เงินเดือนและประกันสังคม
ภ.ง.ด.1(P.N.D.1)
Payroll withholding tax return
คำนี้พบการเขียนอีกแบบว่า ภงด 1 หรือ ภ.ง.ด. 1
ภ.ง.ด.1 คือแบบรายเดือนที่ผู้จ่ายใช้รายงานเงินได้ตามมาตรา 40(1) และ 40(2) และนำส่งภาษีที่หักตามมาตรา 50(1) ไม่ใช่แบบสรุปเงินได้ทั้งปีหรือหนังสือรับรองของผู้รับเงิน
คำตอบสั้น
ภ.ง.ด.1 (P.N.D.1) คือ แบบรายเดือนที่ผู้จ่ายใช้รายงานเงินได้ตามมาตรา 40(1) และ 40(2) และนำส่งภาษีที่หักตามมาตรา 50(1) ไม่ใช่แบบสรุปเงินได้ทั้งปีหรือหนังสือรับรองของผู้รับเงิน
ขั้นตอนโดยสรุป
- ตรวจสัญญาจ้างและฐานค่าจ้างของพนักงานแต่ละคน
- คำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่ายและเงินสมทบประกันสังคม
- ออกสลิปเงินเดือนและหนังสือรับรองการหักภาษี
- ยื่นแบบรายเดือนและรายปีให้ตรงกำหนด
สิ่งที่ต้องเตรียม
- เอกสารต้นทาง เช่น ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ และสัญญาที่เกี่ยวข้อง
- รายการเดินบัญชีธนาคารของงวดที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือรับรองบริษัทและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- แบบยื่นและหลักฐานการยื่นย้อนหลังที่เคยส่งไว้
ต้องการให้ทีมช่วยประเมิน? แจ้งปัญหาบัญชีหรือภาษี งวดที่เกี่ยวข้องและกำหนดส่ง เพื่อแยกสิ่งที่ต้องตรวจ เอกสารที่ต้องใช้ และขอบงานก่อนนัดหมาย
แจ้งงานที่ต้องการประเมินขอบเขตของ ภ.ง.ด.1 กว้างกว่าเงินเดือน เพราะรวมเงินได้จากหน้าที่หรือตำแหน่งงานและการรับทำงานให้ตามข้อเท็จจริงด้วย วิธีทั่วไปของค่าตอบแทนประจำคือประมาณเงินได้ทั้งปี คำนวณภาษีตามเงื่อนไขของผู้รับ แล้วเฉลี่ยหักในแต่ละคราว ส่วน ภ.ง.ด.1ก เป็นรายงานรายปี และ 50 ทวิ เป็นหลักฐานให้ผู้รับเงิน ทั้งสามอย่างใช้แทนกันไม่ได้

ความหมายและเหตุที่ไม่ควรเรียกว่าแบบเงินเดือนอย่างเดียว
ภ.ง.ด.1 เป็นรายการของฝั่งผู้จ่ายเงิน ใช้แสดงเงินได้และภาษีหัก ณ ที่จ่ายในแต่ละเดือนตามระบบภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา มาตรา 40(1) ครอบคลุมเงินได้เนื่องจากการจ้างแรงงาน ส่วนมาตรา 40(2) เกี่ยวกับหน้าที่หรือตำแหน่งงานหรือการรับทำงานให้ การใช้แบบนี้จึงต้องอ่านประกอบมาตรา 50(1) ไม่ใช่ดูเพียงว่าฝ่ายบัญชีตั้งรายการอยู่ในหมวดเงินเดือนหรือค่าบริการ
เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส และประโยชน์ที่ได้รับจากการจ้างต้องพิจารณาว่าเป็นเงินได้พึงประเมินหรือได้รับยกเว้นตามบทเฉพาะ รายการที่นายจ้างเรียกว่าเบี้ยเลี้ยงหรือเงินชดเชยไม่ได้พ้นจากภาษีโดยชื่อของมันเอง ในทางกลับกัน การมีชื่อบุคคลในระบบเงินเดือนไม่ทำให้รายได้ทุกชนิดของบุคคลนั้นต้องเข้ารายการนี้ ต้องแยกบทบาทและมูลเหตุของการจ่ายแต่ละครั้งให้ชัดเจน
ใครเป็นผู้มีหน้าที่ และเงินได้ 40(2) อยู่ตรงไหน
หน้าที่หักและนำส่งเกิดกับผู้จ่ายที่เข้าเงื่อนไขของกฎหมาย ไม่ได้จำกัดเฉพาะบริษัทที่มีแผนกทรัพยากรบุคคล ผู้จ่ายควรเก็บข้อมูลผู้รับ เลขประจำตัวผู้เสียภาษี ช่วงที่ทำงาน และข้อมูลลดหย่อนที่มีหลักฐานรองรับ การเปลี่ยนผู้ทำเงินเดือนหรือจ้างบุคคลภายนอกคำนวณไม่ได้เปลี่ยนว่าใครเป็นผู้จ่ายเงินตามกฎหมาย จึงต้องมีผู้รับผิดชอบตรวจข้อมูลก่อนส่งแบบ
จุดที่สับสนมากคือค่านายหน้าหรือค่าตอบแทนรับทำงานให้ซึ่งอาจเป็นมาตรา 40(2) ถ้าต้องหักตามมาตรา 50(1) ให้พิจารณา ภ.ง.ด.1 ไม่ใช่สรุปว่าเป็นคนนอกจึงใช้ ภ.ง.ด.3 และหักร้อยละ 3 เสมอ งานที่ดำเนินเป็นกิจการ มีลักษณะและต้นทุนอีกแบบ อาจจัดเป็นมาตรา 40(8) ได้ตามข้อเท็จจริง ข้อสัญญา วิธีทำงาน และฐานกฎหมายจึงสำคัญกว่าชื่ออาชีพหรือคำว่าไม่ใช่พนักงาน
หลักประมาณเงินได้ประจำทั้งปี พร้อมตัวอย่างที่ไม่ใช่ยอดภาษี
สำหรับการจ่ายเป็นประจำตามมาตรา 50(1) หลักเริ่มต้นคือคูณเงินได้ในคราวหนึ่งด้วยจำนวนคราวที่ต้องจ่ายในปี แล้วนำยอดประมาณการไปคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ต้องพิจารณาค่าใช้จ่าย ค่าลดหย่อน ข้อยกเว้น และอัตราก้าวหน้าที่เกี่ยวข้องก่อนนำภาษีที่คำนวณได้ไปเฉลี่ยตามจำนวนคราว วิธีนี้อธิบายได้ว่าทำไมลูกจ้างเงินเดือนเท่ากันอาจมียอดหักไม่เท่ากันเมื่อข้อมูลส่วนบุคคลต่างกัน
ตัวอย่างสมมติเงินเดือนประจำ 30,000 บาท จ่ายเดือนละครั้งครบ 12 คราว ยอดที่ใช้ตั้งต้นประมาณการเท่ากับ 30,000 × 12 = 360,000 บาท ตัวเลขนี้เป็นเงินได้ทั้งปีโดยประมาณ ไม่ได้หมายถึงภาษีที่ต้องหัก และไม่ได้แปลว่านำร้อยละ 3 ไปคูณเงินเดือนทันที เมื่อเริ่มงานระหว่างปี เปลี่ยนค่าจ้าง หรือมีโบนัส ต้องใช้วิธีที่ตรงกับรูปแบบเงินได้และช่วงจ่ายจริง ไม่ควรยึดผลคูณสิบสองจากตัวอย่างนี้กับเงินได้พิเศษทุกชนิด
เดือนที่จ่ายและกำหนดนำส่งกระดาษกับออนไลน์
งวดรายเดือนอิงเดือนที่จ่ายเงินได้ ไม่ใช่เดือนที่ตั้งค้างจ่ายเพียงอย่างเดียว ประกาศกระทรวงการคลังวันที่ 24 กรกฎาคม 2544 ทำให้กำหนดทั่วไปเป็นเจ็ดวันหลังเดือนที่จ่ายสิ้นสุด ตัวอย่างเงินได้จ่ายในเดือนเมษายน จึงมีกำหนดพื้นฐานในวันที่ 7 พฤษภาคม ก่อนตรวจวันหยุดหรือประกาศขยายเฉพาะช่วง การจ่ายวันที่ต้นเดือนหรือปลายเดือนยังอยู่ในงวดเดียวกันถ้าเป็นเดือนปฏิทินเดียวกัน
การยื่นและชำระผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ที่เข้าเงื่อนไขได้เพิ่มอีกแปดวัน จึงใช้วันที่ 15 ของเดือนที่ตามเดือนจ่ายมา ทั้งนี้ใช้กับกำหนดเดิมที่ตกระหว่างต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2567 จนถึงสิ้นเดือนมกราคม 2570 ต้องตรวจทั้งการยื่นและการชำระ ไม่ใช่ถือว่าบันทึกแบบไว้แล้วเท่ากับเสร็จสิ้น หากวันสุดท้ายเป็นวันหยุดให้พิจารณาวันทำการถัดไปตามหลักที่ใช้ และอย่านำสิทธิขยายที่มีวันสิ้นสุดนี้ไปอ้างเป็นกฎถาวรของทุกปี
ภ.ง.ด.1 ภ.ง.ด.1ก และ 50 ทวิ ทำหน้าที่คนละชั้น
ภ.ง.ด.1 เป็นแบบนำส่งรายเดือน ส่วน ภ.ง.ด.1ก รวบรวมเงินได้ตามขอบเขตของแบบทั้งปีและภาษีที่หักไว้ กำหนดพื้นฐานของรายงานประจำปีอยู่ในเดือนกุมภาพันธ์ของปีถัดจากปีภาษี จึงต้องกระทบยอดจากรายละเอียดรายคนและรายการรายเดือน ไม่ใช่คัดลอกยอดเดือนธันวาคมเป็นยอดทั้งปี และไม่ควรตัดรายชื่อที่ภาษีหักเป็นศูนย์ออกจากรายงานประจำปีโดยยังไม่ตรวจคำชี้แจงของแบบ
หนังสือรับรองตามมาตรา 50 ทวิเป็นเอกสารของผู้รับเงิน ใช้ประกอบการตรวจรายได้และภาษี ไม่ใช่แบบที่ส่งแทนนำส่งรายเดือน กรณีการหักตามมาตรา 50(1) ผู้จ่ายต้องส่งมอบภายใน 15 ก.พ. ของปีที่ตามมา ส่วนคนที่พ้นจากงานก่อนสิ้นปีต้องได้รับภายในหนึ่งเดือนหลังวันพ้นจากงาน ดังนั้นรอถึงวันสุดท้ายของเดือนกุมภาพันธ์เพื่อทำทั้งรายงานและหนังสือรับรองพร้อมกันอาจทำให้หนังสือรับรองล่าช้าได้
การกระทบยอดและความผิดพลาดที่ควรแยกก่อนแก้
จุดตรวจสำคัญคือเงินได้ในทะเบียนเงินเดือน ภาษีที่หักจากผู้รับ ยอดที่นำส่งจริง และเลขประจำตัวผู้รับในรายการแนบ ต้องตามรอยกันได้ แยกกรณีไม่ได้หักภาษี กรณีหักแล้วแต่นำส่งไม่ครบ และกรณีนำส่งครบแต่ลงชื่อผิด เพราะข้อเท็จจริงและการแก้เอกสารไม่เหมือนกัน มาตรา 54 และมาตรา 60 วางเรื่องความรับผิดและเครดิตภาษีไว้ต่างกัน จึงไม่ควรสรุปสิทธิของผู้รับจากใบรับรองฉบับเดียว
หากพบความคลาดเคลื่อนหลังส่งรายเดือนแล้ว ต้องรักษาประวัติของรายการเดิมและเชื่อมกับรายการแก้ไข ไม่ย้ายยอดไปเดือนถัดไปเงียบ ๆ เพื่อให้ผลรวมปลายปีดูตรง การยื่น ภ.ง.ด.1ก และการออก 50 ทวิไม่ได้ลบหน้าที่รายเดือนที่ขาดอยู่ ส่วนผลของการยื่นล่าช้าหรือเงินเพิ่มต้องประเมินตามยอดภาษี วันครบกำหนด และเหตุของแต่ละกรณี ไม่ใช่กำหนดว่าทุกความผิดพลาดถูกปรับเป็นจำนวนเดียวกัน
ข้อควรระวังในทางปฏิบัติ
- •มาตรา 40(2) ไม่ได้แปลว่าต้องใช้ ภ.ง.ด.3 เสมอ ต้องดูฐานการหักตามมาตรา 50(1) ก่อน
- •กำหนดพื้นฐานของรายเดือนนับจากสิ้นเดือนที่จ่าย ไม่ได้นับเจ็ดวันจากวันจ่ายค่าจ้าง
- •หนังสือรับรองกรณีมาตรา 50(1) มีกำหนดออกให้ลูกจ้างภายในกลางเดือนกุมภาพันธ์ (วันที่ 15) ของปีถัดมา และหากลูกจ้างลาออกกลางปี ให้ออกภายในหนึ่งเดือนนับจากวันออก
- •ยอดเงินได้ที่คูณเป็นรายปีเป็นเพียงฐานประมาณการ ยังไม่ใช่ภาษีที่ต้องหัก
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ภ.ง.ด.1
ไม่ได้ เพราะรายงานรายปีและการนำส่งรายเดือนเป็นคนละหน้าที่ ต้องตรวจเดือนที่จ่ายจริงและภาษีที่ค้างของแต่ละงวด แล้วแก้รายการที่เกี่ยวข้อง การทำยอดรวมปลายปีให้ตรงไม่ทำให้กำหนดรายเดือนเริ่มนับใหม่
ไม่เสมอ หากเป็นเงินได้มาตรา 40(2) ที่หักตามมาตรา 50(1) ต้องพิจารณาขอบเขต ภ.ง.ด.1 ก่อน คำว่าคนนอกหรือชื่อค่าบริการไม่ได้ชี้ขาดประเภทเงินได้ จึงควรอ่านสัญญาและวิธีปฏิบัติงานจริงก่อนเลือกร้อยละหรือแบบ
กรณีออกจากงานระหว่างปี กฎหมายกำหนดให้ออกภายในหนึ่งเดือนนับจากวันออกจากงาน ไม่ใช่รอเดือนกุมภาพันธ์ถัดไป ส่วนคนที่อยู่ถึงสิ้นปีใช้กำหนดไม่เกิน 15 กุมภาพันธ์ของปีถัดมา โดยต้องไม่สับสนกับกำหนดรายงาน ภ.ง.ด.1ก
ไม่ใช่ การยื่นแบบผ่านอินเทอร์เน็ตเป็นช่องทางส่งรายการและชำระตามเงื่อนไขของระบบ ส่วน e-Withholding Tax เป็นระบบที่ธนาคารหรือผู้ให้บริการนำส่งข้อมูลและภาษีของรายการที่เข้าเงื่อนไข จึงนำอัตราลดของ e-WHT มาใช้กับเงินเดือนเพียงเพราะยื่น ภ.ง.ด.1 ออนไลน์ไม่ได้
ไม่ใช่ ภาษีเงินเดือนตามวิธีทั่วไปไม่ได้ใช้อัตราคงที่ร้อยละ 3 ตัวอย่างคูณสิบสองได้ 360,000 บาทเป็นเพียงเงินได้ประมาณการ ต้องคำนวณภาษีหลังค่าใช้จ่ายและลดหย่อนที่ใช้ได้ แล้วจึงจัดสรรภาษีตามคราวจ่าย
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้
ลิงก์ด้านล่างเป็นแหล่งต้นทางสำหรับประเด็นที่ระบุในคำอธิบายของแต่ละรายการ ไม่ใช่การรับรองทุกข้อความหรือผลของงานบริการ ตรวจฉบับแก้ไขและเงื่อนไขที่ตรงกับข้อเท็จจริงของกิจการประกอบเสมอ
1. ประมวลกฎหมาย
ประมวลรัษฎากร: มาตรา 50, 50 ทวิ และหน้าที่รายงานเงินได้กรมสรรพากร
แยกการหักภาษี หนังสือรับรองและรายการนำส่ง; 50 ทวิกรณีมาตรา 50(1) ออกภายใน 15 กุมภาพันธ์ปีถัดไป หรือหนึ่งเดือนหลังออกจากงานระหว่างปี
2. ระบบ/แบบฟอร์มราชการ
กรมสรรพากร: แนวทางภาษีบุคคลธรรมดาและการนำส่ง ภ.ง.ด.1กรมสรรพากร
แนวทางนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป; ตรวจข้อกำหนดช่องทางออนไลน์และประกาศขยายที่ใช้กับงวดแยก
3. ระบบ/แบบฟอร์มราชการ
กรมสรรพากร: แบบ ภ.ง.ด.1 ก และคำชี้แจงรายได้ทั้งปีกรมสรรพากร
แบบรายปีและกำหนดพื้นฐานภายในเดือนกุมภาพันธ์ปีถัดไป; แบบเอกสารอ้างอิงนี้ไม่ใช่คำยืนยันว่าใช้ช่องทางกระดาษได้ทุกกรณีในปัจจุบัน
4. ประกาศ
ประกาศกระทรวงการคลัง: ขยายกำหนดนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่าย (24 กรกฎาคม 2544)กรมสรรพากร
เลื่อนจากเจ็ดวันนับแต่วันจ่าย เป็นเจ็ดวันหลังสิ้นเดือนที่มีการจ่าย ใช้กับการหักภาษีตามมาตรา 3 เตรส, 50(1) ถึง (4) และ 69 ทวิ
5. ประกาศ
กระทรวงการคลัง: ขยายกำหนดยื่นออนไลน์ถึง 31 มกราคม 2570กรมสรรพากร
เพิ่มแปดวันแก่แบบและการชำระออนไลน์ที่เข้าเงื่อนไขช่วง 1 กุมภาพันธ์ 2567–31 มกราคม 2570 ไม่ใช่กำหนดใหม่ถาวรทุกช่องทาง
คำนวณต่อได้ทันทีด้วยเครื่องมือเหล่านี้
- เครื่องคำนวณเงินเดือนสุทธิ (ภาษี + ประกันสังคม)สุทธิ = เงินเดือน − min(เงินเดือน,17,500)×5% − ภาษีปี ÷ 12
- เครื่องคำนวณเงินสมทบประกันสังคม (มาตรา 33)เงินสมทบลูกจ้าง = min(ค่าจ้าง, 17,500) × 5% (สูงสุด 875 บาท)
- เครื่องคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ภ.ง.ด.90 / 91)ภาษี = ผลรวมของเงินได้สุทธิแต่ละขั้น × อัตราขั้นนั้น (0/5/10/15/20/25/30/35%)
คำที่เกี่ยวข้อง
- ใบรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ)50 ทวิคือหนังสือรับรองเงินได้และภาษีที่หักตามมาตรา 50 ทวิ ใช้ทั้งกับเงินเดือนและเงินได้อื่น โดยกำหนดเวลาออกขึ้นกับฐานกฎหมายของการหัก
- เงินสมทบประกันสังคมเงินสมทบประกันสังคมคือเงินที่จ่ายเข้ากองทุนตามสถานะผู้ประกันตน โดยมาตรา 33 ใช้ค่าจ้างรายเดือนคำนวณส่วนลูกจ้างและนายจ้างแยกกัน
- ภ.ง.ด.91ภ.ง.ด.91 คือแบบสรุปภาษีเงินได้บุคคลธรรมดารายปีสำหรับผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานตามมาตรา 40(1) ประเภทเดียว โดยพิจารณาหน้าที่ตามเกณฑ์เงินได้ก่อนหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อน
- กองทุนเงินทดแทนกองทุนเงินทดแทนคือกองทุนที่นายจ้างออกเงินสมทบฝ่ายเดียว เพื่อจ่ายเงินทดแทนแก่ลูกจ้างเมื่อเกิดอันตรายหรือเจ็บป่วยเนื่องจากงานตามเงื่อนไขกฎหมาย
- กองทุนสำรองเลี้ยงชีพกองทุนสำรองเลี้ยงชีพคือกองทุนจดทะเบียนเพื่อออมผ่านการจ้างงาน โดยลูกจ้างจ่ายเงินสะสม นายจ้างจ่ายเงินสมทบ และรับเงินตามข้อบังคับกับเงื่อนไขภาษี