

ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย

แจ้งงานที่ต้องการประเมิน

พระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 เป็นกรอบการอนุญาตและจรรยาบรรณของ CPA ส่วนหน้าที่ที่กิจการต้องให้งบผ่านการตรวจสอบมาจากกฎหมายที่ใช้กับกิจการนั้น ผู้ทำบัญชี ผู้บริหาร และผู้สอบบัญชีมีหน้าที่ต่างกัน โดยใบอนุญาตเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าผู้สอบรายนั้นเป็นอิสระหรือเหมาะสมกับงานทุกบริษัท

รายงานค่าใช้จ่ายภาษาอังกฤษวางข้างปากกาบนโต๊ะ ไม่ใช่งบของบริษัทหรือลูกค้า
ภาพประกอบเนื้อหา ไม่ใช่ภาพทีมงานหรือเคสลูกค้าของบริษัทRDNE Stock project · Pexels License

ใบอนุญาตบอกอะไร และไม่ได้บอกอะไร

คำว่า CPA ในบริบทไทยหมายถึงผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ไม่ใช่ชื่อทั่วไปของพนักงานบัญชีทุกคน พระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 วางกรอบการควบคุมวิชาชีพ การออกใบอนุญาต และจรรยาบรรณ การเรียนบัญชีจบ การเป็นผู้ทำบัญชี หรือการจดทะเบียนสำนักงานบัญชีจึงไม่ใช่หลักฐานแทนใบอนุญาตสอบบัญชีของบุคคล ผู้ว่าจ้างควรตรวจชื่อ เลขทะเบียน และสถานะสิทธิของผู้ที่จะลงลายมือชื่อจริง ไม่ใช่ดูเพียงชื่อสำนักงานในเอกสารติดต่อ

งานสอบบัญชีคือการตรวจเพื่อให้ได้หลักฐานเพียงพอและเหมาะสมสำหรับความเห็นต่องบโดยรวม ไม่ใช่การรับรองว่าทุกธุรกรรมไม่มีข้อผิดพลาด และไม่ใช่หนังสือยืนยันว่าหน่วยงานภาษีจะยอมรับทุกค่าใช้จ่าย ผู้บริหารเป็นผู้รับผิดชอบการจัดทำงบ เลือกนโยบายบัญชี จัดระบบควบคุม และเปิดเผยข้อมูล ผู้สอบบัญชีประเมินงบและหลักฐานอย่างเป็นอิสระ บทบาททั้งสองจึงไม่สลับกันเพียงเพราะมีผู้สอบลงชื่อท้ายรายงานแล้ว

CPA กับ Tax Auditor ใช้แทนกันเมื่อใดไม่ได้

พระราชบัญญัติการบัญชี มาตรา 11 กำหนดหลักเรื่องงบที่ต้องผ่าน CPA โดยมีข้อยกเว้นสำหรับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนตามเกณฑ์กฎกระทรวง ไม่ใช่ข้อยกเว้นสำหรับบริษัทจำกัด ห้างขนาดเล็กต้องมีทุนจดทะเบียนอยู่ในวงห้าล้านบาท และมียอดสินทรัพย์กับรายได้แต่ละรายการอยู่ในวงสามสิบล้านบาท ต้องครบทั้งสามด้าน การที่ตัวเลขเพียงด้านใดด้านหนึ่งต่ำจึงยังไม่พอ และต้องเริ่มตรวจจากรูปแบบนิติบุคคลก่อนตรวจจำนวนเงิน

ตัวอย่างห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนไทยที่ทุน 5 ล้านบาท สินทรัพย์ 30 ล้านบาท และรายได้ 30 ล้านบาทอยู่ตรงขอบเกณฑ์ทั้งสาม จึงยังผ่านเงื่อนไขด้านขนาดสำหรับการรับรองทางภาษีโดย TA แต่ถ้าเปลี่ยนเป็นบริษัทจำกัด แม้ตัวเลขเหมือนเดิมก็ต้องใช้ CPA ข้อกำหนดกรมสรรพากรยังไม่ให้ TA ตรวจสอบรับรองงบที่แจ้งเลิกกิจการด้วย จึงห้ามนำการผ่านเกณฑ์ขนาดไปสรุปว่าผู้รับงานมีสิทธิรับรองงบทุกประเภทหรือทุกวัตถุประสงค์

มีคุณสมบัติตามกฎหมายแล้ว ยังต้องเป็นอิสระ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1208 แยกผู้ถือหุ้นออกจากผู้มีส่วนได้เสียอย่างอื่น โดยระบุว่าผู้ถือหุ้นเป็นผู้สอบบัญชีได้ แต่ผู้มีส่วนได้เสียอย่างอื่นในกิจการ รวมทั้งกรรมการ ตัวแทน หรือลูกจ้างระหว่างอยู่ในตำแหน่งเป็นไม่ได้ ข้อความนี้เป็นการทดสอบคุณสมบัติตามกฎหมายบริษัท ไม่ใช่ใบอนุญาตให้ละเลยจรรยาบรรณ ดังนั้นห้ามอ่านว่าเมื่อกฎหมายบริษัทกล่าวถึงผู้ถือหุ้นแล้ว CPA ที่ถือหุ้นย่อมรับงานได้เสมอ ต้องประเมินข้อจำกัดเรื่องผลประโยชน์ทางการเงินและความเป็นอิสระเพิ่ม

แนวทางจรรยาบรรณ TFAC เรื่องความเป็นอิสระให้พิจารณาอุปสรรคจากการสอบทานตนเองเมื่องานอื่นสร้างข้อมูลที่จะกลับมาตรวจเอง การกล่าวว่าสำนักงานที่ทำบัญชีห้ามสอบบัญชีลูกค้าทุกรายโดยบทกฎหมายเดียวจึงกว้างเกินไป ต้องดูประเภทกิจการ ลักษณะบริการ ผู้รับผิดชอบการตัดสินใจ และข้อห้ามหรือมาตรการที่ใช้ได้ตามจรรยาบรรณ การแยกผู้ลงชื่อหรือแยกทีมเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้งานเป็นอิสระเสมอ หากงานถูกห้ามหรืออุปสรรคลดไม่ได้ก็ต้องไม่รับหรือยุติงานตามเกณฑ์

การแต่งตั้งไม่ใช่เพียงตกลงให้เซ็นงบ

มาตรา 1209 ให้ที่ประชุมสามัญเลือกผู้สอบบัญชีทุกปี และเลือกคนเดิมได้ ส่วนมาตรา 1210 ให้ที่ประชุมใหญ่กำหนดสินจ้าง เมื่อมีตำแหน่งว่างระหว่างปีให้ตรวจมาตรา 1211 เรื่องประชุมวิสามัญ ไม่ควรถือว่ากรรมการเปลี่ยนผู้สอบได้เองทุกกรณี เอกสารแต่งตั้งต้องสอดคล้องกับชื่อผู้รับงานและรอบที่ตรวจ การตกลงขอบเขตงานช่วยระบุหน้าที่ส่งข้อมูลและเวลาทำงาน แต่ไม่อาจตกลงล่วงหน้าให้ความเห็นเป็นแบบที่ผู้บริหารต้องการ

การเลือกผู้สอบควรพิจารณาว่างานมีสินค้าคงเหลือ หลายสาขา ธุรกรรมกับบุคคลเกี่ยวข้อง หรือการเปลี่ยนระบบที่กระทบหลักฐานหรือไม่ บริษัทควรแจ้งข้อจำกัดที่ทราบตั้งแต่ต้น เช่น เอกสารปีก่อนขาดหรือยังตรวจนับสินค้าไม่ได้ ไม่ใช่รอใกล้วันประชุมจึงแจ้ง ผู้สอบอาจต้องทำวิธีตรวจเพิ่มเติมหรือประเมินผลต่อรายงาน การนัดวันลงชื่อก่อนจัดหลักฐานจึงไม่ใช่วิธีพิสูจน์ว่างบพร้อมเสนอผู้ถือหุ้น และความเร่งด่วนไม่ลดระดับหลักฐานที่จำเป็น

บริษัทต้องเตรียมข้อมูลอะไรให้ผู้สอบ

ชุดเริ่มต้นควรมีงบทดลอง บัญชีแยกประเภท รายการปรับปรุง งบปีก่อน และตารางประกอบยอดสำคัญ เช่น ลูกหนี้ เจ้าหนี้ สินทรัพย์ถาวร เงินกู้ และทุน พร้อมเอกสารต้นทาง บริษัทต้องอธิบายความต่างระหว่างบัญชีกับแบบภาษีและแสดงการกระทบยอดธนาคาร การส่งเพียงงบที่จัดหน้าเรียบร้อยแต่ไม่มีที่มาของตัวเลขไม่พอ ผู้สอบมีสิทธิตรวจสมุดบัญชีและสอบถามตามมาตรา 1213 โดยข้อมูลต้องสะท้อนทั้งรายการที่ลงแล้วและภาระที่อาจยังไม่บันทึก

ข้อมูลนอกบัญชีก็สำคัญ ได้แก่ รายงานประชุม สัญญากู้ สัญญาเช่า รายการกับกรรมการ ข้อพิพาทที่กระทบยอด และเหตุการณ์หลังวันสิ้นรอบ ผู้บริหารควรจัดผู้ประสานงานที่เข้าใจรายการและตอบคำถามได้ พร้อมจัดให้ผู้สอบเข้าถึงบุคคลและหลักฐานที่จำเป็น หนังสือรับรองจากผู้บริหารไม่ใช่เหตุให้ทิ้งหลักฐานอื่น หากไม่เคยมีรายได้ก็ยังต้องพิสูจน์ยอดทุน เงินฝาก และเงินที่กรรมการออกให้ก่อน การใช้คำว่างบเปล่าไม่ได้ลดหน้าที่ให้ข้อมูลเหล่านี้

อ่านความเห็นให้ตรงกับเหตุ ไม่จัดอันดับจากชื่อ

ความเห็นแบบไม่มีเงื่อนไขไม่ได้หมายถึงบริษัทไม่มีหนี้หรือไม่เคยผิดภาษี ส่วน TSA 705 แยกเหตุที่ต้องเปลี่ยนความเห็นเป็นงบแสดงข้อมูลผิดกับการหาหลักฐานไม่ได้ เมื่อมีสาระสำคัญแต่ไม่แผ่กระจาย ทั้งสองเหตุอาจนำไปสู่ความเห็นแบบมีเงื่อนไข หากข้อมูลผิดมีสาระสำคัญและแผ่กระจายจะเป็นความเห็นว่างบไม่ถูกต้อง แต่หากเป็นกรณีไม่ได้หลักฐานและผลที่อาจเกิดมีสาระสำคัญและแผ่กระจายจะเป็นการไม่แสดงความเห็น ต้องอ่านวรรคเกณฑ์ประกอบเสมอ

การตัดสินว่าสาระสำคัญหรือแผ่กระจายเป็นดุลยพินิจผู้สอบจากข้อเท็จจริง ไม่ใช่สูตรว่าขาดใบเสร็จกี่ใบต้องได้ความเห็นชนิดใด วรรคเน้นข้อมูลและส่วนความไม่แน่นอนสำคัญว่ากิจการจะดำเนินต่อไปได้หรือไม่ (going concern)ไม่ได้ทำให้ความเห็นเปลี่ยนไปโดยตัวมันเอง ผู้ใช้งบจึงควรอ่านทั้งรายงาน หมายเหตุ และรายละเอียดที่อ้างถึง การชำระค่าสอบบัญชีหรือแก้รูปแบบเอกสารไม่ได้เป็นเหตุให้เปลี่ยนข้อสรุปหากปัญหาหลักฐานหรือข้อมูลผิดยังไม่ถูกจัดการ

ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ

  • •บริษัทจำกัดไม่มีข้อยกเว้น CPA เพียงเพราะทุนต่ำหรือไม่มีรายได้
  • •เกณฑ์ห้างหุ้นส่วนขนาดเล็กต้องผ่านทั้งทุน สินทรัพย์ และรายได้พร้อมกัน
  • •ข้อห้ามตามมาตรา 1208 กับการประเมินความเป็นอิสระทางจรรยาบรรณต้องพิจารณาแยกกัน
  • •ผู้บริหารยังรับผิดชอบงบและหลักฐาน แม้แต่งตั้งผู้สอบบัญชีแล้ว

คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต

ความคืบหน้าการอ่านคำถาม1/5 · 20%

บริษัทจำกัดยังต้องใช้ CPA แม้รายได้เป็นศูนย์ เกณฑ์ทุน 5 ล้านบาท สินทรัพย์และรายได้อย่างละ 30 ล้านบาทเป็นเรื่องห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนที่เข้าเงื่อนไข ไม่ใช่ข้อยกเว้นบริษัทจำกัด

คำตอบนี้ช่วยได้ไหม

แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้

ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ

  1. 1. พระราชบัญญัติ

    พระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547

    สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์

    โครงสร้างวิชาชีพ การขึ้นทะเบียนผู้สอบบัญชีรับอนุญาต จรรยาบรรณ และอำนาจออกมาตรฐานการบัญชี

  2. 2. พระราชบัญญัติ

    พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 11 และ 30–32

    กรมพัฒนาธุรกิจการค้า

    มาตรา 11 วรรคหนึ่ง ห้างหุ้นส่วน นิติบุคคลต่างประเทศและกิจการร่วมค้ายื่นงบภายในห้าเดือนนับแต่ปิดบัญชี บริษัทจำกัด/มหาชนยื่นภายในหนึ่งเดือนนับแต่อนุมัติ อธิบดีขยายได้เมื่อมีเหตุจำเป็น; วรรคสี่ งบต้องผ่านผู้สอบบัญชีรับอนุญาต เว้นห้างหุ้นส่วนตามกฎกระทรวง; มาตรา 30 ไม่ยื่นงบไม่เกิน 50,000 บาท, 31 ไม่เกิน 5,000 บาท, 32 งบไม่ผ่านการตรวจสอบไม่เกิน 20,000 บาท (ค่าปรับเป็นพินัย) เป็นเพดาน ไม่ใช่จำนวนที่ถูกปรับ

  3. 3. แนวปฏิบัติ

    กรมสรรพากร — สิทธิของ TA และข้อยกเว้นงบที่แจ้งเลิกกิจการ

    กรมสรรพากร

    เฉพาะห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนตามกฎหมายไทยที่ทุน สินทรัพย์และรายได้ครบทุกเกณฑ์; TA ไม่มีสิทธิตรวจสอบและรับรองงบที่แจ้งเลิกกิจการ ไม่ใช่หลักฐานคุณสมบัติของผู้ให้บริการรายใด

  4. 4. ประมวลกฎหมาย

    ป.พ.พ. มาตรา 1208–1214: การสอบบัญชีบริษัทจำกัด

    สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา

    มาตรา 1208 ผู้ถือหุ้นเป็นผู้สอบได้ แต่ผู้มีส่วนได้เสียอย่างอื่น กรรมการ ตัวแทนหรือลูกจ้างขณะอยู่ในตำแหน่งเป็นไม่ได้; 1209 ที่ประชุมสามัญเลือกทุกปีและเลือกซ้ำได้; 1210 ที่ประชุมใหญ่กำหนดสินจ้าง; 1211 ตำแหน่งว่างให้เรียกประชุมวิสามัญ; 1212 ศาลตั้งเมื่อผู้ถือหุ้นไม่น้อยกว่าห้าคนร้องขอ; 1213 สิทธิตรวจสมุดและไต่ถาม; 1214 รายงานต่อที่ประชุมสามัญ ไม่ใช่เกณฑ์ความเป็นอิสระทางวิชาชีพทั้งหมด

  5. 5. แนวปฏิบัติ

    TFAC: จรรยาบรรณและความเป็นอิสระของผู้สอบบัญชี

    สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์

    ใช้ประเมินอุปสรรคจากการสอบทานตนเองและข้อจำกัดของงานที่ไม่ใช่งานสอบบัญชี ไม่ใช่การรับรองว่าผู้จัดทำงบกับผู้สอบบัญชีใช้แทนกันได้

  6. 6. มาตรฐานวิชาชีพ

    TFAC — TSA 705 (ปรับปรุง): การแสดงความเห็นแบบที่เปลี่ยนแปลงไป

    สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์

    ย่อหน้า 6 เหตุให้เปลี่ยนความเห็น; 7 มีเงื่อนไข (มีสาระสำคัญแต่ไม่แผ่กระจาย); 8 ไม่ถูกต้อง (ขัดต่อข้อเท็จจริงและแผ่กระจาย); 9–10 ไม่แสดงความเห็น; 11–13 ผู้บริหารจำกัดขอบเขตหลังรับงาน ต้องขอให้ยกเลิก สื่อสารผู้กำกับดูแล และพิจารณาวิธีอื่น ไม่ใช่การพยากรณ์ความเห็นของงานใด

คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้

คำที่เกี่ยวข้อง